Γιατί το “όχι” σου μοιάζει επικίνδυνο ενώ το “ναι” σε εξαντλεί; - Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος

Υπάρχει μια εσωτερική εμπειρία που πολλοί άνθρωποι κουβαλούν σιωπηλά. Το ναι βγαίνει εύκολα από τα χείλη, αλλά αφήνει πίσω του εξάντληση, βάρος, μια αίσθηση ότι κάτι μέσα σου αδειάζει. Το όχι, αντίθετα, μοιάζει επικίνδυνο, σχεδόν απαγορευμένο, σαν να  απειλεί  την αγάπη, την αποδοχή, την ειρήνη. Έτσι η ψυχή μαθαίνει να λέει ναι, για να μην ταράξει τα νερά, αλλά πληρώνει αυτό το τίμημα με εσωτερική φθορά. Ο Άγιος Θεοφάνης, ο έγκλειστος, θα έβλεπε σε αυτή την κατάσταση όχι απλώς μια ψυχολογική δυσκολία, αλλά μια βαθιά πνευματική σύγχυση. Όταν η ψυχή κουράζεται από την καλοσύνη της, κάτι δεν είναι σωστά τοποθετημένο μέσα της. Δεν είναι όλα τα ναι ίδια, υπάρχει το ναι της ελευθερίας και το ναι του φόβου, το πρώτο γεννάει ειρήνη, ακόμη κι αν κουράζει το σώμα, το δεύτερο στραγγίζει την ψυχή, ακόμη κι αν όλα φαίνονται εξωτερικά σωστά. Ο Άγιος Θεοφάνης επιμένει ότι ο φόβος είναι κακός σύμβουλος της πνευματικής ζωής, γιατί αλλοιώνει ακόμη και τις αρετές. Όταν λες ναι για να μην θυμώσει ο άλλος, για να μην σε απορρίψει, για να μην χαλάσει η εικόνα σου, τότε αυτό το ναι δεν είναι προσφορά αγάπης, αλλά άμυνα και κάθε άμυνα που κρατά χρόνια κουράζει βαθιά. Το όχι μοιάζει επικίνδυνο, γιατί απειλεί μια ειρήνη που δεν είναι αληθινή. Είναι η ειρήνη της σιωπής, της προσαρμογής, της συνεχούς υποχώρησης.
Ο Άγιος Θεοφάνης μιλά συχνά για την ανάγκη εσωτερικής ευθυγράμμισης, για την αρμονία ανάμεσα στη συνείδηση και στην πράξη. Όταν αυτή η αρμονία διαταράσσεται, η ψυχή ζει σε μόνιμη ένταση. Το όχι δεν φοβίζει επειδή είναι κακό, αλλά επειδή αποκαλύπτει αυτή τη διάσπαση. Είναι σαν φως που πέφτει σε δωμάτιο που χρόνια έμενε μισοσκότεινο.
Ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει πολλά, αλλά δεν αντέχει για πολύ να προδίδει τη συνείδησή του. Ο Άγιος Θεοφάνης τονίζει ότι η συνείδηση είναι ο εσωτερικός φύλακας της ψυχής, όταν την αγνοούμε συστηματικά, δεν σιωπά, αντιδρά με κόπωση, θλίψη, εσωτερική βαρυθυμία. Πολλά ναι που λέγονται ενάντια στη συνείδηση μετατρέπονται σε βάρος και τότε ο άνθρωπος αναρωτιέται γιατί κουράζεται τόσο, ενώ δεν κάνει τίποτε φανερά κακό.
Στο Ευαγγέλιον, ο Χριστός μιλά για τον καθαρό λόγο, για το ναι που είναι ναι και το όχι που είναι όχι. Δεν το λέει αυτό για να επιβάλλει αυστηρότητα, αλλά για να θεραπεύσει τη διπλή ζωή. Ο διχασμένος λόγος γεννά διχασμένη καρδιά. Ο Άγιος  Θεοφάνης βλέπει σε  αυτόν τον λόγο  του Χριστού μια  πρόσκληση σε εσωτερική απλότητα. Όχι στη σκληρότητα, αλλά στην αλήθεια.
Υπάρχει μια καλοσύνη που δεν γεννιέται από αγάπη, αλλά από ανάγκη. Ανάγκη να είσαι αποδεκτός, χρήσιμος, απαραίτητος. Αυτή η καλοσύνη δεν ξεκουράζει, γιατί δεν έχει ρίζα στο Θεό, αλλά στην ανθρώπινη επιβεβαίωση. Ο Άγιος Θεοφάνης θα την ονόμαζε καλοσύνη χωρίς θεμέλιο. Όταν το ναι σου είναι συνεχώς στραμμένο προς τους άλλους και ποτέ προς την αλήθεια της ψυχής σου, τότε η εξάντληση δεν είναι αδυναμία, είναι προειδοποίηση.
Το όχι δεν είναι απόρριψη του άλλου, είναι αποκατάσταση εσωτερικής τάξης. Είναι η στιγμή που η ψυχή λέει, εδώ τελειώνω, εδώ αρχίζω. Ο Άγιος Θεοφάνης μιλά για την ανάγκη να γνωρίζει ο άνθρωπος τα όρια του, όχι για να κλειστεί στον εαυτό του, αλλά για να μην διαλυθεί. Χωρίς όρια, η αγάπη γίνεται σύγχυση και η σύγχυση κουράζει.
Γιατί όμως το όχι μοιάζει τόσο επικίνδυνο; Επειδή συχνά συνδέεται με το φόβο της απόρριψης. Ο Άγιος Θεοφάνης θα έλεγε ότι αυτός ο φόβος αποκαλύπτει πού στηρίζεται η καρδιά. Αν στηρίζεται στον Θεό, αντέχει την απώλεια, αν στηρίζεται στην ανθρώπινη αποδοχή, τρέμει κάθε όριο.  Η ψυχή που δεν έχει μάθει να αναπαύεται στον Θεό, ψάχνει διαρκώς να αναπαυθεί στους άλλους και αυτό την εξαντλεί.
Παρά τον αρχικό φόβο, πολλοί άνθρωποι βιώνουν κάτι παράδοξο όταν τελικά πουν ένα αληθινό όχι. Μια ήσυχη ανακούφιση. Μια αίσθηση ότι κάτι μπήκε στη θέση του. Ο Άγιος Θεοφάνης θα αναγνώριζε σε αυτή την εμπειρία το σημάδι της συνείδησης που αναπαύεται. Η ειρήνη αυτή δεν είναι θόρυβος, δεν είναι ενθουσιασμός, είναι βαθιά, σταθερή, σχεδόν ανεπαίσθητη ειρήνη και όμως είναι αληθινή.
Δεν θα μείνουν όλοι όταν αρχίσεις να λες όχι. Κάποιοι είχαν μάθει να σχετίζονται μαζί σου μόνο μέσα από τη διαθεσιμότητά σου. Ο Άγιος Θεοφάνης δεν ωραιοποιεί αυτή την απώλεια, τη βλέπει όμως ως αναγκαίο καθαρμό. Καλύτερα λιγότερες σχέσεις με αλήθεια, παρά πολλές σχέσεις που απαιτούν την εξάντλησή σου.
Όταν το όχι βρει τη θέση του, τότε και το ναι αλλάζει ποιότητα. Δεν είναι πια μηχανικό, ούτε φοβισμένο, γίνεται συνειδητό, ελεύθερο, χαρούμενο. Ο Άγιος Θεοφάνης θα έλεγε ότι τότε το ναι παύει να είναι βάρος και γίνεται προσφορά. Η ψυχή που ξέρει να λέει όχι, ξέρει και να λέει ναι με όλη της την καρδιά.
Ο Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος καλεί τον άνθρωπο να επιστρέφει συνεχώς στην εσωτερική του ζωή. Εκεί αποκαλύπτεται αν οι επιλογές φέρνουν ειρήνη ή ταραχή. Αν μετά από ένα ναι νιώθεις άδειος και μετά από ένα όχι νιώθεις πιο αληθινός, τότε η καρδιά σου κάτι σου λέει. Η πνευματική ζωή δεν μετριέται με εξωτερικές πράξεις, αλλά με την κατάσταση της καρδιάς. Το να σταματήσεις να εξαντλείσαι δεν σημαίνει ότι αγαπάς λιγότερο, σημαίνει ότι αγαπάς πιο καθαρά. Ο Άγιος Θεοφάνης θα έβλεπε σε αυτή τη στάση όχι φυγή από την ευθύνη, αλλά επιστροφή στην αλήθεια. Ο Θεός δεν ζητά από τον άνθρωπο, για να αποδείξει την αγάπη του, καρδιά ζωντανή.
Αν το όχι σου μοιάζει επικίνδυνο ενώ το ναι σε εξαντλεί, ίσως ήρθε η ώρα να ακούσεις πιο προσεκτικά την ψυχή σου. Η εξάντληση δεν είναι πάντα αρετή, συχνά είναι σημάδι ότι ζεις έξω από την αλήθεια. Ο Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος μας θυμίζει ότι η πνευματική ζωή δεν είναι συνεχής πίεση, αλλά πορεία προς την εσωτερική ανάπαυση και αυτή η ανάπαυση αρχίζει όταν ο λόγος σου συμφωνεί με την καρδιά σου.

ΠΗΓΗ

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ,  ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''