Η ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΛΥΠΗΣ (1)

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ ''ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ'': Στο κεφάλαιο αυτό θα ξεκινήσουμε αντίστροφα. Πρώτα θα παρουσιαστεί η θεραπευτική της και έπειτα η ανάλυση της λύπης ως νόσος - πάθος.

ΣΕ ΣΥΓΚΡΙΣΗ μέ τή θεραπευτική κάθε ἄλλου πάθους, ἡ ἀντίστοιχη τῆς λύπης προϋποθέτει τη νοσούσα συνείδηση του ἀνθρώπου καί τή βούλησή του να θεραπευτεί. Ὅπως παρατηρεῖ μάλιστα ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος[1], δέν εἶναι σπάνιο, στα πλαίσια τῆς συγκεκριμένης νόσου, ὁ ἄρρωστος ν' ἀρέσκεται ν' ἀντλεῖ τό ἀσήμαντο ὄφελος μιᾶς ὁρισμένης νοσηρῆς χαρᾶς καί νά ἐγκαταλείπεται παθητικά στην κατάστασή του. Μερικές φορές μάλιστα δέν παρατηρεῖ ὅτι ἀποτελεῖ τό θύμα ἑνός ἰδιαίτερα σοβαροῦ πάθους μέ ὀλέθρια ἀποτελέσματα στήν ὅλη πνευματική ζωή του. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Κασσιανός πάλι, ἀφοῦ ὑπενθυμίσει τις βλαβερές αὐτές συνέπειες, γράφει ἄν ἐπιθυμοῦμε νά δώσουμε τήν πνευματική μάχη σύμφωνα μέ τούς κανόνες, ὀφείλουμε να θεραπεύσουμε τήν ἀσθένεια μέ τόση σύνεση και περίσκεψη, ὅση καί τίς προηγούμενες[2]. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἐπιμένει στήν ἀνάγκη νά θελήσει καί νά εύχεται τή θεραπεία του και γράφει εἰδικότερα ὅτι εἶναι πολύ χρήσιμο για να διαλυθεῖ ἡ λύπη νά θλιβοῦμε ἰσχυρότερα[3].
Ἠ λύπη εἶναι δυνατόν νά ὀφείλεται σε διαφορετικές αἰτίες. Σε κάθε περίπτωση ἁρμόζει διαφορετική θεραπευτική.
1) Ἡ πρώτη πιθανή αἰτία τῆς λύπης εἶναι ἡ ματαίωση κάποιας ἡδονῆς παρούσας ἢ προσδοκώμενης καί ἑπομένως, -βαθύτερα ἡ ἀπώλεια ἑνός αἰσθητοῦ ἀγαθοῦ, ἡ ματαίωση μιᾶς ἐπιθυμίας ἢ ἡ διάψευση μιᾶς ἐλπίδας, σαρκικῶν βέβαια. Στην περίπτωση μιας τέτοιας αιτιολογίας, ἡ θεραπευτική τῆς λύπης συνεπάγεται ουσιαστικά την απάρνηση των «σαρκικῶν» ἐπιθυμιῶν καί ἡδονῶν, καί ἀντίστοιχα, τό χωρισμό ἀπ' ὅλα τά αἰσθητά «ἀγαθά» πού φθάνει μέχρι την περιφρόνησή τους[4]. Ὁ Ἅγιος Μάξιμος παρατηρεί: «Αυτός που αποφεύγει όλες τις κοσμικές επιθυμίες, καθιστά τον εαυτό του ανώτερο από κάθε κοσμική λύπη.[5]», και στη συνέχεια συμβουλεύει: «Μπροστά στη λύπη, να περιφρονείς τα υλικά πράγματα[6]». Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Σιναΐτης διαπιστώνει μέ τό ἴδιο νόημα: «Αν κάποιος μίσησε τον κόσμο, αυτός ξέφυγε από τη λύπη· αν όμως κάποιος έχει προσκόλληση σε κάτι από τα ορατά, δεν έχει ακόμη ελευθερωθεί από τη λύπη· γιατί πώς δεν θα λυπηθεί όταν στερηθεί αυτό που αγαπά;[7]». Καί ὁ Εὐάγριος σημειώνει: «Αυτός που αποφεύγει όλες τις κοσμικές ηδονές είναι σαν πύργος απρόσιτος στον δαίμονα της λύπης· γιατί η λύπη είναι στέρηση της ηδονής, είτε αυτής που υπάρχει είτε αυτής που αναμένεται· και είναι αδύνατο να αποκρούσουμε αυτόν τον εχθρό, όσο έχουμε προσκόλληση σε κάτι επίγειο· γιατί εκεί στήνει την παγίδα και εργάζεται τη λύπη, όπου βλέπει ότι έχουμε μεγαλύτερη κλίση.[8]» [Σ.τ.μ.: Νά ἔχουμε ιδιαίτερα κλίση και κατεύθυνση]. Κάθε πάθος θεμελιώνεται σέ μιά σαρκική ἐπιθυμία πρός ἀναζήτηση τῆς αἰσθητῆς ἡδονῆς· τοῦτο σημαίνει ότι καί γιά τή θεραπευτική τῆς λύπης ἰσχύει ὅτι καί γιά τήν ἀντίστοιχη τῶν ὑπόλοιπων παθῶν. Ὁ Εὐάγριος ἐξηγεῖ: «Η λύπη δημιουργείται από την αποτυχία μιας σαρκικής επιθυμίας· και η επιθυμία είναι συνδεδεμένη με κάθε πάθος. Αυτός που νίκησε την επιθυμία, νίκησε τα πάθη· και αυτός που νίκησε τα πάθη, δεν θα κυριευθεί από τη λύπη. Εκείνος που κυριαρχεί στα πάθη, κυριάρχησε και στη λύπη· ενώ αυτός που νικιέται από την ηδονή, δεν θα ξεφύγει από τα δεσμά της. Αυτός που αγαπά τον κόσμο θα λυπηθεί πολύ· ενώ εκείνος που περιφρονεί τις ηδονές του κόσμου δεν θα ταραχθεί από λογισμούς λύπης.[9]».
Ὁ ἄνθρωπος πού ὑποτάσσεται στη σάρκα ἐπιζητεῖ ἄπληστα ὄχι μόνο υλικά αγαθά, ἀλλ' ἀκόμη καί τιμές και ανθρώπινη δόξα. Επισημάναμε, μελετώντας τό πάθος τῆς λύπης, το στενό σύνδεσμο που διατηρεῖ μέ τήν κενοδοξία. Ἡ διάψευση καί ἡ ἀπογοήτευση στην αναζήτηση τιμῶν καί δόξας στον κόσμο αὐτό ἀποτελεῖ συχνή αἰτία τῆς λύπης, τόσο γιά ὅσους ἤδη τίς ἀπολαμβάνουν ἀλλά ἐπιθυμοῦν καί ἀκόμη μεγαλύτερες, ὅσο καί γιά ἐκείνους που λαχταροῦν νά βγοῦν ἀπό τήν ἀφάνεια. Σε κάθε περίπτωση, ή θεραπευτική τῆς λύπης ἀφορᾶ στην περιφρόνηση τῆς δόξας καί τῶν ἐγκόσμιων τιμῶν[10] ἤ, καλύτερα, στην τέλεια ἀδιαφορία ἔναντι αὐτῶν, εἴτε κάποιος τίς ἀποκομίζει εἴτε τις στερεῖται. Ὁ Ἅγιος Μάξιμος συμβουλεύει: «Μπροστά στη λύπη, να περιφρονείς τη δόξα και την ατιμία.[11]».
2) Δεύτερη σημαντική αἰτία τῆς λύπης ἀποτελεῖ ἡ ὀργή εἴτε ἡ λύπη ἕπεται αὐτῆς εἴτε εἶναι συνέπεια υπάρχουσας προσβολῆς, ὁπότε τότε συχνά λαμβάνει τή μορφή τῆς μνησικακίας.

 

---

[1] ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ, Πρός Σταγείριον, 3, 14, PG 47, 492.

[2] ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ, De institutis coenobiorum, 9, 1-2.

[3]  ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ, Πρός Σταγείριον, 3, 14, PG 47, 492.

[4] Πρβλ. ΔΩΡΟΘΕΟΣ ΓΑΖΗΣ, Ρητά διάφορα, 3.

[5] ΜΑΞΙΜΟΣ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ, Αγάπης ἑκατοντάς, 1, 22.

[6] ΜΑΞΙΜΟΣ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ, Αγάπης ἑκατοντάς, 3, 13.

[7]  ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΙΝΑΪΤΗΣ, Κλίμαξ, 2, 11.

[8] ΕΥΑΓΡΙΟΣ, Λόγος πρακτικός, 19.

[9] ΕΥΑΓΡΙΟΣ, Πνεύματα πονηρίας, 11-12, PG 79, 1156. 1157

[10]  Πρβλ. ΔΩΡΟΘΕΟΣ ΓΑΖΗΣ, Ρητά διάφορα, 3.

[11] ΜΑΞΙΜΟΣ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ, Αγάπης ἑκατοντάς, 3, 13.

 

(συνεχίζεται)

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΑΡΘΡΑ

Η ΕΠΑΝΑΦΟΡΑ ΕΙΣ ΤΗΝ (ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΤΩΣΕΩΣ) ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ (33ο)

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ (ΤΥΡΟΦΑΓΟΥ): ''Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΠΤΩΣΗ''

 Ο ΦΟΒΟΣ (3ο ΜΕΡΟΣ)

ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΑΣ (24ο ΜΕΡΟΣ)