Ο «Νασί» στον Ιεζεκιήλ, η Μεσσιανική Προσδοκία και ο Ναός. (5ο μέρος)

Εισαγωγικώς μπορούμε να πούμε, πως όχι μόνο οι σύγχρονοι, αλλά και οι παλαιότεροι ερμηνευτές‚''πάλεψαν''με τον δυσπρόσιτο και πολλάκις ασύνδετο χαρακτήρα του οράματος του ναού. Η έννοια της κανονικότητας και της συνοχής του έργου του Ιεζεκιήλ απασχόλησε πολύ τον ραββινικό Ιουδαϊσμό. Εντύπωση προκαλεί ότι συγκεκριμένα για το όραμα του ναού (Ιεζ 40-48) και για τα πρώτα τρία κεφάλαια του Ιεζεκιήλ, ο Ιερώνυμος αναφέρει έναν εβραϊκό κανονισμό, κατά τον οποίο όσοι ήταν κάτω των τριάντα ετών δεν επιτρεπόταν να τα διαβάζουν, λόγω του ‚επικίνδυνου χαρακτήρα των κεφαλαίων[1]. Τρεις φορές το Ταλμούδ αναφέρει την ιστορία του Ανανία του Εζεκία, ο οποίος έκαψε τριακόσια λίτρα ελαίου εργαζόμενος την νύχτα, προσπαθώντας να γεφυρώσει τις διαφορές ανάμεσα στην Τορά και στην ''Νέα Τορά'' του Ιεζεκιήλ[2]. Στο b. Menahot 46a αναφέρεται πως μόνο όταν έλθει ο Ηλίας στην μεσσιανική εποχή[3] θα εξηγηθούν οι ασυμφωνίες. Οι ραββίνοι προβληματίζονταν με το περιεχόμενο, χωρίς όμως να αμφισβητήσουν την ιερότητα του κείμενου[4]. Παρόλη την αναφορά του Ιώσηπου για δύο βιβλία του Ιεζεκιήλ,[5] η ραββινική παράδοση δεν απέρριπτε την ενότητα του προφητικού βιβλίου.[6]
Εξ αρχής δίνεται χρονικός προσδιορισμός, και ακριβής μάλιστα, της οραματικής εμπειρίας του προφήτη. Σην δέκατη ημέρα του πρώτου μήνα, εικοσιπέντε χρόνια μετά την εξορία του Ιωαχίν, και δεκατέσσερα χρόνια μετά την πτώση της Ιερουσαλήμ (40,1). Ο αριθμός εικοσιπέντε δεν είναι τυχαίος, και έχει να κάνει με τα πολλαπλάσια του αριθμού εικοσιπέντε που κατακλύζουν τις μετρήσεις στο όραμα του ναού. O αριθμός αυτός συνδέεται με την μέση του Ιωβηλαίου, και προμηνύει την απελευθέρωση του Ισραήλ από την βαβυλώνια αιχμαλωσία. Το όραμα απέχει χρονικά από όσα περιγράφονται στα πρότερα κεφάλαια τουλάχιστον μια δεκαετία.[7] Η ημερομηνία, η δέκατη ημέρα του πρώτου μήνα, συνδέεται πάλι με μια απελευθέρωση, σύμφωνα με το (Εξ 12,2), όταν ο Ισραήλ γιόρταζε την αρχή του έτους την Έξοδο από την σκλαβιά της Αιγύπτου.
Ισχυροί δεσμοί συνδέουν το τελικό όραμα του ναού με το κεφ. 20. Η ανανέωση της διαθήκης και η αποκατάσταση των εξόριστων στην γη του Ισραήλ (20,37-38), και η υπόσχεση του Γιαχβέ για την μελλοντική βασιλεία του στον Ισραήλ (20,33) αντανακλά στο (43,7) όπου επιστρέφει η Δόξα Γιαχβέ και απεικονίζεται ένθρονη, έτσι ώστε προκηρύσσεται η αιώνια βασιλεία του. Όλη η ενότητα 40-48 εκπληρώνει την προαναγγελία του Γιαχβέ στο (37,26-28) για επιστροφή και μόνιμη κατοικία του στον ναό του ανάμεσα στον λαό. Δεν εκπλήσσει ότι στον Πάπυρο 967 το τελικό όραμα του ναού τοποθετείται ακριβώς μετά το κεφ. 37.[8] Τα δε κεφάλαια 38 και 39 με την ήττα των Γωγ και Μαγώγ, δείχνουν την ήττα των αντιπάλων του Γιαχβέ και προλειαίνουν την έλευση του τελικού οράματος της αποκατάστασης.
Σο όραμα του ουράνιου ναού είναι η αποκορύφωση του βιβλίου του Ιεζεκιήλ, και έρχεται μετά τις υποσχέσεις για αποκατάσταση των κεφαλαίων 37-39. Ο ναός είναι τόπος λατρείας, θυσίας και τόπος της θεϊκής παρουσίας, ενώ η λειτουργία της περιγραφής του νέου ναού είναι απαραίτητη. Όσον αφορά τις παλαιοδιαθηκικές παραδόσεις, είναι πιθανόν να υπάρχει ως υπόβαθρο του οράματος του Ιεζεκιήλ το όραμα του Ησαΐα στον ναό (Ησ κεφ. 6).[9] Η όλη συνάφεια των κεφαλαίων αυτών δείχνει ότι ο ναός είναι μια εσχατολογική πραγματικότητα. Οι προφητείες αποκατάστασης του Ισραήλ (Ιεζ 21-29∙ 34) και το όραμα του ναού ανήκουν στην παράδοση της αποκατάστασης της Σιών που έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στην αιχμαλωσιακή προφητεία (βλ. Ησ 31,19∙ 39).

[1] Βλ. S. S. Tuell, The Law of the Temple in Ezekiel 40-48, εκδ. Scolars Press, Harvard University, 1992, σελ. 2.

[2] Βλ. The Babylonian Talmud, Seder Moed, vol. i, b. Shabbat 13b, σελ. 54-56, Seder Moed, vol. iv, b. Hagigah 13a, σελ. 73-78, Seder Kodashim, vol. i, b. Menahot 45a-46a, σελ. 269-279, εκδ. Sochino Press, London 1935-1961.

[3] Για τις αντιλήψεις περί Μεσσία στο Ταλμούδ βλ. σχετικά: Κ. Ζάρρα, Ταλμούδ, εκδ. Έννοια, Αθήνα 2015, σελ. 294-300 και A. Cohen, Le Talmud, εκδ. Payot, Paris 1991, σελ. 413-424.

[4] The Babylonian Talmud, Seder Nezikin, vol. ii, b. Baba Bathra 14b-15a, σελ. 69-74..

[5] Βλ. Ιώσηπος, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία, 10.5.1

[6] Βλ. S. S. Tuell, The Law of the Temple in Ezekiel 40-48, εκδ. Scolars Press, Harvard University, 1992, σελ.2.

[7] Βλ. D. I. Block, The Book of Ezekiel, σελ. 495.

[8] Ο.π. σελ. 498.

[9] Βλ. Α. Gunnel, Ecstatic Prophecy in the Old Testament, Scripta Instituti Donneriani Aboensis, Vol 11, εκδ. Nils, Holm 1982, σελ. 191.