Παρασκευή 26 Ιουνίου 2026

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ // Γράμματα σε μια ψυχή (5)

 

8. Το θυμικό και η καρδιά. Η επίδραση των παθών στην καρδιά

Ποιος δεν αντιλαμβάνεται τη μεγάλη σημασία που έχει η καρδιά στη ζωή μας; Όλα όσα εισχωρούν στην ψυχή από τον εξωτερικό κόσμο και διαμορφώνονται από το λογιστικό και το επιθυμητικό, πέφτουν μέσα στο χώρο της καρδιάς. Γι’ αυτό η καρδιά ονομάζεται “κέντρο της ζωής”.
Η καρδιά αισθάνεται όλα όσα σχετίζονται με την ύπαρξη μας. Σταθερά και αδιάλειπτα αισθάνεται την κατάσταση της ψυχής και του σώματος και συνάμα δέχεται ποικίλες εντυπώσεις από τις επιμέρους ενέργειες της ψυχής και του σώματος, από τα αντικείμενα του περιβάλλοντος, από τις εξωτερικές συνθήκες και, γενικά, από την πορεία της ζωής, παρακινώντας τον άνθρωπο να κάνει ότι την ευχαριστεί και ν’ αποφύγει ότι τη δυσαρεστεί.
Η υγεία και η ασθένεια του σώματος, η σφριγηλότητα και η πλαδαρότητα του, η δύναμη και η εξάντληση, η δραστηριότητα και η αδράνεια, μαζί με ότι έχει αντιληφθεί κανείς μέσω των πέντε σωματικών αισθήσεων (οράσεως, ακοής, γεύσεως, αφής, οσφρήσεως), ότι έχει απομνημονεύσει ή φανταστεί, ότι έχει πραγματοποιήσει ή πραγματοποιεί ή σκοπεύει να πραγματοποιήσει, ότι έχει αποκτήσει ή αποκτάει, ότι μπορεί ή δεν μπορεί ν’ αποκτήσει, ότι τον ευχαριστεί ή τον δυσαρεστεί, είτε με πρόσωπα σχετίζεται είτε με καταστάσεις και γεγονότα, όλα αυτά αντανακλώνται στην καρδιά και την επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά.
Είναι, δηλαδή, αδύνατο για την καρδιά να βρίσκεται σε αδράνεια, σε κατάσταση ανάπαυλας, ακόμα και για μια στιγμή. Απεναντίας, βρίσκεται σε συνεχή ενεργητικότητα, αστασία και μεταβλητότητα, όπως ακριβώς ένα βαρόμετρο πριν από την καταιγίδα. Υπάρχουν, όμως, πολλές εντυπώσεις, που περνούν από την καρδιά χωρίς ν’ αφήνουν ίχνη. Όταν, λ.χ., βρεθείς σ’ ένα μέρος για πρώτη φορά, όλα τραβάνε την προσοχή σου• αν, όμως, ξαναπάς εκεί δεύτερη ή και τρίτη φορά, δεν συμβαίνει το ίδιο.

Κάθε επίδραση στην καρδιά γεννάει ένα εντελώς ιδιαίτερο συναίσθημα μέσα της. Επειδή, λοιπόν, οι επιδράσεις είναι αναρίθμητες, αναρίθμητα είναι και τα αντίστοιχα συναισθήματα. Η γλώσσα μας, όμως, δεν διαθέτει τον πλούτο των λέξεων που απαιτείται για τον προσδιορισμό τόσων συναισθημάτων.
Έτσι τα εκφράζουμε με γενικούς όρους: ευχάριστο-δυσάρεστο, συμπάθεια-αντιπάθεια, κέφι-ακεφιά, χαρά-λύπη, ικανοποίηση-παράπονο, ηρεμία-ταραχή, ενθουσιασμός-απογοήτευση• ελπίδα-φόβος• ευσπλαχνία-ασπλαχνία. Παρατήρησε τον εαυτό σου, και θα δεις να έχει στην καρδιά τη μια το ένα συναίσθημα και την άλλη το άλλο.
Ο ρόλος, όμως, της καρδιάς δεν είναι μόνο η παθητική αποδοχή εντυπώσεων και η εκδήλωση ευφορίας ή δυσφορίας για την κατάσταση μας. Η καρδιά συντηρεί, επίσης, την ενεργητικότητα όλων των δυνάμεων της ψυχής και του σώματος. Κοίτα πόσο γρήγορα και πόσο αποτελεσματικά πραγματοποιείται κάτι, όταν το κάνουμε, όπως λέμε, με την καρδιά μας! Όταν απεναντίας, δεν το θέλει ή καρδιά μας, τα μέλη μας αδρανούν.
Γι’ αυτό, όσοι ξέρουν να ασκούν αυτοέλεγχο, όταν πρέπει να κάνουν ένα έργο που η καρδιά τους το αποφεύγει, φροντίζουν να βρουν τις θετικές ή τις ευχάριστες ή τις ωφέλιμες πλευρές του, ώστε να συμφιλιώσουν την καρδιά τους με το έργο και να διατηρήσουν μέσα τους την ενεργητικότητα που χρειάζεται για την εκπλήρωση του. Ο ζήλος, η κινητήρια δύναμη της βουλήσεως, προέρχεται από την καρδιά.
Όλοι δεν τ’ αγαπούν όλα. Και όλοι δεν έχουν δοσμένη την καρδιά τους στα ίδια πράγματα. Κάθε άνθρωπος, βλέπεις, έχει τις δικές του ροπές και κλίσεις. Αυτές εξαρτώνται κατά ένα μέρος από τη φυσική του προδιάθεση, πιο πολύ όμως από τις εντυπώσεις που αποκόμισε στα πρώτα χρόνια μετά τη γέννηση του, εντυπώσεις τόσο από την ανατροφή που πήρε όσο και από τις διάφορες βιοτικές περιστάσεις.
Ανεξάρτητα, πάντως, από το πως έχουν διαμορφωθεί οι κλίσεις ενός ανθρώπου, γεγονός είναι ότι τον εξωθούν στη ρύθμιση της ζωής του με τέτοιο τρόπο, ώστε να πλαισιώνεται από αντικείμενα και εξαρτήσεις που εναρμονίζονται μ’ αυτές ακριβώς τις κλίσεις. Έτσι μόνο είναι ειρηνικός, αφού έτσι είναι ικανοποιημένος.
Η ικανοποίηση, δηλαδή, των επιθυμιών του, τού δίνει ψυχική ηρεμία και γαλήνη. Να το μέτρο της καρδιάς για τη μέτρηση της ευτυχίας! Τίποτα δεν ενοχλεί τον άνθρωπο, τίποτα δεν τον ανησυχεί, τίποτα δεν τον ταράζει – αυτό είναι ευτυχία.
Αν ο άνθρωπος είχε πάντα νηφαλιότητα στο λογιστικό μέρος της ψυχής και αν ενεργούσε με φρόνηση σ’ όλες τις περιστάσεις, τότε ελάχιστα περιστατικά της ζωής του θα ήταν δυσάρεστα στην καρδιά του. Έτσι θα ήταν πιο ευτυχισμένος.
Αλλά, όπως σου έχω ήδη εξηγήσει, το λογιστικό σπάνια βρίσκεται σε καλή κατάσταση συνήθως παραδίνεται σε μάταιους ρεμβασμούς και περισπασμούς. Το επιθυμητικό, πάλι, ξεφεύγει από τη φυσιολογική του κλίση και παρασύρεται σε άστατες επιθυμίες, που προέρχονται όχι από ανάγκες της φύσεως αλλ’ από τα ξένα προς τη φύση μας πάθη.
Όσο, λοιπόν, αυτά τα δύο μέρη της ψυχής παραμένουν σε τέτοιαν ανωμαλία, η καρδιά δεν γνωρίζει ανάπαυση. Τα πάθη είναι που τυραννούν την καρδιά περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο. Και χωρίς τα πάθη, βέβαια, θ’ αντιμετώπιζε η καρδιά δυσάρεστες καταστάσεις, δεν θα βασανιζόταν όμως τόσο πολύ. Κοίτα πως την κατακαίει ο θυμός! Κοίτα πως την κομματιάζει το μίσος! Κοίτα πως τη λιώνει ο φθόνος! Κοίτα πως τη σπαράζει η λύπη, όταν πληγώνεται η υπερηφάνεια!
Αλήθεια, αν εξετάζαμε τα πράγματα λίγο πιο προσεκτικά, θα διαπιστώναμε ότι όλες οι ενοχλήσεις της καρδιάς προέρχονται από τα πάθη. Αυτά τα φθοροποιά πάθη, όταν ικανοποιούνται, δίνουν χαρά, χαρά όμως εφήμερη και όταν δεν ικανοποιούνται, αλλ’ απεναντίας βρίσκουν αντίσταση, τότε προξενούν λύπη διαρκή και αφόρητη.
Είναι φανερό, λοιπόν, πως η καρδιά αποτελεί τη ρίζα και το κέντρο της ζωής μας. Αυτή πληροφορεί τον άνθρωπο για την καλή ή την κακή κατάσταση του και προκαλεί την ενεργοποίηση άλλων δυνάμεων, από τη δράση των οποίων επωφελείται, επιτείνοντας ή, αντίθετα, αμβλύνοντας το συναίσθημα εκείνο, από το οποίο καθορίζεται η κατάσταση του ανθρώπου.
Φαίνεται ότι στην καρδιά είχε δοθεί αρχικά από τον Θεό πλήρης εξουσία πάνω σ’ όλες τις εκδηλώσεις της ανθρώπινης ζωής. Αυτό συμβαίνει και τώρα σε κάποιους ανθρώπους, στους πιο πολλούς, όμως έχει μερική μόνο εξουσία.
Γιατί, μετά την πτώση του Αδάμ, ήρθαν τα πάθη και διατάραξαν τη φυσική λειτουργία της καρδιάς. Η παρουσία των παθών δεν της επιτρέπει πια να μας πληροφορήσει θετικά και αξιόπιστα για την κατάστασή μας• οι εντυπώσεις αλλοιώνονται• οι κλίσεις διαστρέφονται• οι εσωτερικές δυνάμεις παίρνουν λάθος κατεύθυνση.
Γι’ αυτό, όσο έχουμε πάθη, πρέπει να ελέγχουμε και να συγκρατούμε την καρδιά μας, υποβάλλοντας τα συναισθήματα, τις επιθυμίες και τις τάσεις της σε αυστηρή κριτική και αξιολόγηση. Αν καθαρθεί κανείς από τα πάθη, τότε μπορεί ν αφήσει την καρδιά του ελεύθερη στη βούληση της όσο, όμως, τα πάθη του είναι ενεργά, αν αφήσει την καρδιά του στη βούληση της, θα αυτοκαταδικαστεί σε γενική αστάθεια και ανασφάλεια.
Η χειρότερη κατάσταση είναι του ανθρώπου εκείνου, που βάζει σκοπό της ζωής του να τροφοδοτεί με ηδονικές απολαύσεις την καρδιά, του ανθρώπου που επιδιώκει να ζήσει τη γλυκιά ζωή, τη «ντόλτσε βίτα», όπως τη λένε. Από την ώρα που οι σαρκικές επιθυμίες και οι αισθησιακές απολαύσεις βιώνονται έντονα, ο άνθρωπος βυθίζεται σε χυδαία ηδυπάθεια και χάνει ότι τον κάνει να ξεχωρίζει από τα άλλα έμβια όντα.
Να η ψυχική ζωή από κάθε πλευρά της! Σκόπιμα υπογράμμισα τι είναι φυσιολογικό και τι δεν είναι. Βλέπω πως είσαι πρόθυμη, χωρίς δική μου σχετική προτροπή, ν’ ακολουθήσεις το πρώτο και ν’ αποφύγεις το δεύτερο. Ο Θεός βοηθός!



ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

at

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου