Υπάρχουν άνθρωποι που, τη στιγμή που λένε ένα απλό όχι, νιώθουν μέσα τους
ένα βάρος δυσανάλογο με την πράξη. Δεν έβρισαν, δεν αδίκησαν, δεν έβλαψαν
κανέναν, απλώς έθεσαν ένα όριο και όμως, η καρδιά τους γεμίζει ενοχή, φόβο,
ταραχή, σαν να έκαναν κάτι κακό. Αυτή η εμπειρία δεν είναι σπάνια είναι βαθιά
ανθρώπινη αλλά δεν είναι πάντοτε πνευματική. Συχνά δεν γεννιέται από τη
συνείδηση αλλά από μια εσωτερικευμένη φωνή εξουσίας που έμαθε στον άνθρωπο ότι
η αγάπη πρέπει να κερδίζεται με υποταγή. Η ορθόδοξη παράδοση δεν αγνοεί αυτή
την εσωτερική σύγκρουση. Δεν την ερμηνεύει επιφανειακά ως απλή αδυναμία
χαρακτήρ, τη βλέπει ως αποτέλεσμα πνευματικών, ψυχολογικών και υπαρξιακών
διεργασιών. Ο Άγιος Μάξιμος ο ομολογητής, μιλά για τον άνθρωπο που χάνει τη
διάκριση ανάμεσα στο θέλημα του Θεού και στο θέλημα των ανθρώπων και τότε η
ελευθερία του γίνεται πηγή φόβου αντί για χαρά.
Υπάρχει ενοχή που οδηγεί στη μετάνοια και ενοχή που οδηγεί στη διάλυση της
ψυχής. Η πρώτη γεννά ταπείνωση και ελπίδα η δεύτερη γεννά φόβο και υποταγή. Η
πρώτη έρχεται από το φως η δεύτερη από τη σύγχυση. Πολλοί άνθρωποι μεγάλωσαν
μαθαίνοντας ότι η αγάπη προσφέρεται υπό όρους ότι είναι καλή μόνο όταν δεν
δυσαρεστούν, ότι η αποδοχή εξαρτάται από τη συμμόρφωση. Αυτή η εμπειρία
εγγράφεται βαθιά μέσα στην ψυχή και μετατρέπεται σε εσωτερική φωνή που τιμωρεί
κάθε απόπειρα ορίων. Όταν ο άνθρωπος λέει όχι, αυτή η φωνή τον κατηγορεί: «δεν
αγαπάς, είσαι εγωιστής θα σε εγκαταλείψουν». Ο Θεός όμως δεν μιλά έτσι.
Στο Ευαγγέλιο ο Χριστός δείχνει ξεκάθαρα ότι η αλήθεια δεν είναι πάντοτε
ευχάριστη, αλλά είναι πάντοτε ελευθερωτική. Δεν ζητά από τον άνθρωπο να
ακυρώσει τον εαυτό του για να αγαπήσει, ζητά να τον προσφέρει ελεύθερα. Η
ψυχολογία μιλά για την εσωτερικευμένη φωνή εξουσίας ως αποτέλεσμα σχέσεων όπου
η αγάπη συνδέθηκε με τον φόβο. Όταν το παιδί μαθαίνει ότι η αξία του εξαρτάται
από το αν ικανοποιεί, τότε μεγαλώνει με μια εσωτερική επιτήρηση που δεν του
επιτρέπει να διαφωνεί χωρίς ενοχή. Αυτή η φωνή δεν είναι η συνείδηση. Η
συνείδηση, σύμφωνα με την πατερική παράδοση, είναι τόπος συνάντησης με τον Θεό.
Δεν είναι μαστίγιο, αλλά φως. Όταν όμως η συνείδηση συγχέεται με την
εσωτερικευμένη εξουσία, τότε ο άνθρωπος ζει σε διαρκή φόβο μήπως κάνει λάθος.
Ακόμη και όταν προστατεύει την ψυχή του. Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής διακρίνει
ανάμεσα στο φυσικό θέλημα που κινείται προς το αγαθό και στο γνωμικό θέλημα που
επηρεάζεται από πάθη, φόβους και τραύματα. Όταν το γνωμικό θέλημα κυριαρχείται
από τον φόβο της απόρριψης, τότε κάθε όχι βιώνεται ως απειλή.
Ένα από τα μεγαλύτερα ψεύδη που κουβαλάει ο άνθρωπος είναι ότι για να αγαπά
πρέπει να εξαφανίζεται. Ότι η αγάπη σημαίνει να μην έχει όρια, ανάγκες, φωνή,
αυτή όμως δεν είναι η αγάπη του Θεού, είναι μια παραμόρφωσή της. Στο Ευαγγέλιο
ο Χριστός αποσύρεται όταν θέλουν να τον εκμεταλλευτούν. Δεν εξηγείται, δεν
απολογείται, δεν παραδίδεται στην πίεση. Αυτό δεν είναι έλλειψη αγάπης είναι
αλήθεια και η αλήθεια είναι πάντα πράξη αγάπης ακόμη και όταν δεν γίνεται
αποδεκτή. Ο Άγιος Μάξιμος τονίζει ότι η αληθινή αγάπη προϋποθέτει ελευθερία. Όπου
υπάρχει καταναγκασμός υπάρχει διαστροφή. Όπου υπάρχει φόβος υπάρχει αλλοίωση
της σχέσης. Ο άνθρωπος που λέει ναι από φόβο δεν αγαπά, υποτάσσεται.
Η διάκριση είναι από τις μεγαλύτερες αρετές στην ορθόδοξη πνευματικότητα.
Δεν είναι σκληρότητα, είναι σοφία. Δεν είναι απόρριψη του άλλου, είναι σεβασμός
της αλήθειας. Ο άνθρωπος που δεν μπορεί να πει όχι σε ό,τι τον βλάπτει αργά ή
γρήγορα θα πει όχι στον ίδιο του τον εαυτό. Ο Άγιος Μάξιμος διδάσκει ότι η
πνευματική ζωή δεν είναι άρνηση της φύσης αλλά θεραπεία της. Όταν ο άνθρωπος
βάζει όρια δεν απομακρύνεται από την αγάπη, προστατεύει την καρδιά του ώστε να
μπορεί να αγαπήσει χωρίς πικρία και θυμό. Η ενοχή που εμφανίζεται τότε είναι
συχνά ένδειξη ότι το όριο ήταν αναγκαίο. Δεν αποκαλύπτει αμαρτία αλλά παλιό φόβο
και αυτός ο φόβος δεν είναι πάντοτε δικός σου, είναι κληρονομημένος,
διδαγμένος, εσωτερικευμένος.
Η εκκλησία δεν καλεί τον άνθρωπο να καταπνίξει την ενοχή αλλά να τη
φωτίσει, να τη φέρει μπροστά στον Θεό και να ρωτήσει αυτή η φωνή από πού
έρχεται, με οδηγεί στη ζωή ή στο φόβο. Στο Ευαγγέλιο ο Χριστός λέει ότι το
φορτίο του είναι ελαφρύ, αν κάτι σε συνθλίβει, αν σε παραλύει, αν σου στερεί τη
χαρά δεν προέρχεται από εκείνον. Ο Θεός δεν εκβιάζει την αγάπη, την προσφέρει.
Η εξομολόγηση, η προσευχή, η πνευματική καθοδήγηση δεν έχουν σκοπό να
ενισχύσουν την ενοχή αλλά να τη μεταμορφώσουν σε διάκριση. Να ξεχωρίσει ο
άνθρωπος τη φωνή του Θεού από τη φωνή του φόβου.
Η αληθινή αγάπη δεν φοβάται τα όρια, τα σέβεται. Ο άνθρωπος που μαθαίνει να
λέει όχι χωρίς μίσος και ναι χωρίς φόβο αρχίζει να ζει ελεύθερα και η ελευθερία
αυτή δεν τον απομακρύνει από το Θεό, τον φέρνει πιο κοντά. Ο Άγιος Μάξιμος
βλέπει την πνευματική ωρίμανση ως πορεία από τον φόβο προς την αγάπη. Όσο ο
άνθρωπος ζει για να μην χάσει την αποδοχή παραμένει δέσμιος, όταν όμως αρχίζει
να ζει στην αλήθεια, ακόμη και αν κάποιοι δυσαρεστούνται, τότε η ψυχή του
αναπαύεται. Η αγάπη που χάνεται επειδή έβαλες όρια δεν ήταν αγάπη, ήταν
εξάρτηση και ο Θεός δεν καλεί τον άνθρωπο σε εξάρτηση, αλλά σε κοινωνία. Ίσως εκείνη
τη στιγμή δεν μιλάει η συνείδηση, αλλά ένας παλιός φόβος που έμαθε να
μεταμφιέζεται σε αρετή. Ο Θεός δεν σου ζητά να ακυρωθείς για να αγαπήσεις αλλά
σου ζητά να υπάρξεις αληθινά. Η ελευθερία δεν είναι αντίθετη της αγάπης, είναι
το έδαφός της και όταν το όχι γεννιέται από την αλήθεια και όχι από τον
εγωισμό, τότε γίνεται σιωπηλή προσευχή. Μια προσευχή που λέει «Θέλω να αγαπώ
χωρίς φόβο» και αυτή την προσευχή ο Θεός την ακούει πάντα.
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ, ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''
0 Σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου