Συνέντευξη στο Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων Romfea.gr παραχώρησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Τσερκάσι και Κανέβ κ. Θεοδόσιος.
Σε μια εκτενή και αποκαλυπτική παρέμβαση, ο Σεβασμιώτατος αναφέρεται στις πρωτοφανείς πιέσεις, τις ποινικές διώξεις και τα βίαια περιστατικά που βιώνει η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία και οι πιστοί της.
Μεταξύ άλλων, καταθέτει τη δική του προσωπική μαρτυρία από την επίθεση και τον τραυματισμό του κατά την κατάληψη του Καθεδρικού Ναού στο Τσερκάσι, αναλύει τις κανονικές και εκκλησιολογικές διαστάσεις του ουκρανικού ζητήματος
Τέλος, ο Σεβασμιώτατος περιγράφει τις πρωτοβουλίες του σε διεθνές επίπεδο και στον ΟΗΕ για την υπεράσπιση των θρησκευτικών ελευθεριών.
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΣΤΗΝ ROMFEA.GR
Σεβασμιώτατε, πώς θα χαρακτηρίζατε τη σημερινή κατάσταση της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας;
Η κατάσταση της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, σήμερα είναι η δυσκολότερη στη νεότερη ιστορία της.
Είμαστε μάρτυρες μιας πρωτοφανούς συνδυαστικής άσκησης νομοθετικής, δικαστικής, διοικητικής, φυσικής και ηθικής πίεσης στην Εκκλησία και τους πιστούς της.
Σήμερα στην Ουκρανία έχουν σχηματιστεί ποινικές δικογραφίες εναντίον μιας σειράς αρχιερέων, ιερών και λαϊκών της Εκκλησίας μας.
Ο Καθηγούμενος της Λαύρας του Σβιατογκόρσκ Μητροπολίτης Αρσένιος, ο Καθηγούμενος της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου Μητροπολίτης Παύλος, ο Μητροπολίτης Μπάντσενσκ Λογγίνος, άλλοι αρχιποιμένες αλλά και εγώ ο ίδιος βρεθήκαμε στο στόχαστρο ποινικών διώξεων.
Ο Μητροπολίτης Αρσένιος κρατήθηκε για πάνω από έναν χρόνο υπό σκληρές συνθήκες σε προφυλάκιση ως προληπτικό μέτρο, δηλαδή ουσιαστικά χωρίς αποδεδειγμένη ενοχή.
Εναντίον μου ανοίχτηκαν πέντε ποινικές υποθέσεις επειδή εξέφρασα τη θεολογική μου θέση και τις πεποιθήσεις μου.
Δικάζομαι κυρίως επειδή δήλωσα ότι οι ενέργειες του Πατριάρχη Βαρθολομαίου και της δομής που ίδρυσε στην Ουκρανία, της «Αγιωτάτης Εκκλησίας της Ουκρανίας», δεν συνάδουν με τους ιερούς κανόνες, καθώς και επειδή καταδίκασα τις επιθετικές ενέργειες αυτής της δομής εις βάρος των πιστών της.
Παράλληλα, εφαρμόζεται παράνομα εις βάρος του κλήρου μας μια διακριτική επιστράτευση. Επισκόπους και ιερείς μας τους συλλαμβάνουν απλώς στον δρόμο και τους μεταφέρουν στην πρώτη γραμμή του μετώπου.
Στην ουσία, συντελείται η φυσική εξόντωση του κλήρου. Οι κληρικοί της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στερούνται πλήρως των νομικών εγγυήσεων που διατηρούνται για τους κληρικούς άλλων ομολογιών.
Την ίδια στιγμή, οι κληρικοί της «Αγιωτάτης Εκκλησίας της Ουκρανίας» και άλλων δογμάτων έχουν το δικαίωμα να εξασφαλίζουν αναβολή στράτευσης.
Μόνο οι δικοί μας κληρικοί στερούνται αυτού του δικαιώματος, με αποτέλεσμα είτε να σκοτώνονται στην πρώτη γραμμή, είτε να τους προτείνεται η εναλλακτική να καταπατήσουν τη συνείδησή τους και να προσχωρήσουν σε άλλη ομολογία — στην Αυτοκέφαλη Εκκλησία που ίδρυσε ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
Επίσης, γινόμαστε μάρτυρες προσπαθειών αφαίρεσης της νομικής υπόστασης της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Αυτή τη στιγμή διεξάγεται δικαστική διαδικασία κατά της Μητρόπολης Κιέβου της UOC για την κατάργησή της ως νομικού προσώπου.
Προετοιμάζονται νομικές διαδικασίες για την εξάλειψη των μοναστικών κοινοτήτων της Λαύρας του Ποτσάεφ και της Μονής του Κρεμενέτς.
Δεν πρόκειται απλώς για νομικές διαμάχες· πρόκειται για τη μοίρα πανάρχαιων πνευματικών κέντρων που επί αιώνες διαμόρφωναν την πνευματική ζωή του λαού μας.
Σε τοπικό επίπεδο η κατάσταση είναι εξίσου ανησυχητική. Σε όλη τη χώρα σημειώνονται καταλήψεις Καθεδρικών Ναών, ενοριών και μοναστηριών.
Πιστοί της Εκκλησίας μας ξυλοκοπούνται και εκφοβίζονται. Ηλικιωμένοι, γυναίκες και ιερείς υφίστανται σοβαρούς τραυματισμούς.
Δεν μπορώ να μιλώ γι' αυτό θεωρητικά. Κατά τη βίαιη κατάληψη του Καθεδρικού Ναού του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στο Τσερκάσι, έπεσα και ο ίδιος θύμα σωματικής βίας.
Δέχθηκα χτυπήματα, μεταξύ άλλων και στο κεφάλι, όταν προσπάθησα να αποτρέψω την αιματοχυσία και να ηρεμήσω τον κόσμο.
Υπέστην τραυματισμό στη σπονδυλική στήλη και διάσειση.
Όπως είπαν αργότερα οι εμπειρογνώμονες, κατά το χτύπημα με το γκλομπ στο κεφάλι, αυτό που με έσωσε από ανεπανόρθωτες συνέπειες ήταν μόνο το μοναχικό μου κουκούλιο (επανωκαλύμμαυκο). Μπορείτε να βρείτε βίντεο από αυτά τα γεγονότα στο διαδίκτυο.
Πολλοί ενορίτες μας τραυματίστηκαν επίσης εκείνη τη τραγική ημέρα. Ορισμένοι υπέστησαν σοβαρά τραύματα στο κεφάλι και στα άκρα και νοσηλεύτηκαν, ενώ σε έναν από τους ιερείς με ένα μόνο χτύπημα του έσπασαν έξι δόντια.
Ακραία στοιχεία πυροβόλησαν εναντίον των πιστών με όπλα και σφαίρες καουτσούκ στον ίδιο τον Ναό. Ο δράστης είναι γνωστός.
Πρόκειται για έναν νεαρό εθνικιστή από τη Βίννιτσα, ο οποίος όχι μόνο δεν τιμωρήθηκε για τους πυροβολισμούς κατά των ενοριτών, αλλά μέχρι σήμερα συμμετέχει ανοιχτά σε διάφορες αντικληρικές εκδηλώσεις στο Κίεβο.
Οι συνέπειες των τραυματισμών από τους πυροβολισμούς και τους ξυλοδαρμούς ταλαιπωρούν τους ενορίτες μας μέχρι σήμερα.
Όμως για τον χριστιανό ο ναός δεν είναι ένα κτίριο. Είναι ο τόπος της ιερής ένωσης του ανθρώπου με τον Θεό μέσω των Μυστηρίων. Είναι ο τόπος όπου ο άνθρωπος βαπτίζεται, εξομολογείται, κοινωνεί, στεφανώνεται και κατευοδώνει τους οικείους του στην τελευταία τους κατοικία. Γι' αυτό κάθε κατάληψη ναού αποτελεί μια βαθιά ανθρώπινη τραγωδία.
Οι πολιτικοί και τα ΜΜΕ στην Ουκρανία έχουν πυροδοτήσει σε τέτοιο βαθμό το μίσος στην κοινωνία των πολιτών κατά της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ώστε το να είσαι απλώς μέλος της, και πολύ περισσότερο κληρικός ή μοναχός, είναι πλέον επικίνδυνο για τη ζωή σου.
Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η άγρια δολοφονία του μοναχού Βαρσανουφίου μέρα μεσημέρι, μέσα στην ίδια τη Λαύρα του Σβιατογκόρσκ.
Ομάδα ατόμων με στρατιωτική εξάρτυση παραμόρφωσαν το πρόσωπο του μοναχού με μαχαίρι και στη συνέχεια τον πυροβόλησαν στο κεφάλι.
Ταυτόχρονα, τραυμάτισαν με μαχαίρι δύο άλλους εγκαταβιώνοντες της Λαύρας, τον μοναχό Γεώργιο και τον δόκιμο Ανδρέα, και τους πέταξαν σε μια χαράδρα, νομίζοντας ότι ήταν νεκροί.
Εκείνοι όμως επέζησαν και αφηγήθηκαν ότι οι στρατιωτικοί προσπάθησαν να τους σκοτώσουν άγρια, όπως σκοτώθηκε ο μοναχός Βαρσανούφιος, επειδή αρνήθηκαν να αποκριθούν στο σύνθημα «Δόξα στην Ουκρανία!», προτιμώντας να δοξάσουν τον Ιησού Χριστό, απαντώντας: «Δόξα τω Ιησού Χριστώ!».
Πιστεύω ότι ο μοναχός της Λαύρας του Σβιατογκόρσκ, που δολοφονήθηκε για τη δοξολογία του ονόματος του Χριστού, προστέθηκε σήμερα χορεία των μαρτύρων της Εκκλησίας μας.
Συνοψίζοντας τα παραπάνω, μπορεί κανείς χωρίς υπερβολή να πει ότι εις βάρος της μεγαλύτερης θρησκευτικής ομολογίας της Ουκρανίας συντελείται σήμερα μια σχεδιασμένη και σκληρή πράξη ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ.
Το ότι πρόκειται ακριβώς για γενοκτονία δεν αφήνει καμία αμφιβολία. Το Καταστατικό της Ρώμης (Άρθρο 6), το οποίο έχει υπογραφεί από το κράτος της Ουκρανίας, το αναφέρει ρητά:
«Γενοκτονία σημαίνει οποιαδήποτε από τις ακόλουθες πράξεις που διαπράττονται με την πρόθεση καταστροφής, εν όλω ή εν μέρει, μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας ως τέτοιας:
α) Φόνος μελών της ομάδας·
β) Πρόκληση σοβαρής σωματικής ή διανοητικής βλάβης σε μέλη της ομάδας·
γ) Εσκεμμένη επιβολή στην ομάδα συνθηκών ζωής υπολογισμένων να επιφέρουν τη φυσική της καταστροφή εν όλω ή εν μέρει»
Η σημερινή απόπειρα ολικής εξόντωσης της Εκκλησίας της Ουκρανίας εμπίπτει απόλυτα στον ορισμό αυτό του θεμελιώδους διεθνούς νομικού εγγράφου.
Στην Ουκρανία συντελείται αυτή τη στιγμή μια πραγματική γενοκτονία εκατομμυρίων πιστών της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Βρισκόμενος κανείς στην Ουκρανία, μόνο ένας τυφλός δεν μπορεί να το δει αυτό, και μόνο ένας αχρείος μπορεί να το αρνηθεί.
Ποιες είναι, κατά τη γνώμη σας, οι αιτίες των όσων συμβαίνουν;
Δεν ρέπω, όπως πολλοί, στο να θεωρήσω ως κύρια αιτία των γεγονότων αποκλειστικά τον πόλεμο που ξεσπασε. Όχι.
Η πίεση στην Εκκλησία μας υπήρχε σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό πάντα, από το 1992. Άλλοτε κόπαζε και άλλοτε, με την αλλαγή του πολιτικού κλίματος, οξυνόταν εκ νέου.
Μετά τα γεγονότα του Κιέβου το 2014 άρχισε να εντείνεται σημαντικά, και μέχρι την έναρξη του πολέμου το 2022 είχαν ήδη υιοθετηθεί σε κρατικό επίπεδο αντικληρικοί νόμοι, η Εκκλησία της Ουκρανίας υφίστατο συνεχή διασυρμό από τα ΜΜΕ, ενώ αξιωματούχοι διαφόρων επιπέδων συνέδραμαν ή και συμμετείχαν προσωπικά στις καταλήψεις ναών μας στις περιφέρειες.
Συνεπώς, δεν ξεκίνησαν όλα με τον πόλεμο, και η έναρξη των εχθροπραξιών σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αποκληθεί ως η αιτία των διωγμών κατά της Εκκλησίας.
Ο πόλεμος λειτούργησε απλώς ως καταλύτης, ως επιταχυντής των διωγμών κατά των πιστών μας, και όχι ως αφετηρία τους.
Οποιοσδήποτε αντικειμενικός ερευνητής αυτού του ζητήματος μπορεί να το διαπιστώσει μόνος του μελετώντας τη χρονολογική σειρά των γεγονότων.
Προσωπικά πιστεύω ότι ακόμη κι αν δεν είχε ξεκινήσει ο πόλεμος, θα φτάναμε σε αυτή την οξεία φάση διωγμών κατά της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που βιώνουμε σήμερα, απλώς λίγο αργότερα — σε 3 με 5 χρόνια. Ήταν αναπόφευκτο!
Ωστόσο, η έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων έπαιξε αναμφίβολα τον ρόλο της.
Ο πόλεμος απενεργοποίησε τις τελευταίες ηθικές ασφάλειες των αντικειμένων μας, τους αφαίρεσε τις μάσκες και τους έλυσε τα χέρια.
Όπως δήλωσε ανώτατος κρατικός αξιωματούχος στο Τσερκάσι παραμονές της βίαιης και αιματηρούς κατάληψης του Καθεδρικού μας Ναού: «Ποιος νόμος; Ο πόλεμος τα διαγράφει όλα».
Είναι προφανές ότι οι κοινωνικοί κατακλυσμοί, και πρωτίστως οι πολεμικές συγκρούσεις, προκαλούν αναπόφευκτα πόνο, φόβο και οργή.
Αυτό είναι φυσικό. Και σε περιόδους τραγικών γεγονότων στη ζωή κάθε λαού, υπάρχουν πάντα δυνάμεις που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν αυτόν τον ανθρώπινο πόνο και την οργή για ιδιοτελείς σκοπούς.
Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους της πολεμικής περιόδου ήταν ανέκαθεν η μεταφορά του δυναμικού του μίσους στους ίδιους τους συμπολίτες, το λεγόμενο «κυνήγι μαγισσών».
Δυστυχώς, αυτό ακριβώς συνέβη στη σύγχρονη Ουκρανία όσον αφορά την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Επειδή η Εκκλησία μας μοιράζεται την ίδια Κολυμβήθρα Βαπτίσματος, την ίδια ιστορία και τους ίδιους Αγίους με ολόκληρη τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, και ως εκ τούτου διατηρεί φυσικά μαζί της ιστορικό και κανονικό δεσμό, λήφθηκε από κάποιους στη χώρα η απόφαση να χρησιμοποιηθεί αυτός ο αμιγώς εκκλησιαστικός δεσμός ως βάση και αφορμή για να κατηγορηθεί η Εκκλησία μας για πολιτική ανυποταξία και εχθρότητα προς το κράτος της Ουκρανίας εν μέσῳ πολέμου. Χωρίς πολλά λόγια, με σταλινικές μεθόδους, μας ανακήρυξαν απλώς «εχθρούς του λαού».
Για κάθε σώφρονα άνθρωπο είναι ολοφάνερο ότι η νομοθετική κατηγορία της ηγέτιδας ομολογίας της χώρας για τέτοιου είδους «εγκλήματα» αποτελεί απόλυτο νομικό παραλογισμό.
Δεν είναι τίποτα άλλο παρά η απόδοση συλλογικής ευθύνης για ένα ανεπιβεβαίωτο έγκλημα σε εκατομμύρια αθώους πολίτες της χώρας.
Αποτελεί παραβίαση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών εκατομμυρίων πιστών της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, θέτοντάς τους εκτός νόμου και Συντάγματος.
Σε ένα κράτος δικαίου δεν επιτρέπεται να συμβαίνει αυτό. Το κράτος οφείλει να διαχωρίζει τα ζητήματα πολιτικής από τα ζητήματα θρησκευτικών πεποιθήσεων. Η κανονική υπαγωγή ανήκει στη σφαίρα της θεολογίας και της εκκλησιαστικής ζωής, όχι στη σφαίρα της εθνικής ασφάλειας.
Καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας, οι Εκκλησίες διαφόρων χωρών που πρεσβεύουν την παραδοσιακή εκκλησιολογία είχαν κανονικούς δεσμούς πάνω από κρατικά σύνορα και δεν τους διέκοπταν, ακόμη και σε περιόδους πολέμων.
Το διεθνές δίκαιο προστατεύει αυτή την πραγματικότητα. Η θρησκευτική ελευθερία υπάρχει ακριβώς για να μην αποφασίζουν τα κράτη ποιοι εκκλησιαστικοί δεσμοί είναι αποδεκτοί και ποιοι όχι.
Ο πόλεμος δεν μπορεί να καταργήσει θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά τη γνώμη μου, το κράτος μας θόλωσε παράνομα τα όρια μεταξύ ζητημάτων πίστεως και ζητημάτων πολιτικής.
Ως αποτέλεσμα, η Εκκλησία μετατράπηκε σε έναν βολικό στόχο πάνω στον οποίο η κοινωνία προβάλλει τους φόβους, την απογοήτευση και την οργή της.
Αυτός είναι ένας πολύ επικίνδυνος δρόμος. Η ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα ότι κάθε φορά που το κράτος αρχίζει να διαχωρίζει τις θρησκευτικές κοινότητες σε «σωστές» και «λάθος», η κοινωνία καταλήγει να πληρώνει πολύ υψηλό τίμημα γι' αυτό.
Υποστηρίζετε τη θέση της διατήρησης του κανονικού δεσμού της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία και συνεχίζετε τη μνημόνευση του Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ. Κυρίλλου. Ωστόσο, μια σειρά Αρχιερέων και πιστών στην Ουκρανία θεωρούν ότι μετά τις αποφάσεις που ληφθήκαν το 2022, η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει πλέον κανονικό δεσμό με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Πώς απαντάτε σε αυτούς τους ισχυρισμούς;
Πρώτα απ' όλα, θα ήθελα να πω ότι η ερμηνεία των αποφάσεων της έκτακτης Συνόδου της Ουκρανικής Εκκλησίας της 27ης Μαΐου 2022 δεν πρέπει να διαιρεί την Εκκλησία.
Οι αποφάσεις που λήφθηκαν εκεί αντανακλούσαν τις έκτακτες συνθήκες του στρατιωτικού νόμου και την επιθυμία της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, υπό συνθήκες πολέμου, να τονίσει την ανεξαρτησία της σε θέματα εσωτερικής διοίκησης.
Αυτή η ανεξαρτησία, βασισμένη στο Πατριαρχικό Σιγίλλιο (Γράμμα) του Αγιωτάτου Πατριάρχη Μόσχας και πάσης Ρωσίας Αλεξίου Β΄ του 1990, υπήρχε ούτως ή άλλως. Όμως για ορισμένες δυνάμεις στην ουκρανική κοινωνία δεν φαινόταν αυτονόητη, πάνω στο οποίο οι δυνάμεις αυτές κερδοσκοπούσαν για δεκαετίες.
Με την έναρξη του πολέμου, οι κερδοσκοπίες αυτές αποτέλεσαν τη βάση για την κλιμάκωση των διωγμών κατά της Εκκλησίας μας.
Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο στη Σύνοδο έγινε άλλη μια προσπάθεια να υπογραμμιστεί η διοικητική, «ιδεολογική» και, αν θέλετε, πολιτική ανεξαρτησία της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Τουλάχιστον τόσο εγώ, όσο και πάρα πολλοί άλλοι συμμετέχοντες στη Σύνοδο, έτσι ακριβώς κατανοήσαμε και εκλάβαμε τις αποφάσεις της — ούτε λιγότερο, αλλά ούτε και περισσότερο.
Ωστόσο, αν μιλήσουμε όχι για τη διοικητική, αλλά για την κανονική πλευρά του ζητήματος, πρέπει να κατανοήσουμε ότι εποχιακά ζητήματα της ύπαρξης μιας Εκκλησίας με ιστορία 1.000 ετών, όπως η κανονική της ενότητα, δεν μπορούν να επιλύονται σε έκτακτες «πολεμικές» Συνόδους.
Δεν μπορεί κανείς μονοκοντυλιά να μηδενίσει την πολυαιώνια Παράδοση της Εκκλησίας και την πνευματική κοινότητα γενεών Αγίων υπό την επήρεια της εφήμερης πολιτικής συγκυρίας ή των συναισθημάτων, ακόμη και των πιο ισχυρών.
Η Εκκλησία ζει σύμφωνα με τους Ιερούς Κανόνες, και οι Κανόνες έχουν την εκπληκτική ιδιότητα να παραμένουν αμετάβλητοι ανεξάρτητα από τις ιστορικές συνθήκες.
Στον αιώνιο ρου της, η Ορθόδοξη Εκκλησία ανέπτυξε μηχανισμούς που ρυθμίζουν την εκκλησιαστική κοινωνία, τη δικαιοδοσιακή και κανονική τάξη της υπαρξής της. Και ο πόλεμος, όσο τρομερός κι αν είναι, δεν καταργεί αυτές τις αρχές.
Υπάρχουν εκκλησιαστικοί κανόνες που ρυθμίζουν τα ζητήματα των κανονικών δεσμών μεταξύ Εκκλησιών και Ιεραρχών, καθώς και τις δυνατότητες αναστολής ή διακοπής αυτών των δεσμών.
Αυτοί οι κανόνες δεν επιτρέπουν αυθαίρετες συμπεριφορές που βασίζονται σε πολιτικές διαφωνίες ή κοινωνικές πιέσεις.
Επιπλέον, κάθε επίσκοπος πριν από τη χειροτονία του δίνει ένορκη υπόσχεση να μην παρεκκλίνει από αυτούς τους κανόνες, ακόμη και υπό λαϊκή πίεση, ακόμη και υπό την απειλή του θανάτου.
Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι οι κανονικές σχέσεις μεταξύ ιεραρχών, οι οποίες εκφράζονται μέσω της τυπικής λειτουργικής μνημόνευσης του Πατριάρχη, του Μητροπολίτη ή του Επισκόπου, δεν υποδηλώνουν σε καμία περίπτωση ταύτιση των πολιτικών τους θέσεων ή στρατιωτική υποστήριξη.
Πρόκειται για τελείως διαφορετικές σφαίρες. Η πολιτική είναι πολιτική και η κανονική τάξη είναι κανονική τάξη.
Κι όμως, είναι ακριβώς αυτή την πολιτική αλληλεγγύη —που υποτίθεται ότι εκφράζεται μέσω της κανονικής κοινωνίας— που προσπαθούν να μας καταλογίσουν σήμερα για να δικαιολογήσουν τους διωγμούς κατά της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Όμως αυτό δεν λειτουργεί έτσι. Μπορεί κανείς να συμφωνεί ή να διαφωνεί με τις τάδε ή τις δείνα δηλώσεις ή ενέργειες ορισμένων ιεραρχών της Εκκλησίας (παρόμοιες διαφωνίες υπήρχαν σε όλη την ιστορία της Εκκλησίας), αλλά παράλληλα να διατηρεί τους κανονικούς δεσμούς.
Η Εκκλησία γνωρίζει πάντα να διακρίνει τις θεολογικές, κανονικές και πολιτικές κατηγορίες.
Δεν είναι απορίας άξιο που οι πολιτικοί σήμερα δεν μπορούν να κάνουν αυτή τη διάκριση.
Είναι όμως απορίας άξιο όταν αυτή τη διάκριση δεν μπορούν να την κατανοήσουν σύγχρονοι θεολόγοι.
Η Εκκλησία δεν μπορεί να αλλάζει την εκκλησιολογία της με κάθε αλλαγή της πολιτικής κατάστασης.
Αν σήμερα ενδώσουμε στην πολιτική και της επιτρέψουμε να καθορίσει την κανονική μας ταυτότητα, τότε αύριο η πολιτική θα αρχίσει να καθορίζει τη δογματική μας διδασκαλία, και μεθαύριο το ίδιο το δικαίωμά μας στην πίστη.
Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι η αποστολή μας σε αυτόν τον κόσμο δεν είναι ούτε πολιτική, ούτε κρατική, ούτε εθνική. Κι αν όλα αυτά έχουν τη σημασία τους, εμείς καλούμαστε πρωτίστως να οδηγήσουμε τον λαό στη σωτηρία, να κηρύξουμε το Ευαγγέλιο, να τελούμε τα σωτήρια Μυστήρια, να διαφυλάσσουμε την Παράδοση και την ενότητα της Εκκλησίας, γι' αυτό και μας παραδόθηκαν από τους Αγίους Πατέρες οι κανονικοί κανόνες.
Με τον καιρό, και ο Κύριος και οι απόγονοί μας θα μας ζητήσουν λόγο όχι για τις εφήμερες πολιτικές μας αμφιέσεις ή την αφοσίωσή μας σε παροδικά ανθρώπινα δόγματα, αλλά για το αν μείναμε πιστοί στο Ευαγγέλιο, στην Εκκλησιαστική Παράδοση και στην τάξη που μας κληροδότησαν οι Πατέρες.
Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, βάσει του 15ου Κανόνα της Πρωτοδευτέρας Συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως, συνεχίζω να τελώ την προβλεπόμενη λειτουργική μνημόνευση του Πατριάρχη στις Ακολουθίες, όπως και πριν.
Παράλληλα, αντιμετωπίζω με κατανόηση τη θέση εκείνων των αδελφών μου αρχιερέων που ερμηνεύουν διαφορετικά τις αποφάσεις της πολεμικής Συνόδου.
Αυτή τη στιγμή είναι πολύ δύσκολο, βρισκόμενος κανείς στην Ουκρανία, να παραμείνει αμερόληπτος απέναντι σε όλα όσα συμβαίνουν γύρω του.
Όμως, προς το παρόν, αυτό πρέπει να παραμείνει μια εσωτερική συζήτηση της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, την οποία, είμαι βέβαιος, δεν πρέπει να μεταφέρουμε έξω από τον εκκλησιαστικό περίβολο εν μέσῳ της εξωτερικής καταιγίδας που μαίνεται.
Θα έρθει ειρηνικός χρόνος και, χωρίς το βάρος του πολέμου και των διωγμών, η Εκκλησία θα μπορέσει να επιλύσει τις εναπομείνασες απορίες και να τακτοποιήσει όλες τις αντιθέσεις στο κανονικό αυλάκι και σύμφωνα με την υπάρχουσα εκκλησιαστική τάξη. Δεν επιτρέπεται η παραβίαση της κανονικής τάξης — είναι βαρύ αμάρτημα που οδηγεί στο σχίσμα.
Πολύ εύστοχα μίλησε πρόσφατα για αυτή την κατάσταση ο Μητροπολίτης Βερολίνου και Γερμανίας Μάρκος: «Στην Ουκρανία, οι σοβαροί αρχιερείς συνειδητοποιούν ότι η τωρινή αποκοπή από τη Ρωσική Εκκλησία δεν μπορεί να θεωρηθεί ως οριστική απόφαση. Είναι απλώς ένα προσωρινό φαινόμενο, το οποίο χρειάζεται την έγκριση ή την απόρριψη της Συνόδου (της Ρωσικής Εκκλησίας), όταν αυτή καταστεί δυνατή. Τέτοια πράγματα δεν γίνονται χωρίς Συνοδική απόφαση».
Η ίδια η εκκλησιαστική κατάσταση στην Ουκρανία αποτελεί μια κρίση που προέκυψε γύρω από τη διαμάχη του Πατριαρχείου Μόσχας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τη δικαιοδοσία; Ή μήπως όλα έχουν ένα βαθύτερο υπόβαθρο που αγγίζει τη σφαίρα της Δογματικής;
Ασφαλώς και υπάρχει βαθύτερο υπόβαθρο. Και είναι ακριβώς αυτό το υπόβαθρο που αποτελεί όχι μόνο τη γεννεσιουργό αιτία της κρίσης, αλλά και τον πραγματικό λίθο του προσκόμματος για ολόκληρο τον Ορθόδοξο κόσμο.
Το να βλέπουν στα όσα συμβαίνουν απλώς μια «σύγκρουση» για μια τοπική δικαιοδοσία στην Ουκρανία μπορούν μόνο οι εξωτερικοί, μη επαρκώς εκκλησιαστικοί παρατηρητές.
Απαντώντας σε αυτή την ερώτηση, θα επαναλάβω μόνο αυτό που αποτελεί τη βάση της κατανόησης της κανονικής κατάστασης στην Ουκρανία, και ως εκ τούτου το έχω διατυπώσει περισσότερες από μία φορές.
Από την άποψη του Κανονικού Δικαίου, η κατάσταση έχει ως εξής: στην Ουκρανία αυτή τη στιγμή υπάρχει μία και μοναδική Ορθόδοξη Εκκλησία — σήμερα φέρει την ονομασία Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Είναι η ιστορική Εκκλησία στα εδάφη που απαρτίζουν τη σύγχρονη Ουκρανία και υπάρχει εδώ και περισσότερα από χίλια χρόνια.
Η Εκκλησία μας είναι η άμεση διάδοχος της Μητρόπολης Κιέβου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας από την εποχή της Βάπτισης των Ρώσων το 988 από τον Άγιο Πρίγκιπα Βλαδίμηρο.
Στη συνέχεια, κατά την περίοδο του προσωρινού διαχωρισμού της Ρωσικής Εκκλησίας σε δύο τμήματα (διάρκειας διακοσίων ετών), ονομαζόταν Δυτικορωσική Μητρόπολη, στον 20ο αιώνα Ουκρανική Εξαρχία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, και από τις 27 Οκτωβρίου 1990 έως σήμερα φέρει την ονομασία Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία και κατέχει καθεστώς αυτοδιοικούμενης Εκκλησίας με ευρεία αυτονομία.
Αυτό το σύγχρονο κανονικό καθεστώς της Εκκλησίας μας καθορίστηκε με αποφάσεις της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και με το Σιγίλλιο του μακαριστού Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών Αλεξίου Β΄.
Η Αποστολική Διαδοχή της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αναγνωρίζεται από όλες τις Κατά Τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες του κόσμου, ενώ η κανονικότητα της Ιεραρχίας της και η χαρισματική εγκυρότητα των Μυστηρίων που τελούνται σε αυτήν δεν εγείρουν καμία αμφιβολία στον Ορθόδοξο κόσμο.
Αντίθετα, η κανονικότητα των χειροτονιών στην λεγόμενη «Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας» εγείρει, για να το θέσουμε ήπια, μια σειρά από βάσιμες αμφιβολίες.
Και αυτό ακριβώς είναι το κύριο σημείο τριβής στο ζήτημα της υπερπήδησης του εκκλησιαστικού σχίσματος στην Ουκρανία.
Το ζήτημα αυτό προκάλεσε θεμελιώδη διαφωνία αφορών τόσο μεταξύ ιεραρχών άλλων Κατά Τόπους Εκκλησιών, όσο και μεταξύ ολόκληρων Κατά Τόπους Εκκλησιών.
Χωρίς υπερβολή, μπορεί να ειπωθεί ότι αποτελεί την αιτία μιας παγκόσμιας διορθόδοξης κρίσης, η οποία μπορεί να γίνει αφορμή για ένα νέο, μεγάλο σχίσμα στην Παγκόσμια Ορθοδοξία. Αυτό είναι το θεμελιώδες και εκρηκτικό «υπόβαθρο» για το οποίο ρωτήσατε.
Η χριστιανική συνείδηση εκατομμυρίων ορθοδόξων λαϊκών, ιερέων και αρχιερέων σε όλο τον κόσμο δεν μπορεί να συμβιβαστεί με το γεγονός ότι οι χθεσινοί σχισματικοί, χωρίς μετάνοια και χωρίς έγκυρες χειροτονίες, μονοκοντυλιά στο Φανάρι αντικατέστησαν ξαφνικά τη νόμιμη κανονική Εκκλησία στα όρια μιας ολόκληρης ορθόδοξης χώρας — της Ουκρανίας.
Επιπλέον, άρχισαν να καταστρέφουν αυτή την ιστορική Εκκλησία με αιματηρές μεθόδους, χρησιμοποιώντας τις δυνατότητες της κρατικής μηχανής.
Δηλαδή, θεωρείτε υπεύθυνο τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο για τα τραγικά γεγονότα στην Ουκρανία, γύρω από την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία;
Δεν θα ήθελα να εκφέρω ηθικές κρίσεις για το πρόσωπο του ίδιου του Πατριάρχη Βαρθολομαίου, πολύ περισσότερο αφού γνωριζόμαστε προσωπικά και η ανάμνηση της επικοινωνίας μας φέρει μόνο καλές και θερμές εντυπώσεις.
Κυρίως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όσο ο Πατριάρχης ζει και συνεχίζει να επιτελεί την υψηλή του διακονία, έχει τη δυνατότητα ανά πάσα στιγμή να διορθώσει το ουκρανικό του λάθος και να εξαλείψει τις συνέπειές του όσο το δυνατόν πιο ανώδυνα.
Ωστόσο, αν χωρίς να εκδώσουμε πρόωρη ανθρώπινη κρίση για την προσωπικότητα του Πατριάρχη, μιλήσουμε για τη σημερινή κανονική κρίση στην Παγκόσμια Ορθοδοξία και για τους αιματηρούς διωγμούς στους οποίους περιήλθε η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, είναι αναμφίβολο ότι σε όλα αυτά οδήγησε η κοντόφθαλμη και αλαζονική απόφαση που λήφθηκε το 2018 στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Λαμβάνοντας την απόφαση για τη δημιουργία της «Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας», ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δημιούργησε μια εξαιρετικά προβληματική κατάσταση, καθώς η Ουκρανία αποτελεί κανονικό έδαφος άλλου Πατριαρχείου.
Μπορούσε ο Πατριάρχης να προβλέψει και να κατανοήσει τις τραγικές συνέπειες των ενεργειών του και το τι θα συνέβαινε τελικά με τους ναούς της Εκκλησίας της Ουκρανίας, με τους πιστούς της και, σε τελική ανάλυση, με την Παγκόσμια Ορθοδοξία;
Πιστεύω ότι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος το υποψιαζόταν. Διότι για όσους γνώριζαν το θέμα, η κατάσταση ήταν προφανής από τότε.
Επιπλέον, στο Φανάρι είχαν μεταβεί τότε τόσο μέλη της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ουκρανίας όσο και πολυπληθής αντιπροσωπεία πιστών και κληρικών της Εκκλησίας μας, οι οποίοι παρέδωσαν στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο εκατοντάδες χιλιάδες υπογραφές με την παράκληση να μην ιδρύσει νέα δικαιοδοσία στην Ουκρανία, ειδικά με ένα τέτοιο ιστορικό υπόβαθρο.
Παρ' όλα αυτά, η απόφαση λήφθηκε, και στη συνέχεια ακολούθησε μια βαριά επιδείνωση με μαζικές καταλήψεις ναών, ξυλοδαρμούς πιστών, δίκες σε βάρος του κλήρου και προσπάθεια εξάλειψης της ίδιας της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Ακόμη και τώρα, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος θα μπορούσε να παρεμβεί και να επηρεάσει τους κληρικούς του στην Ουκρανία, οι οποίοι στις περισσότερες περιπτώσεις είναι οι υποκινητές των εγκλημάτων.
Αρκεί να δώσει μια δημόσια ευλογία να σταματήσει η επιθετικότητα, να απαγορεύσει την κατάληψη ναών και τον ξυλοδαρμό πιστών. Αν δεν καταλάβουν, να εφαρμόσει κανονικά μέτρα στους πιο επιθετικούς ακτιβιστές από τις τάξεις του κλήρου τους. Δυστυχώς όμως, αυτό δεν συμβαίνει!
Όταν ξυλοκοπήθηκα από εκπροσώπους της «Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας», την τελευταία στιγμή, πριν εκδιωχτώ μαζί με τον κλήρο και τους πιστούς από τον Καθεδρικό μου Ναό, απηύθυνα έκκληση στον Πατριάρχη Βαρθολομαίο απευθείας από το Ιερό Βήμα του πολιορκημένου από ένοπλους συμμορίτες Ναού μας στο Τσερκάσι.
Η έκκληση μεταφράστηκε σε διάφορες γλώσσες και είναι διαθέσιμη στο διαδίκτυο, ωστόσο παρέμεινε χωρίς απάντηση και αντίδραση από τον Πατριάρχη Βαρθολομαίος. Κρίμα, πολύ κρίμα…
Μιλάτε στον ΟΗΕ για την προάσπιση των δικαιωμάτων της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Κατά πόσο αυτή η δραστηριότητα είναι αποτελεσματική, αλλά και κατά πόσο βρίσκει ανταπόκριση στις επίσημες διεθνείς δομές;
Εδώ και αρκετά χρόνια μιλώ στον ΟΗΕ κατόπιν πρόσκλησης της Οργανώσεως Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων "Public Advocacy".
Οι Ειδικοί Εισηγητές του ΟΗΕ εξέδωσαν έγγραφο στο οποίο εξέθεσαν λεπτομερώς, γιατί οι ποινικές διώξεις κατά των ιεραρχών της Εκκλησίας της Ουκρανίας για τη ρητορική τους δεν συνάδουν με το διεθνές δίκαιο και είναι παράνομες.
Στον ΟΗΕ εξέδωσαν μάλιστα ειδικό δελτίο τύπου, όπου χαρακτήρισαν τις ενέργειες του σύγχρονου ουκρανικού κράτους ως «συλλογική τιμωρία» και χαρακτήρισαν απερίφραστα τις διώξεις κατά της Εκκλησίας της Ουκρανίας ως απαράδεκτες.
Στα έγγραφα της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ δίνεται επίσης η σχετική αξιολόγηση. Ωστόσο, η Ουκρανία δεν συμμορφώνεται με αυτές τις αποφάσεις του ΟΗΕ.
Στην Ουκρανία συνεχίζεται μια πρωτοφανής πολιτική πίεση στο δικαστικό σύστημα, με αποτέλεσμα να είναι σχεδόν αδύνατο να βρει κανείς το δίκιο του.
Ο θεσμός του Επιτρόπου Δικαιωμάτων (Ombudsman) επίσης δεν λειτουργεί. Σας το λέω αυτό από προσωπική μου πείρα και από την πείρα της επαρχίας μου.
Αυτή τη στιγμή είναι εξαιρετικά σημαντικό να ενταθεί η διεθνής πίεση στους εκπροσώπους της εξουσίας στη χώρα μας, οι οποίοι θεωρούν ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ουκρανία, τα οποία εγγυάται το Σύνταγμά μας, μπορούν να μπουν «σε παύση».
Εφόσον εκφράστηκε έτσι ο ίδιος ο Πρόεδρος, τι να περιμένει κανείς από τους υπόλοιπους αξιωματούχους;
Ποιος τους έδωσε το δικαίωμα να σκέφτονται έτσι και βάσει αυτού να οργανώνουν γενοκτονία σε βάρος της μεγαλύτερης θρησκευτικής ομολογίας της χώρας, παραμένει μυστήριο.
Γι' αυτό, κατά τη γνώμη μου, για τους πιστούς από τις χώρες της Ευρώπης θα ήταν πολύ σημαντικό να επιδείξουν χριστιανική αλληλεγγύη και να δραστηριοποιηθούν για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των διωκόμενων χριστιανών στην Ουκρανία.
Για τον σκοπό αυτό, θα ήταν σωστό να αναζητηθεί υποστήριξη ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ευρωπαϊκούς κύκλους που έχουν σήμερα άμεση επιρροή στις ουκρανικές αρχές.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος των πιστών στην Ευρώπη μπορεί να είναι πολύ σημαντικός, καθώς είναι εκείνοι που μπορούν να ασκήσουν επιρροή στους πολιτικούς τους με σκοπό την προστασία των Ορθοδόξων στην Ουκρανία.
Δυστυχώς, οι Ευρωπαίοι βουλευτές συνεχίζουν μέχρι στιγμής να τηρούν σιγή για τα προβλήματα της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Κλείνοντας, τι θα θέλατε να πείτε στους πιστούς της Ευρώπης;
Θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι κατά το δεύτερο κύμα διωγμών κατά της Εκκλησίας στη σοβιετική περίοδο, στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, στην ΕΣΣΔ άρχισαν να κατεδαφίζουν ναούς και μοναστήρια, ακριβώς όπως συμβαίνει τώρα στην Ουκρανία.
Καταπατούνταν τα δικαιώματα των πιστών. Τότε η Εκκλησία μας, άλλοτε ανοιχτά και άλλοτε όχι, απηύθυνε έκκληση για υποστήριξη προς τις Εκκλησίες και τους θρησκευτικούς οργανισμούς του εξωτερικού, ώστε εκείνοι, στο μέτρο των δυνάμεών τους, να παράσχουν συνδρομή και μια ορισμένη διπλωματική και ενημερωτική πίεση στις αθεϊστικές αρχές της Ένωσης για την αποτροπή του κλεισίματος των ναών.
Και χάρη σε αυτή την αλληλεγγύη των Ευρωπαίων πιστών με τους διωκόμενους ορθοδόξους, σε μεγάλο βαθμό χάρη στη φανερή ή αφανή συνδρομή τους, μια σειρά από ναούς και μοναστήρια διασώθηκαν και οι Ακολουθίες σε αυτά δεν σταμάτησαν.
Γι' αυτό θα ήθελα να παρακαλέσω τους Ευρωπαίους πιστούς να αξιοποιήσουν και τώρα τα δικαιώματά τους ως πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να προσελκύσουν την προσοχή των ευρωπαϊκών πολιτικών δομών στα προβλήματα με τη ελευθερία της συνείδησης στην Ουκρανία.
Στην Ευρώπη υπάρχει μια σειρά από επιτροπές της ΕΕ, οι αρμοδιότητες των οποίων αποσκοπούν στον έλεγχο της τήρησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και θα μπορούσαν να αντιδράσουν στις μαζικές παραβιάσεις των δικαιωμάτων των πιστών στη χώρα μας.
Παρομοίως, θα ήταν χρήσιμη και η αντίδραση των Ευρωβουλευτών στα προβλήματα αυτά.
Επίσης, παρακαλώ τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάθε μιας από τις ευρωπαϊκές χώρες να εμπλακούν στα ζητήματα προστασίας των δικαιωμάτων των πιστών, και να χρησιμοποιήσουν τις δυνατότητές τους για τη δημοσιοποίηση των εν λόγω προβλημάτων και την ενεργοποίηση άλλων μηχανισμών προστασίας των δικαιωμάτων.
