Ίσως όπως ο αρχαίος ρωμαϊκός
θεός Janus, βλέπω πάντοτε τουλάχιστον δύο πλευρές σε καθετί. Κατά συνέπεια,
υπάρχουν πάντοτε δύο πλευρές και σε μένα. Δεν νομίζω ότι καμία από τις δύο
είναι σημαντικότερη από την άλλη. Η μία πλευρά, ωστόσο, έρχεται πρώτη. Είναι
εκείνη του επιστήμονα. Η άλλη είναι εκείνη του θρησκευόμενου ανθρώπου. Είναι
μόνο κάπως πιο παθιασμένη. Κάθε φορά που προσεγγίζω ένα νέο
ζήτημα, είναι ο επιστήμονας μέσα μου που αρχίζει την εξερεύνηση. Όμως τη στιγμή
που ο επιστήμονας ολοκληρώσει, το θρησκευτικό μου πάθος εξαπολύεται πάνω στο
θέμα. Αν το θέμα είναι μεγάλης σημασίας, τελικά θα εργάζομαι πάνω του και με
τις δύο πλευρές ταυτόχρονα. Όσο διαφορετικές κι αν φαίνονταν στον κόσμο οι δύο
ταυτότητές μου, εγώ ποτέ δεν τις ένιωσα παρά ως τον εαυτό μου. Στο μυαλό μου, η
ψυχολογία και η θεολογία είναι τόσο ενοποιημένες ώστε αποτελούν
αλληλοεξαρτώμενους κλάδους της ίδιας επιστήμης.
Το 1971, ένα μυθιστόρημα του
William Peter Blatty με τίτλο The Exorcist έγινε μπεστ σέλερ. Καταβρόχθισα το
βιβλίο μέσα σε δύο διαδοχικές θυελλώδεις νύχτες, σε ένα σπίτι στην κορυφή ενός
λόφου της Νέας Αγγλίας, με τους θάμνους να χτυπούν τα τζάμια των παραθύρων.
Διανοητικά δεν πήρα το βιβλίο στα σοβαρά. Αφηγούνταν παραφυσικά συμβάντα τόσο
δραματικά που υπερέβαιναν την εμπειρία μου· επιπλέον, φαινόταν στον επιστήμονα
μέσα μου να έχει ένα κραυγαλέο ελάττωμα.
Ενώ περιέγραφε ένα
δεκατριάχρονο κορίτσι στην Washington, D.C., που κατελήφθη άγρια, δαιμονικά, το
βιβλίο δεν προσέφερε καμία απολύτως εξήγηση για την κατάστασή της — κανέναν
λόγο για τον οποίο αυτό το ένα κορίτσι, ανάμεσα σε εκατομμύρια, θα μπορούσε να
είχε καταληφθεί. Με αυτό το ελάττωμα υπαινισσόταν έμμεσα ότι κάποιος απολύτως
φυσιολογικός άνθρωπος θα μπορούσε μια μέρα να περπατά στον δρόμο και ένας
δαίμονας, χωρίς λόγο, να πεταχτεί πίσω από έναν θάμνο και απλώς να ορμήσει μέσα
του. Ως μυθιστόρημα, ως βιβλίο
καθαρής μυθοπλασίας, το The Exorcist ήταν ένα πολύ καλό ανάγνωσμα για εκείνες
τις θυελλώδεις νύχτες, αλλά στο φως της ημέρας δεν ήταν καθόλου πιστευτό. Την ίδια περίπου εποχή
άρχιζα να έρχομαι αντιμέτωπος με ένα τεράστιο πρόβλημα. Με τα χρόνια είχα
βιώσει βαθιά όχι μόνο την ανθρώπινη αγαθότητα και την ύπαρξη καλοποιού
πνεύματος — δηλαδή του Θεού — αλλά είχα βιώσει και το ανθρώπινο κακό. Αυτό
άφηνε ένα κραυγαλέο κενό στην κατανόησή μου τόσο της ψυχιατρικής όσο και της
θεολογίας: το προφανές ερώτημα αν υπήρχε κάτι τέτοιο όπως ένα πονηρό πνεύμα ή ο
διάβολος. Πίστευα πως όχι. Όπως το 99,9 τοις εκατό των ψυχιάτρων (και το 80 τοις εκατό
των καθολικών ιερέων που ερωτήθηκαν εμπιστευτικά το 1960), δεν πίστευα στον
διάβολο. Υπερήφανος για τον εαυτό μου ως ανοιχτόμυαλος επιστήμονας,
αισθανόμουν υποχρεωμένος να εξετάσω κάθε πιθανό στοιχείο προτού καταλήξω σε
απόλυτα συμπεράσματα. Συγκεκριμένα, μου πέρασε από το μυαλό ότι αν μπορούσα να
δω έστω και μία περίπτωση γνήσιας δαιμονικής κατοχής, ίσως άλλαζα γνώμη.
Σε επτά χρόνια έντονης
ψυχιατρικής πρακτικής δεν είχα δει ποτέ τίποτε που να έστω να μοιάζει με
περίπτωση κατοχής, και έτσι αμφέβαλλα αν θα έβρισκα ποτέ κάποια. Ωστόσο, δύο πράγματα με
απασχολούσαν. Το ένα ήταν ότι, στα τέσσερα χρόνια της ιατρικής σχολής και στο
ένα έτος ως ειδικευόμενος, δεν είχα δει ποτέ περιστατικό διαβητικού κώματος —
μιας μάλλον συνηθισμένης κατάστασης στην εμπειρία των ειδικευόμενων και των
φοιτητών ιατρικής. Το ότι δεν είχα δει ποτέ τέτοια περίπτωση δεν σήμαινε ότι
δεν υπήρχε διαβητικό κώμα· σήμαινε μόνο ότι ένα μέρος της πραγματικότητας
έλειπε από τη δική μου εμπειρία. Παρομοίως, το ότι δεν είχα δει ποτέ περίπτωση
δαιμονικής κατοχής δεν σήμαινε ότι δεν υπήρχε τέτοια περίπτωση. Επιπλέον, συνειδητοποίησα ότι θα
μπορούσα κάλλιστα να είχα περάσει δίπλα από μια τέτοια περίπτωση τα προηγούμενα
χρόνια, διότι εμείς οι άνθρωποι έχουμε μια αξιοσημείωτη ικανότητα να
παραβλέπουμε πράγματα στα οποία δεν πιστεύουμε. Παλεύοντας λοιπόν με το ζήτημα
του πονηρού πνεύματος, άρχισα να αναζητώ την πιθανότητα κατοχής ως συνηθισμένο
μέρος της διαγνωστικής μου διαδικασίας. Δεν βρήκα καμία περίπτωση. Παρ’ όλα
αυτά, δεν αποθαρρύνθηκα.
Λίγα χρόνια αργότερα, τον
χειμώνα του 1976, σε ηλικία σαράντα ετών, άρχισα να γράφω το πρώτο μου βιβλίο,
The Road Less Traveled. Έγινε δεκτό για έκδοση και, την άνοιξη του 1978, όπως
συνηθίζεται, ο εκδότης έστειλε αντίγραφα του χειρογράφου σε ορισμένα σημαντικά
πρόσωπα που ίσως ήταν πρόθυμα να γράψουν ένα θετικό σχόλιο για το
οπισθόφυλλο. Μόνο ένα άτομο απάντησε με προωθητικό σχόλιο, και ο εκδότης
μου έστειλε αντίγραφο. Το σχόλιο είχε γραφτεί από κάποιον Dr. Malachi Martin,
ένα πρόσωπο για το οποίο δεν είχα ακούσει ποτέ. Όμως, ευχαριστημένος που
οποιοσδήποτε έβλεπε με συμπάθεια το «παιδί» μου, θέλησα να μάθω ποιος ήταν
αυτός ο Dr. Martin. Αρχικά υπέθεσα ότι ίσως ήταν συνάδελφος ψυχίατρος, κι έτσι
αναζήτησα αμέσως το όνομά του σε έναν ογκώδη τόμο στο γραφείο μου — έναν
κατάλογο όλων των γνωστών ψυχιάτρων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το όνομά του δεν
υπήρχε. Στη συνέχεια σκέφτηκα το ενδεχόμενο να ήταν συγγραφέας. Πήγα στο τοπικό
βιβλιοπωλείο και ξεφύλλισα έναν άλλο τεράστιο τόμο με τίτλο Books in Print.
Εκεί βρήκα πράγματι το όνομα Malachi Martin μεταξύ των συγγραφέων και ανακάλυψα
ότι είχε γράψει αρκετά βιβλία, το πιο πρόσφατο από τα οποία τιτλοφορούνταν
Hostage to the Devil και έφερε τον υπότιτλο The Possession and Exorcism of Five
Americans. Το βιβλίο υπήρχε σε απόθεμα και οδήγησα αμέσως στο σπίτι μου μαζί
του.
Σε αντίθεση με το The
Exorcist, που γενικά θεωρούνταν μυθοπλασία, το Hostage to the Devil
παρουσιαζόταν σαφώς ως έργο μη μυθοπλαστικό. Το μεγαλύτερο μέρος του περιέγραφε
πέντε διαφορετικές περιπτώσεις δαιμονικής κατοχής και την αντιμετώπισή
τους. Το μεγαλύτερο μέρος του χώρου αφιερωνόταν στην περιγραφή των
εξορκισμών, οι οποίοι μου φάνηκαν κάπως υπερδραματοποιημένοι (σχεδόν όσο και
στο βιβλίο του Blatty). Αυτή η υπερβολή δράματος προκάλεσε τον σκεπτικισμό μου. Ο ίδιος αυτός σκεπτικισμός, ωστόσο, μετριάστηκε εν μέρει όταν διάβασα ότι σε
κάθε περίπτωση ο Dr. Martin υπέθετε πως υπήρχε ένας λόγος για τον οποίο ο
ασθενής είχε καταληφθεί — κάποιο ελάττωμα στον χαρακτήρα του που τον καθιστούσε
ελκυστικό προς την κατοχή. Ο Dr. Martin το διατύπωσε ξεκάθαρα για μένα,
όταν υπέδειξε ότι καθένα από τα πέντε θύματα που περιέγραφε, εξαιτίας του
ελαττώματος του χαρακτήρα του, είχε συνεργήσει με το δαιμονικό. Αυτό έκανε την πιθανότητα
της κατοχής πολύ πιο πραγματική για μένα από τη θεωρία «πετάγεται πίσω από έναν
θάμνο». Σε αντίθεση με το βιβλίο του Blatty, υπήρχαν στο έργο του Dr. Martin
αρκετά στοιχεία ώστε ο επιστήμονας μέσα μου να μείνει πιο ανοιχτός στην
πιθανότητα κατοχής στους ψυχιατρικούς ασθενείς που έβλεπα. Και αρκετά ώστε να
θελήσω να γνωρίσω αυτόν τον Dr. Martin. Πήρα το τηλέφωνό του από τον
εκδότη του. Έπειτα έμαθα ότι ο άνθρωπος διέθετε το πιο περίπλοκο σύστημα
τηλεφωνικής προστασίας που είχα συναντήσει ποτέ στη ζωή μου. Με παρέπεμπαν από
τηλεφωνητή σε τηλεφωνητή και ξανά σε τηλεφωνητή. Τελικά, έπειτα από αρκετές
ημέρες, επικοινώνησε μαζί μου και, όταν έμαθε ποιος ήμουν, φάνηκε εξίσου
πρόθυμος με μένα να συναντηθούμε για γεύμα. Μου πρότεινε ένα κομψό
ηπειρωτικό εστιατόριο στο Upper East Side, και οδήγησα την πρώτη από πολλές
διαδρομές προς τη Νέα Υόρκη για γεύμα με τον Malachi. Θυμάμαι τον Malachi όπως τον
πρωτοείδα να κάθεται σ’ ένα τραπέζι εκείνου του εστιατορίου, περιμένοντάς με.
Ήταν ένας λεπτοκαμωμένος άνδρας με ευγενικά χαρακτηριστικά και με μια
γιγαντιαία παρουσία. Μόνο στα πρώτα πέντε δευτερόλεπτα αντιλαμβανόταν κανείς πόσο
μικρόσωμος ήταν· κατόπιν κατακλυζόταν από το μέγεθος του πνεύματός του. Η
αντίθεση ανάμεσα στο σωματικό του μέγεθος και στο μέγεθος του πνεύματός του
δημιουργούσε μια παράξενη ομορφιά στον άνθρωπο αυτόν. Ως εισαγωγικό υπόβαθρο μου είπε ότι
υπήρξε Ιησουίτης ιερέας και ότι είχε εργαστεί για αρκετά χρόνια στο Βατικανό,
όπου είχε έρθει ασυνήθιστα κοντά με τον Πάπα Paul VI. Ήταν, είπε, ο ίδιος ο
Πάπας Paul που τον απάλλαξε από τους όρκους του, ώστε να μπορέσει να έρθει στην
Αμερική ως μυστικός πράκτορας, με αποστολή να διασώσει την Καθολική Εκκλησία
από τις άγριες φιλελεύθερες υπερβολές της Δεύτερης Συνόδου του Βατικανού. Δεν
πίστεψα λέξη απ’ όλα αυτά. Αναγνώρισα την ιστορία του περί «μυστικού πράκτορα»
ως ένα εξαιρετικά αδέξιο προπέτασμα καπνού για τον πραγματικό λόγο που δεν ήταν
πια Ιησουίτης. Ενστικτωδώς υπέθεσα ότι τον είχαν αποβάλει από το τάγμα για
κάποιο λόγο, πιθανότατα σεξουαλικό. Μου είπε ότι μιλούσε δεκαεπτά γλώσσες, χωρίς να υπολογίζει την πιο γοητευτική
ιρλανδική προφορά που είχα ποτέ ακούσει. Ακούγοντάς τον να απευθύνεται σε
διάφορους σερβιτόρους με άπταιστα ιταλικά, γαλλικά και ισπανικά, μπορούσα να
τον πιστέψω όσον αφορά τις γλώσσες. Διέθετε το περίφημο ιρλανδικό χάρισμα της
ευφράδειας και μπορούσε να περιστρέψει τη συζήτηση γύρω από οποιοδήποτε θέμα.
Πολλές φορές του έκανα μια ερώτηση και μαγευόμουν τόσο από την απάντησή του,
ώστε μόνο ώρες αργότερα συνειδητοποιούσα ότι είχε σκόπιμα αποφύγει να απαντήσει
στο ερώτημά μου. Πράγματι, ήταν ίσως ο πιο απροκάλυπτος ψεύτης που έχω
γνωρίσει ποτέ — κι όμως είχα πάντοτε την αίσθηση όταν έλεγε ψέματα και
αναγνώριζα ότι τα ψέματά του ήταν πάντα μικρά, ακόμη κι όταν αφορούσαν την
ταυτότητά του. Σε ό,τι είχε βαθιά σημασία για μένα και για την αναζήτησή μου
γύρω από τον διάβολο, ήξερα ότι μιλούσε μόνο με την αλήθεια του Θεού.
Στην πρώτη μας συνάντηση δεν έκρυψα καθόλου ότι η
περιέργειά μου για την κατοχή και τον εξορκισμό ήταν αυτή που με είχε φέρει
κοντά του. Του είπα: «Μου φαίνεται
ότι στις περιπτώσεις που περιέγραψες στο Hostage to the Devil πρέπει να ήσουν ο
ίδιος ο εξορκιστής, τουλάχιστον σε μερικές από αυτές». Ήταν από
εκείνες τις στιγμές που κατάφερε να με αποπροσανατολίσει με το χιούμορ του, και
ποτέ δεν τον άκουσα να ομολογεί ευθέως την ορθότητα της υπόθεσής μου. Δεν ήταν
ακριβώς ανέντιμο· απλώς δεν ήταν απάντηση στην ερώτησή μου. Από την άλλη πλευρά, τον
ρώτησα επίσης: «Ποια είναι η επίδραση πάνω στον εξορκιστή το να τελεί έναν
εξορκισμό;» Δεν δίστασε ούτε στιγμή πριν απαντήσει: «Θα σου δώσει
μεγαλύτερη αυθεντία και θα σε κάνει πιο μοναχικό». Δεν θα περνούσε πολύς
καιρός μέχρι να μάθω πόσο ισχυρή αλήθεια έκρυβε αυτή η απάντηση. Αναρωτήθηκα αν
οι εξορκιστές ζητούσαν ποτέ ψυχιατρική συμβουλή. Έδειξε τέτοιο ενθουσιασμό που
μετά βίας συγκρατιόταν, εξηγώντας ότι σε περιπτώσεις ύποπτες για κατοχή, οι
ιερείς ήταν κυριολεκτικά απελπισμένοι να εξασφαλίσουν ικανή ψυχιατρική
γνωμάτευση, αλλά συνήθως αδυνατούσαν να το κάνουν. Ένας ικανός ψυχίατρος,
σημείωσε, έπρεπε τουλάχιστον να είναι ανοιχτός στο ενδεχόμενο της κατοχής. Η
κατάσταση ήταν απελπιστική, συνέχισε, επειδή οι ψυχίατροι που ήταν ανοιχτοί σε
αυτή την πιθανότητα ήταν σπάνιοι σαν τα δόντια της κότας. Του είπα ότι πίστευα
πως εγώ ήμουν ανοιχτός και ότι θα δεχόμουν ευχαρίστως τέτοιες παραπομπές.
Φάνηκε πολύ ευχαριστημένος. Στις φαντασιώσεις μου φανταζόμουν ότι θα άρχιζα να
λαμβάνω παραπομπές αμέσως. Δεν συνέβη. Στην πραγματικότητα θα περνούσαν σχεδόν
δύο χρόνια πριν δω την πρώτη τέτοια περίπτωση.
Κατά τη διάρκεια εκείνου του πρώτου γεύματος ανέφερα επίσης ότι σκεφτόμουν να
βαπτιστώ, αλλά το καθυστερούσα για διάφορους λόγους. Άκουσε προσεκτικά, αλλά
κατά τα άλλα φάνηκε αδιάφορος. Σίγουρα δεν έδειξε καμία διάθεση να με ωθήσει
προς το βάπτισμα. Στο τέλος εκείνου του πρώτου γεύματος, καθώς περπατούσα πίσω
προς το αυτοκίνητο, σκεφτόμουν τον άνθρωπο που μόλις είχα γνωρίσει — πώς δεν
εμπιστευόμουν την ιστορία του ότι ήταν κάποιο είδος μυστικού πράκτορα της
Εκκλησίας με πολιτικά· πώς μπορούσε να με ξεγελά με άλλους τρόπους· πόσο
προφανώς ευφυής ήταν· το μικρό του ανάστημα αλλά τη μεγάλη του παρουσία· και
εκείνη την υπέροχη ιρλανδική προφορά που θα μπορούσα να ακούω για
πάντα. Κατέληξα, μισοσοβαρά, στο συμπέρασμα ότι ο Malachi Martin ήταν ένα
ξωτικό.
Καθώς προχωρούσα —μάλλον απρόθυμα— προς το βάπτισμά
μου, είχα αρκετούς φίλους κληρικούς, καθολικούς και επισκοπαλιανούς, που με
ενθάρρυναν. Στην αρχή, κάπως αδιάφορα, τους ανέφερα τη συνάντησή μου με τον
Malachi. Έγινε αμέσως φανερό ότι ο Malachi Martin δεν τους ήταν άγνωστος. Όχι —
να το πάρω πίσω — ήταν άγνωστος προσωπικά, αλλά όλοι έτρεφαν έντονα αισθήματα
γι’ αυτόν. Μου είπαν να μείνω
μακριά του. Η κρίση τους, από απόσταση, ήταν ομόφωνη: ο Malachi Martin ήταν
άνθρωπος που δεν έπρεπε να τον εμπιστεύεται κανείς, ένα είδος μάγου που είχε
καταφέρει να τρυπώσει στο Upper East Side του Μανχάταν, χειρότερος κι από λύκος
με ένδυμα προβάτου· στην πραγματικότητα, όσο κι αν μισούσαν
να χρησιμοποιούν τη λέξη, ήταν σκέτο κακό και πιθανότατα πιο δαιμονισμένος —αν
υπήρχε διάβολος— από οποιονδήποτε είχε γράψει στα βιβλία του. Συνήθως ξεγράφω τους ψεύτες πολύ γρήγορα. Κι όμως,
είχα μια βαθιά αίσθηση ότι ο Malachi Martin κάθε άλλο παρά συνηθισμένος ήταν,
ότι ήταν πολύ περισσότερος από τα ψέματά του. Κάπως ήξερα ότι ο άνθρωπος που
είχα γνωρίσει δεν ήταν ούτε κακός ούτε επικίνδυνος. Στην αρχή με εξέπληξε η
σφοδρότητα της κρίσης που μοιράζονταν όλοι οι φίλοι μου. Όμως, με τα χρόνια,
κατάλαβα ότι στη ρίζα αυτής της παρανόησης βρισκόταν ο τρόμος που ένιωθαν —παρά
όλη τη θεολογική τους εκπαίδευση— μπροστά στο ριζικό κακό. Δεν δαιμονοποιούσαν
πραγματικά τον Malachi· δαιμονοποιούσαν τη δική τους ανομολόγητη άγνοια και τα
πιο σκοτεινά φαντάσματα που στοίχειωναν τους ίδιους. Έτσι δεν πήρα στα σοβαρά
τη δυσφήμησή του και συνεχίσαμε να τρώμε μαζί κάθε έξι μήνες περίπου. Ήταν μια παράξενη σχέση για μένα. Κανονικά δεν είμαι άνθρωπος που αφήνει
ζητήματα αναπάντητα. Το αντίθετο: όταν κάτι αποφεύγεται φανερά, κολλάω πάνω του
σαν σκύλος με κόκαλο και δεν το αφήνω. Κι όμως, ποτέ δεν τον αντιμετώπισα
ευθέως για τίποτα. Δεν τον ρώτησα αν ήξερε πόσο τον κακολογούσαν οι συνάδελφοί
του κληρικοί. Δεν τον πίεσα να παραδεχτεί ότι ο ίδιος ήταν ο εξορκιστής σε
τουλάχιστον μερικές από τις περιπτώσεις που περιέγραφε. Δεν του έκανα καθόλου
προσωπικές ερωτήσεις. Ούτε κι εκείνος ανακατευόταν στη ζωή μου. Θυμάμαι όμως
ότι με ρωτούσε λαίμαργα ασταμάτητες ερωτήσεις για την ψυχιατρική, κι εγώ του
έκανα μερικές τεχνικές ερωτήσεις για τη διάγνωση της δαιμονικής κατοχής.
Ένα από τα πράγματα που με είχαν εντυπωσιάσει στο Hostage to the Devil ήταν η
συντηρητικότητά του. Εκεί, για παράδειγμα, ο Malachi εκτιμούσε ότι από κάθε
εκατό περιπτώσεις όπου εγείρεται η διάγνωση της κατοχής, το πολύ μία είναι
γνήσια. «Και τι γίνεται με τους χαρισματικούς;» τον ρώτησα. «Φαίνεται να
γυρίζουν παντού και να βγάζουν πνεύματα.» «Συνήθως απλώς βγάζουν τις δικές τους
φαντασιώσεις», είπε. «Αλλά πολύ σπάνια, συνήθως κατά λάθος, πιάνουν κι ένα αληθινό
ψάρι.» Νομίζω ότι ο Malachi απολάμβανε να είναι άνθρωπος
μυστηρίου — κι εγώ απολάμβανα να τον αφήνω έτσι. Αν και εγώ ο ίδιος ήμουν
συνήθως φλύαρος, κράτησα και τα δικά μου μυστικά. Προσφέρθηκα ως ψυχιατρικός
σύμβουλος, αλλά ποτέ δεν του είπα γιατί. Δεν μίλησα ποτέ για τη διπλή ατζέντα
μου. Από τη μία, ήθελα να αποδείξω επιστημονικά ότι δεν υπάρχει διάβολος. Αν
μου παρέπεμπε αρκετούς ασθενείς με υποτιθέμενη κατοχή και όλοι είχαν κλασικές
ψυχιατρικές διαγνώσεις, φανταζόμουν ότι θα είχα την απόδειξή μου. Από την άλλη,
αν κατά κάποια απίθανη σύμπτωση μου παρέπεμπε μια περίπτωση που όντως έμοιαζε
με κατοχή, φαντασιωνόμουν ότι θα του ζητούσα ταπεινά να μου επιτρέψει να
παρευρεθώ σε έναν εξορκισμό και να κρατήσω επιστημονικές σημειώσεις, χωρίς να
εμπλακώ βαθύτερα. Αν και δεν του μίλησα ποτέ για αυτές
τις φαντασιώσεις, ακόμη και τότε υπέθετα πως ήδη τις γνώριζε. Είχα επίσης την
αίσθηση ότι, όταν με ρωτούσε για την ψυχιατρική, εν μέρει με δοκίμαζε. Πάντα
ένιωθα ότι περνούσα τη δοκιμασία. Παρ’ όλα αυτά, δεν μου είχε παραπέμψει ακόμη
καμία περίπτωση — κι ούτε τον πίεσα. Για κάποιο λόγο ήμασταν και οι δύο πολύ
υπομονετικοί ο ένας με τον άλλον. Παρότι απολαμβάναμε τη
συντροφιά μας, ήταν η πιο απόμακρη, γεμάτη αγάπη σχέση που είχα ποτέ, πριν ή
μετά. Καμία από τις συνηθισμένες ψυχοδυναμικές δεν υπήρχε. Παρά τη γοητεία του,
δεν τον είδα ποτέ ως πατρική φιγούρα, ούτε ένιωσα ότι προσπαθούσε να με κάνει
γιο του. Τότε τι κάναμε; Νομίζω ότι δουλεύαμε πολύ σκληρά — τόσο σκληρά που δεν
υπήρχε χώρος για οικειότητα. Είμαι βέβαιος ότι ο Malachi καταλάβαινε πολύ
περισσότερο τι συνέβαινε απ’ ό,τι εγώ, και εμπιστευόμουν αυτή την επίγνωσή του. Μιλώντας για την τάση του να
λέει ασήμαντα ψέματα, είχα πει νωρίτερα ότι σε επιφανειακό επίπεδο δεν τον
εμπιστευόμουν ποτέ· όμως στο βαθύτερο επίπεδο δεν έχω εμπιστευτεί ποτέ κανέναν
περισσότερο. Σίγουρα ποτέ δεν είχα αφεθεί τόσο ολοκληρωτικά στα χέρια άλλου
ανθρώπου. Η λατινική λέξη για το «χέρι» είναι manus, κι από αυτήν προέρχεται η
λέξη «manipulate». Είχα αμυδρή επίγνωση ότι επέτρεπα στον εαυτό μου να
χειραγωγείται πλήρως από τον Malachi — και, παράξενα, ήμουν βέβαιος ότι οι
λόγοι γι’ αυτό θα μου αποκαλύπτονταν στην ώρα τους. Οφείλω όμως να παραδεχτώ
ότι δεν είχα ιδέα πόσο σύντομα θα συνέβαινε αυτό ούτε πόσο βαθιά θα
αποδεικνυόταν αυτή η χειραγώγηση.
Ανέφερα ότι, ακόμη και πριν γνωρίσω τον Malachi,
πάλευα με την ιδέα του να βαπτιστώ. Το βάπτισμά μου αντιπροσώπευε για μένα έναν
θάνατο σε πολλά επίπεδα — και κανείς δεν θέλει να πεθάνει. Χρησιμοποίησα κάθε
λογικοφανή δικαιολογία για να κωλυσιεργώ. Η πιο αποτελεσματική ήταν ότι δεν
μπορούσα να αποφασίσω αν έπρεπε να βαπτιστώ ως Ορθόδοξος, Ρωμαιοκαθολικός,
Επισκοπαλιανός, Πρεσβυτεριανός, Λουθηρανός, Μεθοδιστής, Κονγκρεγκασιοναλιστής,
Αμερικανός Βαπτιστής ή ακόμη και Νότιος Βαπτιστής. Αυτή η περίπλοκη ομολογιακή
απόφαση —προφανώς— θα απαιτούσε είκοσι πέντε ή τριάντα χρόνια έρευνας για να
λυθεί. Τελικά συνειδητοποίησα ότι επρόκειτο για εκλογίκευση και ότι το βάπτισμα δεν
είναι γιορτή που ανήκει σε συγκεκριμένο δόγμα. Έτσι, όταν τελικά «πνίγηκα»,
αυτό έγινε από έναν Μεθοδιστή πάστορα της Βόρειας Καρολίνας, στο παρεκκλήσι
ενός επισκοπαλιανού μοναστηριού στη βόρεια πολιτεία της Νέας Υόρκης, σε μια
σκόπιμα διαδογματική τελετή. Από τότε έχω φυλάξει ζηλότυπα τη διαδογματική μου
ταυτότητα. Προσκάλεσα τον Malachi να έρθει από τη Νέα Υόρκη για
να παραστεί στο βάπτισμά μου, αλλά είχε μια πιο σημαντική υποχρέωση εκείνη την
ημέρα (έναν εξορκισμό, ίσως;). Από τη φωνή του στο τηλέφωνο καταλάβαινα πόσο
βαθιά το λυπόταν. Μόλις δύο εβδομάδες μετά το βάπτισμά μου, μου παρέπεμψε την
πρώτη περίπτωση υποτιθέμενης δαιμονικής κατοχής για ψυχιατρική αξιολόγηση.
Διαπίστωσα ότι ο ασθενής έπασχε από μια συνηθισμένη ψυχιατρική διαταραχή, χωρίς
το παραμικρό στοιχείο για κάτι άλλο. Χάραξα περήφανα την πρώτη εγκοπή στη λαβή
του «επιστημονικού μου πιστολιού», για να σηματοδοτήσω την αρχή της
συγκέντρωσης των τελικών επιστημονικών αποδείξεων που θα αποδείκνυαν ότι δεν
υπάρχει δαιμονική κατοχή. Ωστόσο, αναρωτήθηκα για τη
χρονική συγκυρία αυτής της παραπομπής. Ήταν άραγε σύμπτωση ότι περίμενα δύο
χρόνια να μου παραπέμψει ο Malachi έναν ασθενή για αξιολόγηση, αλλά κανείς δεν
στάλθηκε παρά μόνο αμέσως μετά το βάπτισμά μου; Το αμφέβαλλα. Εγώ ο ίδιος δεν
πίστευα ότι το βάπτισμά μου μού είχε προσφέρει κάποια μαγική προστασία, αλλά
υποψιάζομαι ότι ο Malachi το πίστευε. Όπως και με τόσα άλλα, δεν τον ρώτησα
ποτέ για το timing. Απλώς το αποθήκευσα στο πίσω μέρος του μυαλού μου. Ωστόσο, έτυχε να γευματίσω
με τον Malachi λίγο μετά από εκείνη την παραπομπή και εκμεταλλεύτηκα την
ευκαιρία για να του κάνω μια κάπως διαφορετική ερώτηση. «Malachi, έχεις αυτή τη φήμη
ότι είσαι ένας πολύ δεξιός, αρχι-συντηρητικός Ρωμαιοκαθολικός», του είπα.
«Γιατί στον κόσμο θα ήθελες να έχεις οποιαδήποτε σχέση με κάποιον σαν εμένα —
έναν νεοφώτιστο χριστιανό που όχι μόνο δεν είναι Καθολικός, αλλά είναι τόσο
αριστερός φιλελεύθερος ώστε δεν θέλει καν να συνδεθεί επίσημα με κάποιο δόγμα;» Με ένα από τα συνηθισμένα σπινθηροβόλα βλέμματά του, άρχισε να μου διδάσκει
κάτι για το «θρησκευτικό επάγγελμα». «Εμείς στην Εκκλησία», απάντησε, «συχνά κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα σε αυτό
που ονομάζουμε Ορατή Εκκλησία και Αόρατη Εκκλησία. Από τότε που
πρωτογνωριστήκαμε ήξερα —ακόμη και πριν από το βάπτισμά σου— ότι ήσουν, χωρίς
καμία αμφιβολία, μέλος της Αόρατης Εκκλησίας». Ένιωσα σαν να μου είχε δώσει ευλογία. Δεν ήξερα τότε ότι μια ακόμη ισχυρότερη
και πολύ πιο δέος-προκαλούσα ευλογία επρόκειτο να ακολουθήσει.
Μέσα στον μήνα μού παρέπεμψε μια δεύτερη περίπτωση. Ήταν ένας άνδρας περίπου
στην ηλικία μου (σαράντα τριών), του οποίου η κατανόηση της ζωής έμοιαζε
περισσότερο με παιδιού πέντε ετών. Έδωσα μια τυπική ψυχιατρική διάγνωση, χωρίς
να βρω —όσο κι αν έψαξα— το παραμικρό ίχνος κατοχής. Με μια δόση ικανοποίησης
χάραξα τη δεύτερη εγκοπή στη λαβή του «επιστημονικού μου πιστολιού».
Περίπου έναν μήνα αργότερα,
ο Malachi μού έστειλε και τρίτο ασθενή: την Jersey, μια γυναίκα είκοσι έξι
ετών. Είχε αυτό το ενδιαφέρον όνομα επειδή είχε γεννηθεί πρόωρα στο Νιου
Τζέρσεϊ, ενώ η οικογένεια βρισκόταν μακριά από το σπίτι της στη Νοτιοδυτική
Αμερική. Σχεδόν παρά τη θέλησή μου, η Jersey αποδείχθηκε η αληθινή περίπτωση —
μια κυριολεκτική, αυθεντική δαιμονική κατοχή.
Κατά τη διάρκεια της ενασχόλησής μου μαζί της τον
επόμενο χρόνο, έμαθα όχι μόνο ότι ο Malachi Martin ήταν ένας εξαιρετικά
στοργικός μέντορας που, στο βαθύτερο επίπεδο, μου έλεγε μόνο την αλήθεια, αλλά
και —όσο μπορούσα να κρίνω— ότι ήταν ο μεγαλύτερος ειδικός στο θέμα της κατοχής
και του εξορκισμού στον αγγλόφωνο κόσμο. Επιπλέον, έμαθα ότι ήταν, χωρίς
αμφιβολία, και ο μεγαλύτερος χειριστής ανθρώπων στον ίδιο κόσμο.
