Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης: Για τις τελευταίες ημέρες της πίστης και για την πτώση των πιστών!

 

Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης υπήρξε φλογερός φύλακας της ορθόδοξης πίστης και ακούραστος εργάτης της πνευματικής ανανέωσης μέσα στην εποχή του. Έγραψε και δίδαξε όχι μόνο για το παρόν, αλλά και για το μέλλον της εκκλησίας, διακρίνοντας με την προσευχητική του ζωή τις τάσεις της πνευματικής παρακμής που θα χαρακτήριζαν τις έσχατες ημέρες. Μέσα από τα συγγράμματα του, και ιδιαίτερα μέσα από τον πνευματικό γυμναστή, τον αόρατο πόλεμο και το περί συνεχούς μεταλήψεως, σκιαγραφεί την επερχόμενη παρακμή όχι μόνο των κοσμικών ανθρώπων, αλλά και των χριστιανών. Ο Άγιος Νικόδημος δεν προφήτευσε με ημερομηνίες και τρομακτικά σημεία, αλλά αποκάλυψε την εσωτερική φθορά που θα προηγηθεί των γεγονότων. Τη χαλάρωση των πιστών, την απώλεια της διάκρισης, την υποτίμηση της πνευματικής ζωής, την εγκατάλειψη των μυστηρίων, την έκπτωση των κληρικών και την τύφλωση των λαϊκών. Και όλα αυτά όχι από διωγμούς, αλλά από εσωτερική διάβρωση. Δεύτερο, η έκλειψη της αληθινής μετάνοιας.
Μία από τις πιο βαθιές διαγνώσεις του Αγίου Νικόδημου που επισημαίνει ότι εις τους εσχάτους καιρούς οι άνθρωποι δεν θα γνωρίζουν τι θα πει πνευματική ζωή. Θα υπάρχει εξομολόγηση χωρίς κατάνυξη, προσευχή χωρίς καρδία, νηστεία χωρίς πένθος. Όλα θα γίνονται μηχανικά, από συνήθεια ή τύπο, χωρίς πνευματική αίσθηση.  Οι πολλοί θα νομίζουν ότι έχουν πίστη γράφει, ενώ θα έχουν μόνον εξωτερική ευσέβεια. Η μετάνοια θα περιοριστεί σε εξωτερική τυπικότητα, δάκρυα χωρίς βάθος, λόγια χωρίς πόνο, υποκρισία, καλοφτιαγμένη. Ο Θεός όμως, λέει ο Άγιος, ζητά καρδιά συντετριμένη και τεταπεινωμένη, όχι προσχήματα.
Με εντυπωσιακή διορατικότητα, ο Άγιος Νικόδημος προειδοποιεί ότι στους καιρούς της πνευματικής κρίσης θα υπάρχουν πολλές πτώσεις, ακόμη και μεταξύ εκείνων που φαίνονται σπουδαίοι. Μοναχοί, ιερείς, διδάσκαλοι και ακόμη και λαϊκοί που ζουν με τυπική ευσέβεια, θα πλανηθούν επειδή δεν θα έχουν διάκριση και ταπείνωση. Η διάκριση, γράφει, είναι ανώτερη από όλες τις αρετές. Δίχως αυτήν και η νηστεία και η προσευχή και η αγρυπνία και η ελεημοσύνη οδηγούν σε πλάνη. Και όταν δεν υπάρχει διάκριση, τότε οι άνθρωποι ακολουθούν το δικό τους θέλημα, ντύνοντάς το με θεολογικά επιχειρήματα. Η υπερηφάνεια μεταμορφώνεται σε θεολογική γνώση. Και εκεί ο διάβολος βρίσκει εύκολο δρόμο για να οδηγήσει το χριστιανό στην πτώση, πιστεύοντας ότι προοδεύει.
Ο Άγιος Νικόδημος, με βαθύτατη επίγνωση του πνευματικού θησαυρού της Εκκλησίας, τόνιζε την ανάγκη διαφύλαξης της ιεράς παραδόσεως, όχι ως παιδιακό αντικείμενο, αλλά ως ζώσα αναπνοή της Εκκλησίας. Όμως, ήδη από την εποχή του, έβλεπε πως οι άνθρωποι άρχισαν να υποτιμούν τους πατέρες, να αμφισβητούν την εγκυρότητα των νηστειών, των κανόνων, της ασκητικής ζωής. «Θα έλθουν καιροί, έγραφε, που οι Ορθόδοξοι θα ντρέπονται να ζουν ως Ορθόδοξοι και θα ονομάζουν την νηστεία υπερβολή, την αγρυπνία σωματοκτονία και την ταπείνωση αδυναμία». Αυτή η υποτίμηση της παράδοσης είναι το πρώτο βήμα προς την αίρεση. Όχι μόνο δογματική, αλλά υπαρξιακή. Ο άνθρωπος παύει να είναι μαθητής και γίνεται αυθεντία. Παύει να πίνει νερό από την πηγή και επινοεί δικές του συνταγές σωτηρίας.
Ένα από τα πιο προφητικά έργα του Αγίου, είναι το περί συνεχούς μεταλήψεως. Εκεί διακρίνει τον μεγάλο κίνδυνο των εσχάτων, είτε την απουσία επιθυμίας για Θεία Κοινωνία, είτε τη συνήθεια χωρίς επίγνωση. Και στις δύο περιπτώσεις, η ψυχή μένει ατροφική. Ο Άγιος  επιμένει πως το μυστήριο  δεν  σώζει μαγικά,  αλλά όταν προσεγγίζεται με  πίστη, συντριβή και προετοιμασία. Στους τελευταίους καιρούς, λέει, θα μεταλαμβάνουν πολλοί, αλλά ολίγοι θα αγιάζονται. Διότι ο Χριστός δίδεται σε όσους Τον ποθούν με ταπείνωση και φόβο Θεού, όχι σε εκείνους που Τον προσεγγίζουν σαν κοινωνικό καθήκον. Ο Άγιος Νικόδημος δεν μιλά μονάχα για αιρέσεις, αλλά κυρίως για εσωτερικές ασθένειες της ψυχής.
Προειδοποιεί για την ακηδία την πνευματική νωθρότητα που σκοτώνει την ψυχή πριν καν αμαρτήσει φανερά. Η ψυχή, λέει, που δεν αγρυπνεί, γίνεται έρμαιο των παθών χωρίς να το καταλαβαίνει. Και αυτό είναι το πιο τραγικό, ότι στους έσχατους καιρούς οι άνθρωποι δεν θα πονάνε που χάνουν τη χάρη. Θα είναι βυθισμένοι σε μια ευσεβιστική ραθυμία, γεμάτη δικαιολογίες και θεωρητικά επιχειρήματα, αλλά χωρίς Θεό. Ο νους θα λέει «πιστεύω», η καρδιά όμως θα είναι αδιάφορη. Και η ακηδία αυτή θα γίνεται τρόπος ζωής, νομιμοποιημένη ως ισορροπία.
Ο Άγιος Νικόδημος, βαθύς γνώστης της Πατερικής Σοφίας, επιμένει πως μόνο με διάκριση και πνευματική καθοδήγηση μπορεί ο πιστός να σωθεί. Όχι μόνο από τις εξωτερικές πλάνες, αλλά και από την εσωτερική του πτώση. «Ο διάβολος στους έσχατους καιρούς δεν θα πολεμά τόσο με πόλεμο φανερό, όσο με πόλεμο αόρατο», έγραφε. Γι΄ αυτό η ψυχή χρειάζεται έμπειρο οδηγό, προσευχή, μελέτη, αυτομεμψία. Χρειάζεται έναν αγώνα ταπεινό, ήσυχο, αλλά επίμονο. Διότι όποιος δεν προσέχει την καρδιά του, εύκολα θα πλανηθεί και θα νομίζει ότι βαδίζει προς τη σωτηρία, ενώ έχει ήδη λοξοδρομήσει.
Μέσα σε όλο το σκοτεινό σκηνικό των πτώσεων και της αδιαφορίας, ο Άγιος Νικόδημος μας υπενθυμίζει το πιο δυνατό όπλο, την προσευχή. Όχι απλώς την εξωτερική, αλλά την καρδιακή, αυτήν που σπάζει τον εγωισμό και ανοίγει την ψυχή στο Θεό. «Η καθαρή προσευχή, λέει, είναι το μάτι της ψυχής. Χωρίς αυτήν όλα είναι σκοτεινά. Και χωρίς προσευχή ο άνθρωπος εύκολα πέφτει σε πλάνες». Στους έσχατους καιρούς, ο πιστός δεν θα έχει πολλές εξωτερικές στηρίξεις, αλλά μπορεί να κρατήσει την ψυχή του με την αδιάλειπτη προσευχή. Και εκεί έρχεται η χάρις.
Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης δεν μας μίλησε για το τέλος του κόσμου με όρους καταστροφής, αλλά με όρους εσωτερικής διάβρωσης. Μίλησε για την απώλεια της διάκρισης, την πτώση της πίστης, την έκπτωση της πνευματικής ζωής. Μα μαζί με την αυστηρότητα του λόγου του, μας άφησε και την ελπίδα, ότι η μετάνοια, η ταπείνωση και η προσευχή μπορούν να κρατήσουν ζωντανή την πίστη ακόμη και μέσα στην πιο δύσκολη εποχή. Δεν είναι ανάγκη να περιμένουμε σημεία και τέρατα. Η πτώση ήδη ήρθε, φαίνεται, στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τα μυστήρια, τους Αγίους, τον Χριστό. Και η επιστροφή δεν θα γίνει με εξωτερικούς θορύβους, αλλά με σιωπηλή μετάνοια στην καρδιά. Αυτήν ζητά ο Θεός. Αυτήν ζητά και ο Άγιος Νικόδημος, σήμερα περισσότερο από ποτέ.

ΠΗΓΗ

 ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''