B΄
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9
Αρρωστημένες ψυχολογικές καταστάσεις
Το βάπτισμα καὶ οἱ συνέπειες τῆς ἁμαρτίας
Βαπτισματική χάρη καί συνέργεια τοῦ ἀνθρώπου
Ερώτησις: Πόθεν ἔσχεν ὁ ἄνθρωπος τὰ πάθη; Ἀπόκρισις: Καὶ τὴν ψυχήν καὶ τὸ σῶμα ἀπαθῆ
ἔκτισεν ὁ Θεός· διὰ δὲ τῆς παρακοῆς ἐξέπεσεν εἰς πάθη.
Ὁ Θεός ἔπλασε τὸν ἄνθρωπο καί κατά τὸ σῶμα καὶ κατά τὴν ψυχή ἀπαθή, χωρίς πάθη,
καλόν λίαν. Να το ξέρουμε αὐτό. Ὅλοι δηλαδή, χωρίς ἐξαίρεση, εἴμαστε σὰν ἄγγελοι
ἀπό αὐτῆς τῆς πλευρᾶς. Ἀπό τὴν ἄλλη πλευρά ὅμως, ἔχουμε πάθη. Ἔχουμε πάθη, ἐπειδή
κληρονομοῦμε τήν ἁμαρτία. Ἡ ἁμαρτία εἶναι σὰν ἀρρώστια πού κληρονομείται. Το
βάπτισμα αἴρει το προπατορικό ἁμάρτημα, σώζει τόν ἄνθρωπο ἀπό τὸ προπατορικό ἁμάρτημα,
ἀλλά οἱ συνέπειες τῆς ἁμαρτίας δέν αἴρονται.
Γιά νά τό καταλάβουμε καλύτερα, νὰ ποῦμε τὸ ἑξῆς: Ἔχουμε ἕνα παιδάκι διανοητικά
καθυστερημένο, παράλυτο ἤ με κάποια ἄλλη ἀναπηρία. Αὐτά εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς
γενικότερης ἁμαρτωλῆς καταστάσεως ποὺ ὑπάρχει στο ἀνθρώπινο γένος καὶ ποὺ
ξεσπάει ἀλλοῦ ἔτσι, ἀλλοῦ ἀλλιῶς. Και ποτέ να μην το παίρνουμε προσωπικά ὅτι
να, σ' αυτή την περίπτωση συμβαίνει αὐτό, διότι κάποια αμαρτία ἔκαναν οἱ γονεῖς.
Όχι δεν οφείλονται αὐτά σε προσωπικές αμαρτίες. Εἶναι ἁπλῶς ἡ ἀρρώστια τῆς ἁμαρτίας,
ἡ ὁποία ἐκδηλώνεται ἐδῶ ἔτσι, ἀλλοῦ ἀλλιῶς. Βαπτίζεται λοιπόν το παιδάκι, καὶ ἐνῶ
καθαρίζεται ἀπὸ τὸ προπατορικό ἁμάρτημα, τὸ ὁποῖο εἶναι σάν μιὰ ἀρρώστια μέσα
στὸν ἄνθρωπο, οἱ συννέπειες μένουν. Ὁ Θεός ὅμως οἰκονομεῖ ἔτσι τὰ πράγματα, πού
τελικά ἀπό ὅλα βγαίνει καλό.
Το βάπτισμα λοιπόν δὲν αἴρει τις συνέπειες που ἔχει ἡ ἁμαρτωλή κατάσταση στον ἕναν
ἡ στὸν ἄλλο. Καθαρίζει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὸ προπατορικό αμάρτημα, ὅμως μένουν οἱ
συνέπειες. Ἐξακολουθεί δηλαδή το παιδί νὰ εἶναι ἀνάπηρο κτλ. Έτσι, γενικότερα ἐλευθερώνεται
ὁ ἄνθρωπος, σώζεται ὁ ἄνθρωπος ἀπό το προπατορικό ἁμάρτημα διὰ τοῦ
βαπτίσματος, ἀλλά ὅλα τὰ κουσούρια μένουν. Νὰ μὴ μᾶς κακοφαίνεται αὐτό, νὰ μήν
μπερδευόμαστε καί πελαγώνουμε καὶ λέμε: «Τι γίνεται!» Μολονότι εἴμαστε
βαπτισμένοι, ἡ ψυχοσύνθεση τοῦ καθενός, οἱ ὅποιες καταβολές του, παραμένουν
μετά το βάπτισμα, ὅπως ἦταν ἀπὸ την πρώτη στιγμή που ὑπάρχουμε.
Ἀπὸ αὐτῆς τῆς πλευρᾶς καταλαβαίνουμε καλύτερα τὸν ἅγιο Διάδοχο Φωτικῆς, ὁ ὁποῖος
λέει ὅτι ἡ χάρη που παίρνει κανείς μὲ τὸ βάπτισμα κάνει τὸ πρῶτο ἔργο κατά τὴν ὥρα
τοῦ βαπτίσματος. Δηλαδή, ἀποκαθιστᾶ τὸ κατ' εἰκόνα, καθαρίζει το κατ' εἰκόνα ἀπὸ
τὸ προπατορικό αμάρτημα. Ἡ χάρη ὅμως αὐτὴ τοῦ βαπτίσματος, πού ὑπάρχει μέσα
στον χριστιανό, μετά δὲν ἐνεργεῖ μόνη της, ἀλλά θέλει τή συνέργεια τοῦ ἀνθρώπου.
Καὶ γιὰ νὰ γίνει τὸ ὅλο ἔργο στὸν ἄνθρωπο, περιμένει ἡ χάρη να μεγαλώσει ὁ ἄνθρωπος,
καί ὡς λογικό ὄν νὰ συνεργασθεῖ μαζί της. Δηλαδή, να δοθεῖ κανείς στή χάρη οἰκειοθελῶς,
καί ἡ χάρη να δουλέψει μέσα του, για να τον φτιάξει· ὁπότε φθάνει κανείς στο
καθ' ὁμοίωσιν, φθάνει στην τέλεια κατάσταση πού εἶναι ἡ ἀγάπη.
Ἡ ὅποια λοιπόν ψυχοσύνθεση τοῦ καθενός, οἱ ὅποιες καταβολές καί τὰ ὅποια
κουσούρια τοῦ καθενός μένουν μετά το βάπτισμα. Ἄλλο τώρα ἄν κάνει ὁ Θεός κάποιο
θαῦμα. Ἔχουμε τέτοιες περιπτώσεις. Κάποιο παιδί, ἄς ποῦμε, κινδυνεύει να
πεθάνει καί, ἀβάπτιστο ὄν, βαπτίζεται καί γίνεται καλά ὡς ἐκ θαύματος. Τα
θαύματα πάντοτε τα κάνει ὁ Θεός, ἀλλά ὅταν θέλει ἐκεῖνος καί ὅσα θέλει ἐκεῖνος
καί για τον λόγο πού θέλει ἐκεῖνος. Ἀλλιῶς, μένουν τα ὅποια κουσούρια, τὰ ὁποῖα
ὅμως τελικά στόν βαπτισμένο δέν μένουν γιὰ νὰ χαθεῖ, οὔτε μένουν ἁπλῶς γιά νά
ταλαιπωρηθεῖ, ἀλλά ἔχουν τον σκοπό τους.
Δέν ὑπάρχει περίπτωση –το πιστεύω πάρα πολύ αὐτό– ποὺ νὰ ἔχουμε κάποιο
κουσούρι, καί νά μήν εἶναι γιά τό καλό μας· γιά τό καλό ἡμῶν τῶν ἰδίων ἤ καί τῶν
γύρω μας. Δέν ὑπάρχει περίπτωση πού νὰ ἔχει κανείς μή καλή ψυχοσύνθεση, μή
καλές καταβολές, καί νά εἶναι ὁπωσδήποτε γιά το κακό του. Είναι για το καλό
του. Πώς τα οἰκονομεί ὁ Θεός, έκείνος ξέρει. Χωρίς να σημαίνει αὐτό ὅτι ὅλοι
ώφελοῦνται. Δεν φθάνει ἁπλῶς νὰ τὰ ἔχει οἰκονομήσει ὁ Θεός καλά πρέπει καί ὁ ἀνθρωπος
να τὰ δεῖ ἔτσι, νά τά καταλάβει έτσι και να συνεργασθεῖ ἀνάλογα μέ τόν Θεό.
Εἶναι μόνο για καλό ὅ,τι ὁ Θεὸς ἐπέτρεψε
νὰ ἔχουμε
Στά χρόνια μας ἐμφανίζονται καὶ ψυχοπάθειες σε βαπτισμένους ἀνθρώπους, καὶ ὁ
λόγος δὲν εἶναι ὅτι κάτι κακό ἔκαναν αὐτοί. Μπορεί βέβαια να ἔχουμε καί τέτοιες
περιπτώσεις. Ἀλλά τις περισσότερες φορές εἶναι ἡ ψυχοσύνθεση πού ἔχει κανείς ἀπό
τήν ὥρα πού δημιουργείται ἡ ὕπαρξή του, εἶναι οἱ καταβολές πού ἔχει ἀπὸ τὴν ὥρα
τῆς συλλήψεώς του, οἱ ὁποῖες συμβάλλουν στὴν ἐμφάνιση ψυχοπάθειας. Ὅμως οἱ
διάφορες ψυχοπάθειες, ποὺ ὑπάρχουν, εἶναι μόνο για καλό· δὲν εἶναι για κακό.
Βέβαια, ὁ ἄνθρωπος ἀρχίζει μέ το δίκιο του να λέει: «Γιατί σ' ἐμένα»· καί
τρομάζει, ἀνησυχεί, δυσκολεύεται, καί μερικές φορές νιώθει να χάνεται, να
καταποντίζεται. Ἐμεῖς τὰ βλέπουμε ἔτσι. Δέν ξέρουμε τί λέει ὁ Θεός. Μπορεῖ
κάποιος να φύγει ἀπό αὐτόν τον κόσμο καί νὰ αἰσθάνεται ὁ ἴδιος ὅτι χάνεται, ἐπειδή
ἀκριβῶς εἶναι ὑπὸ τὴν ἐπήρεια τέτοιων κα ταστάσεων, καί νά νομίζουν καί ἄλλοι
γύρω του ὅτι χάνεται, καί νά μή χάνεται καθόλου.
Μὲ τὸν θάνατο χωρίζει ἡ ψυχή ἀπὸ τὸ σῶμα. Αὐτὲς οἱ καταβολές οἱ μὴ ὑγιεῖς καὶ ἡ
ὅλη άρρωστημένη ψυχοσύνθεση ὑπάρχουν κυρίως στὴν ἐπαφή τῆς ψυχῆς μὲ τὸ σῶμα, τοῦ
σώματος μὲ τὴν ψυχή, σ' αὐτὴ τὴν κοινή λειτουργία που ὑπάρχει ἀνάμεσα στα δύο αὐτὰ
στοιχεῖα τοῦ ἀνθρώπου. Ὅταν χωρίζει ἡ ψυχή ἀπὸ τὸ σῶμα, λυτρώνεται ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ
ὅλα αὐτὰ τὰ κουσούρια· καὶ ἀνάλογα με την πίστη ποὺ ἔδειξε, ὅσο ζοῦσε, ἀνάλογα
μὲ τὴν ὑπομονή που ἔδειξε, ἀνάλογα μὲ τὴν ἐλπίδα πού εἶχε στον Θεό, φεύγει
τρισχαριτωμένος στον ἄλλο κόσμο. Καί καθώς ἡ ὅλη στάση του, ὅσο ἐξαρτιόταν ἀπό
αὐτόν, ἦταν τέτοια ποὺ ὁ Θεός τὸν ἔσωσε, αὐτὸς ἔχει νὰ λάβει πολύ μισθό, ἕνεκα
τοῦ ὅτι ταλαιπωρήθηκε πάρα πολύ. Καί δέν ταλαιπωρήθηκε ἐπειδὴ αὐτός προσωπικά ἔφταιγε.
Ὅλη ἡ ἀνθρωπότητα φταίει. Μή θεωροῦμε ὅτι ἐμεῖς δὲν φταίμε. Ἐξίσου φταίμε κι ἐμεῖς,
ποὺ εἴμαστε ἔξω ἀπό μιά τέτοια περίπτωση. Δέν φταίει μόνο ἐκεῖνος ποὺ ἔχει
τέτοιες καταστάσεις ἤ μόνο οἱ πρόγονοί του.
Καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα ἀπαθῆ ἔκτισεν ὁ Θεός διὰ δὲ τῆς παρακοῆς ἐξέπεσεν εἰς
πάθη.
Ὁ Θεός λοιπόν, λέει ὁ ἀββᾶς, ἔκανε ἀπαθή τόν ἄνθρωπο, καὶ τὴν ψυχή του καί τὸ σῶμα,
ἀλλά ὅμως λόγῳ τῆς παρακοῆς ἔρχονται ὅλα αὐτά τά κακά. Καί νομίζω ὅτι ὑπάρχει
μεγάλη σύγχυση στούς ἀνθρώπους, ἕνα κομφούζιο· οἱ ἄνθρωποι μπερδεύονται,
μπλέκονται. Σύν τοῖς ἄλλοις, οἱ μέν (οἱ ὑγιεῖς) κοροϊδεύουν τοὺς δὲ, τοὺς ὑποτιμοῦν,
σὰν νὰ ἤθελαν ἐκεῖνοι νὰ εἶναι μικρόνοες ἤ ἀρρωστημένοι ἢ ὅ,τι ἄλλο εἶναι ἡ ἔχουν.
Ὅλα αὐτά εἶναι πολύ ἐπικίνδυνα. Οφείλουμε να σεβόμαστε την καθεμιά ψυχή, κι ἂν ἀκόμη
ἡ ψυχή αὐτή εἶναι μπλοκαρισμένη και παγιδευμένη σε άρρωστημένες καταστάσεις.
Κάθε ἄνθρωπο νά σεβόμαστε, καὶ για κάθε άνθρωπο να ἐλπίζουμε καὶ νὰ πιστεύουμε ὅτι
ὁ Θεός μπορεῖ νὰ τον σώσει.
Ἐὰν λοιπόν τὰ καταλάβουμε αὐτά σωστά καὶ τὰ ἀντιμετωπίσουμε σωστά, νομίζω ὅτι ὄντως
μετά δὲν ἔχει κανείς πρόβλημα: «Γιατί να είμαι έτσι; Γιατί νὰ εἶμαι ἀλλιῶς;
Γιατί να κληρονομήσω ἕναν τέτοιο χαρακτήρα; Γιατί να γεννηθῶ μὲ ἕναν τέτοιο
χαρακτήρα -μέ τέτοια κουσούρια, μὲ τέτοια ψυχοσύνθεση, με τέτοια κατάστασης» Δὲν
ἔχει πλέον τέτοιο πρόβλημα κανείς, ὅταν τὰ ἀκούσει ἔτσι καὶ τὰ ἀπο δεχθεῖ, τὰ
πιστέψει ἔτσι ὅπως λέμε καὶ δεῖ μέσα σε ὅλα αὐτά, ὅσο κι ἄν φαίνεται παράδοξο,
τὴν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, πού για καλό του ἐπέτρεψε νὰ εἶναι τοῦ το, νὰ εἶναι ἐκεῖνο.
Ἐὰν τὰ πάρει κανείς ἔτσι, δὲν ἔχει πλέον πρόβλημα γιατί νὰ εἶναι ἔτσι, γιατί να
εἶναι ἀλλιῶς, ἀλλά μέριμνά του εἶναι πῶς θὰ ἐνεργήσει σωστότερα, γιὰ νὰ βγεῖ ἀπὸ
ὅλα αὐτά ὄντως καλό. Διότι αὐτά βοηθούν πάρα πολύ στο να τα πεινωθεῖ κανείς, να
μετανοήσει, νὰ ἀπαγκιστρωθεί ἀπὸ τὰ ἐγκόσμια, νὰ ἐλπίσει στον Θεό.
Ἡ λατρεία τοῦ ἑαυτοῦ μας
Βουλιαγμένοι μέσα στη φιλαυτία
Νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε ἀπό ἕνα βιβλίο ἑνός καθολικοῦ συγγραφέα – αὐτό ὅμως δέν ἔχει
σημασία- να θυμηθῶ κάτι. Ὡς φοιτητής ποὺ τὸ εἶχα διαβάσει, μοῦ εἶχε κάνει ἐντύπωση
τὸ ἑξῆς που λέει κάπου: «Θὰ ζητᾶς τὸν ἑαυτό σου καί θά βρίσκεις τὸν ἑαυτό σου, ἀλλά
ὅμως ὄχι γιὰ νὰ λυθεῖ τὸ πρόβλημά σου, ἀλλά για να μπερδευτεῖς περισσότερο». Ὁ
ἄνθρωπος εἶναι φίλαυτος, ἐγωλάτρης. Δέν το καταλαβαίνουμε, ἰδέα δέν ἔχουμε, ὅμως
βουλιάξαμε ἐκεῖ μέσα στη φιλαυτία μας, ὅπως βουλιάζουν οἱ ψυχοπαθεῖς μέσα στην ἀρρώστια
τους. Ἂς ποῦμε, κάποιος εἶναι βουλιαγμένος στη μελαγχολία καί δέν βγαίνει με
τίποτε ἀπό κεῖ. Καίτοι το διαισθάνεται ὅτι, ἄν βγεῖ, λυτρώνεται, δέν βγαίνει.
Τί ἔρωτας εἶναι αὐτός μέ τή μελαγχολία του, με την κόλασή του! Τα ἀρρωστημένα αὐτά
πράγματα ἔχουν πολλή δύναμη.
Γενικότερα λοιπόν ἔχει οἰκοδομηθεῖ ἕνας ἔρωτας μὲ τὸν ἑαυτό μας, ἕνα μπλέξιμο
-καί δέν ξεμπλέκουμε εὔκολα- με τη λατρεία τοῦ ἑαυτοῦυ μας, με τη φρον τίδα γιά
τόν ἑαυτό μας, με τη φιλαυτία Ἄλλοτε αὐτό ἐκδηλώνεται σὰν ἕνας φόβος μην
πάθουμε τίποτε, σάν μιά ἀνασφάλεια, μια μοναξιά, μιὰ ἀνησυχία -μήπως δέν πᾶνε
καλά τα πράγματα στη ζωή, μήπως δὲν πετύχω, μήπως πέσω ἔξω, μήπως με γελάσουν
καί τί θά κάνω· ἄλλοτε σάν μιά μέριμνα μή χάσουμε τοῦτο, μή χάσουμε ἐκεῖνο, να
προλάβουμε τὸ ἕνα, να προλάβουμε τὸ ἄλλο ἄλλοτε πάλι σὰν ἐπιθυμία νὰ χαροῦμε τὸ
ἕνα, νὰ ἀπολαύσουμε τὸ ἄλλο. Καὶ εἶναι ὅλα μιά ματαιότητα. Ἀπό μια πλευρά ὅλα
αὐτά δημιουργοῦνται, καὶ τὰ ζεῖ κανείς ἔτσι, διότι ἀγκαλιάστηκε μὲ τὸ ἄθλιο ἐγώ.
Μόλις λυτρωθεῖ ἀπό τὸ ἐγώ, ἐξαφανίζονται.
Ἔρχεστε ἐδῶ, διότι θέλετε νὰ ἀκούσετε αὐτὰ τα πράγματα. Τὰ ἀκούει κανείς, ἀλλά
ἐπειδὴ πάλι μέσα στο ἴδιο καζάνι βράζει, γι' αὐτό μέσα ἀπὸ ἐκεῖ τὰ ἀκούει, μέσα
ἀπό ἐκεῖ τὰ ἐκτιμᾶ καὶ κάπου ἐκεῖ μέσα θέλει να τά ἐφαρμόσει. Μήν τυχόν
ξεφύγει ἀπό τὸ ἀγκάλιασμα αὐτό. Καί ἔτσι γίνεται ὅλο τὸ κακό. Αὐτό φαίνεται ἰδιαίτερα
στις ψυχοπάθειες. Ἀλλὰ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἀπό μιά πλευρά εἶναι, θὰ τολμούσαμε νὰ
ποῦμε, ψυχοπαθεῖς. Ἀπό μια πλευρά Καί ὑπάρχουν οἱ περιπτώσεις ἐκεῖνες ποὺ εἶναι
χτυπητές, καὶ μᾶς βοηθοῦν νὰ δοῦμε τί συμβαίνει σε ὅλους μας.
Αὐτές τις ἡμέρες μοῦ ἔτυχε μια περίπτωση. Εἶχα μπροστά μου ἕναν ὄχι τυχαῖο ἄνθρωπο,
με πτυχίο ἀνωτάτης σχολῆς, με πείρα στη ζωή. Όμως, μπορεῖ νὰ εἶναι κανείς μὲ
πτυχία, μὲ δὲν ξέρω τί, ἀλλὰ ἔτσι καὶ εἶναι ἀγκαλιασμένος μὲ τὴ φιλαυτία
του καὶ σὰν νὰ ἔχει ἔρωτα μὲ αὐτή, μετά δεν ξέρει τίποτε ἄλλο. Ὅλα τὰ
βλέπει ἀπὸ ἐκεῖ μέσα. Ἔτσι καὶ ἐδῶ, Τοῦ τὰ ἔλεγα ἔτσι, τοῦ τὰ ἔλεγα ἀλλιῶς,
τίποτε. Ὄχι ἁπλῶς, λόγῳ τῆς καταστάσεώς του, δέν καταλάβαινε τί λέγαμε, ἀλλά
καί ἡ ὅλη στάση του ήταν τέτοια, ποὺ δὲν ἤθελε ἡ δική μου προσπάθεια να
συντελέσει, ὥστε νὰ βγεῖ ἀπό τήν κατάστασή του καί νὰ δεῖ τὰ πράγματα ἔξω ἀπό
αὐτήν. Φυσικά, ὅπως καταλαβαίνετε, σ' αὐτές τις περιπτώσεις ὅ,τι κι ἂν γίνει ἀπὸ
τὴν πλευρά τοῦ ὑπευθύνου, θὰ εἶναι μάταιο.
Μὲ τὴν ὑπακοή δίνεται το καίριο χτύπημα
στή φιλαυτία
Σ' αὐτές τις περιπτώσεις τὸ ἀποτελεσματικό, το καίριο χτύπημα δίνεται –καί ἀνοίγει
ὁ δρόμος, και προχωροῦν τὰ πράγματα- ἐάν κάνει κανείς ὑπακοή. Ἔλεγα σε μιά ἄλλη
συγκεκριμένη περίπτωση αὐτές τις μέρες: «Βρέ παιδί μου, ἔτσι ὅπως εἶναι τὰ πράγματα
τώρα, ἤδη ἔχεις μια πείρα. Τὰ ἔκανες θάλασσα τελείωσε. Ἐνήργησες ἔτσι, ἐνήργησες
ἀλλιῶς, προσπάθησες ἔτσι, προσπάθησες ἀλλιῶς. Δὲν ἔγινε τίποτε ἄλλο, παρά
μπερδεύτηκες ἀκόμη περισσότερο, ὅπως μπερδεύεται το ζωύφιο πού θα πέσει πάνω στὸν
ἱστὸ τῆς ἀράχνης, καί, το καημένο, θέλει τάχα να φύγει, ἀλλὰ ὅσο προσπαθεῖ νὰ
φύγει, τόσο πε ρισσότερο τυλίγεται ἐκεῖ μέσα». (Καί δέν εἶναι μόνο αὐτό. Ἂν θὰ ἔτυχε
νὰ δεῖτε καμιά φορά, τρέχει ἀμέσως ἡ ἀράχνη καὶ γύρω-γύρω ἀπό τὸ ζωύφιο ὑφαίνει
συνέχεια, μὴν τυχόν τῆς ξεφύγει.) «Ἀφοῦ εἶσαι ἔτσι ποὺ εἶσαι, τοῦ εἶπα, τί
σε πειράζει νὰ πεῖς «Εγώ τὰ ἔκανα θάλασσα. Ήρθα σ' αὐτὸν τὸν πάτερ. Γιὰ νὰ ἔρθω,
τοῦ ἔχω μιὰ ἐμπιστοσύνη. Θα κάνω λοιπόν ὅ,τι μοῦ πεῖ”. Γιὰ ἕνα διάστημα
τουλάχιστον. Δεν πρόκειται ούτε νὰ σοῦ ἐπιβάλουν τίποτε οὔτε να χάσεις τίποτε».
Δὲν τὸ κάνει ὅμως. Δὲν τὸ κάνει και παιδεύεται.
Ἡ πείρα ἔδειξε ἀτράνταχτα, κατά ἀπόλυτο τρόπο, ὅτι ὅποιος θελήσει να πιστέψει
σ' αὐτὸ ποὺ τοῦ λένε -καθώς ἀπό τή δική του πλευρά δεν βλέπει καμιά προκοπή, ἀλλά
μόνο θάλασσα τα κάνει- λυτρώνεται, ἐφόσον βέβαια αὐτὸ δὲν γίνεται στα τυφλά, ἀλλά
πάει κανείς κάπου ποὺ ἔχει ἐμπιστοσύνη, ποὺ ἔχει ἐκτίμηση, ποὺ δὲν τοῦ ἐπιβάλλουν
κάτι. Γιατί το να δείξεις ἐμπιστοσύνη σε κάποιον εἶναι καί ἐπικίνδυνο.
Δηλαδή, μπορεῖ νὰ σὲ ἐκμεταλλευτεί ἄγρια ὁ ἄλλος, ἂν τὸν ἐμπιστευθεῖς. Ἀλλὰ
λίγο πολύ ὅμως κανείς μπορεῖ νὰ δεῖ, ἐφόσον δουλεύει το μυαλό του, ὅτι ἐκεῖ ποὺ
πάει μὲ ἐμπιστοσύνη δὲν ὑπάρ χει κίνδυνος νὰ τὸν ἐκμεταλλευθοῦν. Σ' αὐτὴ τὴν
περίπτωση, ἀπέδειξαν τα πράγματα ὅτι ὅποιος ἔχει αὐτὴ τὴν ἐμπιστοσύνη,
λυτρώνεται.
Η διπλή λύτρωση
Λυτρώνεται κατ' ἀρχὴν ψυχολογικά. Ἀλλά καθώς ὅλο αὐτό γίνεται σε πνευματικό ἐπίπεδο
-δέν ξέρω πόσο θά μέ καταλάβετε ἀνοίγει ὁ δρόμος για τὴν πνευματική ζωή, και
σιγά-σιγά λυτρώνεται και πνευματικά. Μὲ ἕνα σμπάρο δυό τρυγόνια. Μπορεί
κάποιος νὰ μὴν ἔχει ψυχολογικά προβλήματα, ἀλλά νὰ εἶναι ἕνας ἐγωιστής καὶ νὰ ἔχει
ὅλα τὰ ἁμαρτωλά -πάθη, ἀδυναμίες, ἁμαρτωλές συνήθειες- καὶ νὰ ζεῖ πέρα για πέρα
ἁμαρτωλή ζωή. Ἐνῶ δηλαδή εἶναι τακτοποιημένος ψυχολογικά, εἶναι ἀλύτρωτος
πνευματικά. Ὁ ἄλλος πού ἔχει τὰ ψυχολογικά προβλήματα, ἐάν δείξει αὐτή τήν ἐμπιστοσύνη,
μὲ ἕνα σμπάρο δυό τρυγόνια, ὅπως εἶπαμε. Τακτοποιείται ψυχολογικά, ἀλλά αὐτὸ τὸ
ἴδιο εἶναι συγχρόνως καί πνευματικό· δηλαδή, ἀνοίγει ὁ δρόμος ὁ πνευματικός,
καί σιγά-σιγά λυτρώνεται πνευματικά.
Ὅπως ἔχω πεῖ σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις, ἄς τὰ ἔχεις αὐτά· αὐτά εἶναι τοῦ σκαριοῦ
για πολλούς καί διαφόρους λόγους. Ἐάν βρεῖς τὸν δρόμο τοῦ Θεοῦ, ὅλη ἡ
μελαγχολία πού ἔχεις γίνεται μετάνοια. Ἤ, ἔχεις φοβερό αἴσθημα κατωτερότητος,
πού δέν ξέρεις ἀπό πότε ἀρχίζει καὶ τί ρίζες καί παραφυάδες ἔχει. Ὅλο αὐτό
τό αἴσθημα κατωτερότητος γίνεται ταπείνωση. Ἕτοιμη ταπείνωση. Πῶς χώνει τήν
κουτάλα κανείς σὲ ἕνα καζάνι και βάζει φαγητό στο πιάτο, ἔτσι σὰν νὰ τὴν ἔχει
κανείς ἕτοιμη τήν ταπείνωση, ἐνῶ ἕνας ἀσκητής χρόνια μπορεῖ νά παιδεύεται, για
να φθάσει σε μια κάποια ταπείνωση. Σ' αὐτὸν ποὺ ἔχει αἴσθημα κατωτερότητος, ἔτσι
καί καταλάβει τί εἶναι αὐτὸ τὸ πράγμα καὶ τὸ ἀφήσει λέγοντας μὲ ἕναν ἀέρα, μὲ τὴν
καλή ἔννοια: «Αὐτό το πράγμα εἶσαι, κι ἐγώ κάθομαι καὶ σε προσκυνῶ τόσα
χρόνια;», ὅλο αὐτὸ τὸ αἴσθημα γίνεται ταπεί νωση. Αὐτός πού ἔχει αἴσθημα ὑπεροχῆς,
εὔκολα δέν γλιτώνει. Αὐτός όμως που έχει αίσθημα μειοκτικότητος, σὰν νὰ ἔχει,
τρόπον τινά, έτοιμη ταπείνωση. Απλως, να δεχθεῖ νὰ εἶναι ταπεινός. Μόλις το
δεχθεῖ αὐτό, να την ἡ ταπείνωση.
Το μυστικό στις ψυχοπαθολογικές καταστάσεις εἶναι νὰ ἔχει κανείς το κουράγιο να
βάλει κάτω τὸν ἑαυτό του. Ἀλλὰ ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ἔχει ὁδηγό, ὁπωσδήποτε
πρέπει κάπου να στηριχθεί Δὲν μπορεῖ μόνος του. Θα τα θαλασσώσει.
Εφόσον όμως θα κάνει ὑπακοή καὶ θὰ τὰ πάρει σωστά τα πράγματα, θα γλιτώσει ἀπὸ
τὴν ὅποια ψυχασθένεια καὶ θὰ γίνει σωστός χριστιανός.
