Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (12)

«Ο Ιωσήφ όμως, ο άνδρας της, επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να την εκθέσει δημόσια, αποφάσισε να τη διώξει κρυφά», λέγει ο Ματθαίος. Και στηρίζει τον λόγο του με τις εκφράσεις ότι το γεγονός προήλθε από το Άγιο Πνεύμα, χωρίς συνουσία, και με άλλους παρόμοιους τρόπους. Για να μη ρωτήσει όμως κανείς πώς αποδεικνύεται αυτό, ποιος το είδε ή ποιος άκουσε ποτέ ότι συνέβη κάτι παρόμοιο, και για να μη σου περάσει η υποψία ότι ο μαθητής τα επινόησε αυτά χάριν του διδασκάλου του, παρουσιάζει τον Ιωσήφ να συμβάλλει με τις ίδιες του τις διαλυμένες υποψίες στο να πιστέψουμε όσα ειπώθηκαν. Και είναι σαν να μας λέγει με όσα διηγείται τα εξής: αν δεν πιστεύεις σε μένα και αντιμετωπίζεις με καχυποψία τις πληροφορίες μου, πίστεψε στον άνδρα της Μαρίας. Διότι λέγει: «Ιωσήφ, ο άνδρας της, δίκαιος ων». Με τη λέξη δίκαιος εννοεί εδώ τον πλήρως ενάρετο άνθρωπο. Δικαιοσύνη βεβαίως είναι η απόλυτη απουσία ιδιοτέλειας, αλλά είναι και η αρετή γενικά. Η Αγία Γραφή χρησιμοποιεί πάρα πολύ τη λέξη δικαιοσύνη με αυτή τη σημασία, όπως για παράδειγμα όταν λέγει: «Άνθρωπος δίκαιος, αληθινός», και αλλού: «Ήσαν δε δίκαιοι αμφότεροι».
Επειδή λοιπόν ήταν δίκαιος, δηλαδή ηθικός και αξιοπρεπής, «ηβουλήθη λάθρα απολύσαι αυτήν». Διηγείται τι συνέβη πριν ακόμη ο Ιωσήφ γνωρίσει την αλήθεια, για να μη δυσπιστήσεις σε όσα ακολούθησαν. Γυναίκες αυτού του είδους τότε δεν τιμωρούνταν μόνο με δημόσιο εξευτελισμό προς παραδειγματισμό, αλλά υπήρχε και νόμος που όριζε ποινή γι’ αυτές. Ο Ιωσήφ όμως παραιτήθηκε όχι μόνο από τη βαρύτερη, τη νομική ποινή, αλλά και από την ελαφρότερη, τον δημόσιο εξευτελισμό. Δεν θέλησε δηλαδή ούτε νομικά να την τιμωρήσει ούτε να τη διαπομπεύσει δημόσια. Βλέπεις πόσο συνετός ήταν και πόσο απαλλαγμένος από το πιο καταπιεστικό πάθος; Διότι γνωρίζετε πόσο ισχυρό πάθος είναι η ζήλεια. Γι’ αυτό και ο βαθύς γνώστης της ανθρώπινης ψυχής έλεγε ότι ο θυμός του ζηλότυπου άνδρα είναι γεμάτος ζήλο και δεν φείδεται την ημέρα της κρίσεως, και ότι η ζήλεια είναι σκληρή σαν τον άδη. Και εμείς γνωρίζουμε πολλούς που προτίμησαν να πεθάνουν παρά να κυριευθούν από ζηλότυπη καχυποψία. Εδώ όμως δεν επρόκειτο για καχυποψία, αφού η διόγκωση της κοιλίας αποτελούσε ακαταμάχητο τεκμήριο. Κι όμως ήταν τόσο απαλλαγμένος από τα πάθη, ώστε δεν θέλησε να προκαλέσει στην Παρθένο ούτε την παραμικρή ενόχληση. Επειδή λοιπόν πίστευε ότι ήταν ανήθικο να την κρατά στο σπίτι του, ενώ η διαπόμπευσή της και η καταγγελία της στο δικαστήριο θα είχαν ως αναγκαίο αποτέλεσμα τον θάνατό της, δεν έκανε τίποτε από αυτά, αλλά έδειξε ανώτερη στάση. Διότι έπρεπε να φανερωθούν πολλά σημεία υψηλής συμπεριφοράς εκεί όπου εμφανίσθηκε η χάρη του Θεού. Όπως δηλαδή ο ήλιος φωτίζει από μακριά με το φως του μεγάλο μέρος της οικουμένης πριν ακόμη ρίξει επάνω της τις ακτίνες του, έτσι και ο Χριστός, ενώ βρισκόταν ακόμη μέσα στη μήτρα και δεν είχε εξέλθει από αυτήν, έκανε να λάμψει ολόκληρη η οικουμένη. Γι’ αυτό σκιρτούσαν οι προφήτες πριν από τη γέννησή Του, γυναίκες προφήτευαν τα μέλλοντα και ο Ιωάννης, που βρισκόταν ακόμη μέσα στην κοιλία της μητέρας του, σκίρτησε μέσα στη μήτρα. Γι’ αυτό και ο Ιωσήφ έδειξε μεγάλη σύνεση. Διότι ούτε στο δικαστήριο την κατήγγειλε ούτε την εξευτέλισε, αλλά θέλησε μόνο να την απομακρύνει από το σπίτι του.
Ενώ λοιπόν ήταν τέτοια η κατάσταση και όλα βρίσκονταν σε αδιέξοδο, εμφανίζεται ο άγγελος και δίνει λύση σε όλα τα προβλήματα. Αξίζει να εξετάσουμε γιατί ο άγγελος δεν πληροφόρησε νωρίτερα τον Ιωσήφ, πριν ακόμη το υποψιαστεί ο ίδιος, αλλά πήγε σε αυτόν αφού πρώτα συλλογίσθηκε και πήρε την απόφασή του. «Ταῦτα γὰρ αὐτοῦ ἐνθυμηθέντος, ὁ ἄγγελος ἔρχεται», λέγει το Ευαγγέλιο, παρόλο που το είχε ανακοινώσει στη Μαρία πριν από την εγκυμοσύνη, πράγμα που γεννά πάλι ένα άλλο ερώτημα. Δηλαδή, αν και δεν το είπε ο άγγελος στον Ιωσήφ, γιατί το αποσιώπησε η Παρθένος, αφού το είχε μάθει από τον άγγελο, και γιατί δεν διαφώτισε τον μνηστήρα της όταν τον έβλεπε να ανησυχεί; Και τέλος, γιατί δεν τον πληροφόρησε ο άγγελος πριν στενοχωρηθεί; Είναι όμως ανάγκη να απαντήσω πρώτα στο πρώτο ερώτημα. Γιατί λοιπόν δεν τον πληροφόρησε ο άγγελος; Για να μη δυσπιστήσει και πάθει ό,τι έπαθε ο Ζαχαρίας. Διότι ήταν εύκολο να πιστέψει αφού το γεγονός είχε ήδη γίνει φανερό, δεν ήταν όμως εξίσου εύκολο να δεχθεί την πληροφορία πριν ακόμη αρχίσει να συμβαίνει. Γι’ αυτό δεν του το είπε από την πρώτη στιγμή ο άγγελος. Και η Παρθένος για τον ίδιο λόγο το αποσιώπησε. Διότι νόμιζε ότι δεν θα γινόταν πιστευτή από τον μνηστήρα της, αν του ανήγγελλε τόσο παράδοξο γεγονός. Αντίθετα, θα τον εξαγρίωνε περισσότερο, επειδή θα νόμιζε ότι προσπαθεί να συγκαλύψει κάποια αμαρτία της. Αφού μάλιστα και η ίδια, η οποία είχε ορισθεί να αναλάβει αυτή τη θεία αποστολή, ταράχθηκε και είπε· «Πῶς ἔσται τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γιγνώσκω;». Πολύ περισσότερο θα δυσπιστούσε εκείνος, αφού μάλιστα θα το πληροφορούνταν από μια γυναίκα που στα μάτια του ήταν ύποπτη.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΜΕΡΗ

Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (1)

 Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (2)

 Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (3)

 Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (4)

Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (5)

 Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (6)

 Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (7)

Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (8)

 Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (9)

Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (10)

Η αρχή της μελέτης του Ευαγγελίου με οδηγούς τους Πατέρες (11)

Αν θέλεις να καταλάβεις τι σε κρατά δέσμιο μέσα σου — Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης

 

Ο άνθρωπος συχνά αισθάνεται δέσμιος χωρίς να γνωρίζει ποιος τον κρατά. Δεν υπάρχουν αλυσίδες ορατές, ούτε τείχη που να περιορίζουν το σώμα, κι όμως η καρδιά βαραίνει, ο νους σκοτεινιάζει, η ελευθερία μοιάζει μακρινή. Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης διδάσκει ότι οι πιο ισχυρές φυλακές δεν βρίσκονται έξω από τον άνθρωπο, αλλά μέσα του. Εκεί, στον εσωτερικό κόσμο, υφαίνονται δεσμά που κρατούν την ψυχή καθηλωμένη. Η εσωτερική δουλεία δεν φωνάζει, σιωπά, κρύβεται πίσω από συνήθειες, δικαιολογίες, επαναλαμβανόμενες σκέψεις. Ο άνθρωπος συνηθίζει την αιχμαλωσία του και τη θεωρεί φυσική κατάσταση, ο Άγιος Νικόδημος, όμως, έρχεται να αποκαλύψει ότι αυτή η κατάσταση δεν είναι το φυσικό μέτρο του ανθρώπου, αλλά αποτέλεσμα πνευματικής απομάκρυνσης από την αλήθεια.
Στον πυρήνα της διδασκαλίας του Αγίου Νικοδήμου βρίσκεται η έννοια των παθών. Τα πάθη δεν είναι απλώς κακές συνήθειες, αλλά δυνάμεις που αιχμαλωτίζουν την ψυχή. Όταν ο άνθρωπος παραδίδεται σε αυτά, χάνει σταδιακά την ελευθερία του, δεν πράττει πια επειδή θέλει, αλλά επειδή δεν μπορεί να μην πράξει. Ο θυμός, η φιληδονία, η φιλαργυρία, η φιλοδοξία και η φιλαυτία δένουν τον άνθρωπο με αόρατα δεσμά. Ο Άγιος Νικόδημος τονίζει ότι το πιο επικίνδυνο πάθος  είναι  εκείνο  που  δικαιολογούμε, εκείνο που θεωρούμε μέρος του χαρακτήρα μας. Όταν το πάθος γίνει ταυτότητα, τότε η φυλακή κλειδώνει.
Για τον Άγιο Νικόδημο, η φιλαυτία είναι η ρίζα κάθε εσωτερικής αιχμαλωσίας, δεν πρόκειται για υγιή αυτοεκτίμηση, αλλά για μια νοσηρή προσκόλληση στον εαυτό. Ο άνθρωπος που αγαπά τον εαυτό του άτακτα, τον υπερασπίζεται συνεχώς, τον δικαιώνει πάντοτε και τον τοποθετεί στο κέντρο του κόσμου. Φόβος απώλειας, φόβος ταπείνωσης, φόβος αποτυχίας και όπου υπάρχει φόβος, υπάρχει και δουλεία. Ο άνθρωπος δεν κινείται πια ελεύθερα, αλλά αντιδρά για να προστατεύσει το εγώ του και έτσι γίνεται αιχμάλωτος εκείνου που νομίζει ότι αγαπά.
Ο Άγιος Νικόδημος δίνει ιδιαίτερη σημασία στους λογισμούς, τους περιγράφει ως φύλακες που στέκονται στις πύλες της καρδιάς. Όταν ο άνθρωπος δέχεται ανεξέλεγκτα κάθε λογισμό, τότε αφήνει την ψυχή του απροστάτευτη. Οι λογισμοί καχυποψίας, απελπισίας, υπερηφάνειας και αυτολύπησης σφίγγουν τα δεσμά. Ο λογισμός έχει δύναμη όχι επειδή είναι αληθινός, αλλά επειδή γίνεται πιστευτός. Ο άνθρωπος που ταυτίζεται με τους λογισμούς του παύει να βλέπει καθαρά, ο νους σκοτεινιάζει, η καρδιά κλείνει και έτσι η εσωτερική φυλακή διατηρείται χωρίς εξωτερική βία. Ο Άγιος Νικόδημος επισημαίνει ότι η επανάληψη δημιουργεί συνήθεια και η συνήθεια δημιουργεί δεσμό. Αυτό που αρχικά γίνεται με επιλογή στο τέλος γίνεται με ανάγκη. Η ψυχή συνηθίζει σε καταστάσεις που την πληγώνουν και τις θεωρεί αναπόφευκτες. Η συνήθεια στην αμαρτία, στην αμέλεια ή στην πνευματική νωθρότητα κάνει τον άνθρωπο να πιστεύει ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος και έτσι παραιτείται από τον αγώνα πριν καν τον ξεκινήσει. Ο Άγιος όμως υπενθυμίζει ότι καμία συνήθεια δεν είναι ισχυρότερη από τη χάρη του Θεού.
Ένα από τα βαθύτερα δεσμά σύμφωνα με τον Άγιο Νικόδημο είναι η άγνοια του εαυτού. Ο άνθρωπος που δεν γνωρίζει την πνευματική του κατάσταση δεν μπορεί να θεραπευθεί, νομίζει ότι είναι ελεύθερος ενώ είναι δεμένος ή νομίζει ότι είναι χαμένος ενώ έχει μπροστά του τον δρόμο της σωτηρίας. Η αυτογνωσία δεν είναι ψυχολογική ανάλυση αλλά πνευματικός φωτισμός. Όταν ο άνθρωπος αρχίσει να βλέπει τον εαυτό του με ειλικρίνεια τότε αποκαλύπτονται τα δεσμά και μόνο τότε μπορεί να ξεκινήσει η απελευθέρωση.
Για τον Άγιο Νικόδημο η μετάνοια δεν είναι απλώς λύπη για το παρελθόν αλλά αλλαγή κατεύθυνσης, είναι η απόφαση να βγει ο άνθρωπος από τη φυλακή που συνήθισε. Η μετάνοια φωτίζει τον νου, μαλακώνει την καρδιά και χαλαρώνει τα δεσμά. Ο Χριστός καλεί τον άνθρωπο σε ελευθερία εσωτερική, σε ζωή αληθινή και η μετάνοια είναι η απάντηση του ανθρώπου σε αυτή την κλήση. Όταν ο άνθρωπος μετανοεί αληθινά, παύει να δικαιολογεί τα δεσμά του και αρχίζει να ζητά λύτρωση.
Ο Άγιος Νικόδημος τονίζει κάτι που φαίνεται παράδοξο· η υπακοή ελευθερώνει. Όχι η τυφλή υποταγή αλλά η συνειδητή εμπιστοσύνη. Όταν ο άνθρωπος παύει να εμπιστεύεται μόνο τον εαυτό του και ανοίγεται στην σοφία της εκκλησίας, τότε κόβονται πολλά δεσμά. Η υπακοή σπάει τον εγωισμό που είναι ο σκληρότερος δεσμοφύλακας. Ο άνθρωπος μαθαίνει να μην καθοδηγείται μόνο από το θέλημά του αλλά από την αλήθεια και εκεί αρχίζει η πραγματική ελευθερία.
Χωρίς προσευχή, λέει ο Άγιος Νικόδημος, ο άνθρωπος παραμένει κλειδωμένος μέσα του. Η προσευχή δεν είναι απλώς λόγια, αλλά άνοιγμα της καρδιάς στον Θεό. Όταν ο άνθρωπος προσεύχεται με ταπείνωση, η χάρη εισέρχεται και λύνει δεσμά που ο ίδιος δεν μπορεί να αγγίξει. Η προσευχή φωτίζει τους λογισμούς, δυναμώνει τη θέληση και καθαρίζει την καρδιά. Εκεί όπου η ανθρώπινη δύναμη σταματά, αρχίζει η ενέργεια του Θεού και η φυλακή χάνει την εξουσία της.
Ο  Άγιος  Νικόδημος  διδάσκει  ότι  η  τελική  ελευθερία  δεν είναι απλώς η απουσία δεσμών, αλλά η παρουσία της αγάπης. Όταν ο άνθρωπος αγαπά αληθινά, παύει να περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του και ότι δεν περιστρέφεται γύρω από το εγώ, δεν μπορεί να δεθεί εύκολα. Η αγάπη διαλύει τον φόβο, την καχυποψία και την εσωτερική σκληρότητα, η καρδιά πλαταίνει και χωρά τον Θεό και τον άνθρωπο και εκεί η φυλακή καταρρέει.
Αν θέλεις να καταλάβεις τι σε κρατά δέσμιο μέσα σου, ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης σου δείχνει πρώτα να κοιτάξεις με ειλικρίνεια την καρδιά σου διότι εκεί βρίσκονται τα δεσμά, αλλά και το κλειδί. Τα πάθη, οι λογισμοί, η φιλαυτία  και η συνήθεια κρατούν τον άνθρωπο αιχμάλωτο. Η μετάνοια, η προσευχή, η υπακοή και η αγάπη τον ελευθερώνουν. Η ελευθερία δεν είναι αλλαγή συνθηκών, αλλά αλλαγή καρδιάς και αυτή η αλλαγή γίνεται όταν ο άνθρωπος αφήσει τον Θεό να εισέλθει στα πιο κρυφά δωμάτια της ψυχής του, εκεί όπου τα δεσμά λύνονται και η ζωή αρχίζει αληθινά.

ΠΗΓΗ

 

 

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''