Ο ΙΔΙΟΣ ὁ ἄνθρωπος
γίνεται πρόξενος τῆς γέννησης τῶν παθῶν, τά ὁποῖα ὀνομάζονται καί κακίες, μέσα
του: μετά τήν ἀποστροφή του ἀπό τό Θεό, προσανατολίζει τις διάφορες δυνάμεις τῆς
ψυχῆς καί τοῦ σώματός του πρός τήν αἰσθητή πραγματικότητα, ἀναζητώντας σ' αὐτή
τήν ἡδονή.
Οἱ Πατέρες ὁμόφωνα ἐπιβεβαιώνουν, ὅτι τά πάθη κακίες δέν ἀποτελοῦν μέρος τῆς ἀνθρώπινης
φύσης[1].
Ὁ Μέγας Βασίλειος ὑπενθυμίζει ὅτι «τα πάθη δεν έχουν δοθεί ως στοιχείο της
εικόνας του Θεού.[2]»,
ἐνῶ ὁ Ἅγιος Μάξιμος γράφει «Τα πάθη δεν δημιουργήθηκαν εξαρχής μαζί με την
ανθρώπινη φύση· γιατί αν είχαν δημιουργηθεί μαζί της, τότε θα αποτελούσαν και
μέρος του ορισμού της[3]».
Ὁ Ἅγιος Νικήτας Στηθάτος γράφει μέ ἔμφαση: «Είναι από τη φύση τους εντελώς ξένα
προς την ψυχή και δεν της ανήκουν καθόλου.[4]».
Στό ἴδιο πνεῦμα κινούμενος, σημειώνει ὁ Ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σύρος: «Τα πάθη είναι μια
προσθήκη που προέρχεται από ψυχική αιτία. Επειδή η ψυχή από τη φύση της είναι
απαθής. [...] Εμείς πιστεύουμε ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο «κατ’ εικόνα» ως απαθή —
δηλαδή, κυρίως ως αυτόν που δεν κινείται προς το κακό και είναι ανεπίδεκτος σε
κάθε πάθος· και, σε δεύτερο επίπεδο, ως αυτόν που δύσκολα στρέφεται προς το
κακό και αντιστέκεται στα πάθη.», σύμφωνα μέ ὁρισμό πού δίνει ὁ ἴδιος σέ
ύποσημείωση τοῦ ἴδιου λόγου. «Όταν λοιπόν η ψυχή κινείται με πάθος, βρίσκεται φανερά έξω από τη φύση της,
όπως βεβαιώνουν οι διδάσκαλοι της Εκκλησίας. Επομένως, τα πάθη μπήκαν αργότερα
στην ψυχή· και δεν είναι σωστό να πούμε ότι τα πάθη ανήκουν στη φύση της ψυχής,
ακόμη κι αν αυτή κινείται μέσα σε αυτά. Είναι λοιπόν φανερό ότι κινείται από
εξωτερικά πράγματα και όχι από κάτι που είναι πραγματικά δικό της[5].
Η «παρά φύσιν» κατάσταση της ψυχής είναι η κίνηση μέσα στα πάθη, όπως είπε ο
θείος και μέγας Βασίλειος. Διότι όταν η ψυχή βρίσκεται σύμφωνα με τη φύση της,
κινείται προς τα πάνω· όταν όμως βρεθεί έξω από τη φύση της, κατεβαίνει προς τα
κάτω, προς τη γη. Όταν ανεβαίνει προς τα πάνω, βρίσκεται σε κατάσταση απάθειας·
όταν όμως η φύση της πέσει από τη δική της τάξη, τότε εμφανίζονται μέσα της τα
πάθη. Είναι λοιπόν φανερό ότι τα ψυχικά πάθη δεν ανήκουν στη φύση της ψυχής.[6]».
Σ' ἄλλο σημεῖο, χρησιμοποιώντας ιατρικό λεξιλόγιο, ὅπως παρατηροῦμε, γράφει ὁ ἴδιος:
«Τα πάθη λοιπόν είναι αρρώστια της ψυχής, που συνέβη και μπήκε αργότερα στη
φύση της, βγάζοντάς την από τη δική της υγεία. Είναι φανερό λοιπόν ότι η υγεία
προϋπάρχει στη φύση πριν από την αρρώστια που συμβαίνει σε αυτήν. Και αν αυτά
έτσι έχουν — όπως και πράγματι είναι αληθινά — τότε η αρετή υπάρχει φυσικά μέσα
στην ψυχή, ενώ όσα συμβαίνουν ως πάθη είναι κάτι εξωτερικό προς τη φύση της Αφού
λοιπόν έχει γίνει γνωστό και έχει ομολογηθεί από όλους ότι η καθαρότητα ανήκει
φυσικά στην ψυχή, πρέπει να έχουμε το θάρρος να πούμε ότι τα πάθη δεν ανήκουν
καθόλου στη φύση της. Διότι η ασθένεια έρχεται δεύτερη μετά την υγεία.[7]».
Ἡ τελευταία αυτή ρήση βρίσκεται πολύ κοντά στην παρατήρηση τοῦ Εὐάγριου: «Η
ασθένεια λοιπόν είναι δεύτερη σε σχέση με την υγεία· με τον ίδιο τρόπο και η
κακία είναι δεύτερη σε σχέση με την αρετή.[8]».
Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος διαβεβαιώνει ἀπό τήν πλευρά του, ὅτι «Η κακία και
το πάθος δεν υπάρχουν φυσικά μέσα στη φύση μας· γιατί ο Θεός δεν είναι
δημιουργός των παθών.[9]».
Καί συνεχίζει λέγοντας, ὅτι «Μερικοί όμως πλανήθηκαν και είπαν ότι κάποια από
τα πάθη υπάρχουν φυσικώς μέσα στην ψυχή.[10]».
Από τότε τά πάθη ἐμφανίζονται ὡς τό προϊόν μιᾶς ἐφεύρεσης τοῦ ἴδιου τοῦ ἀνθρώπου,
καί ἀκολουθοῦν τό προπατορικό ἁμάρτημα. Ὁ Ἅγιος Μακάριος διδάσκει: «Στην
πραγματικότητα η κακία των παθών είναι κάτι ξένο προς τη φύση μας. Την
δεχθήκαμε μέσα μας «μέσω της παρακοής του πρώτου ανθρώπου» και, επειδή την
συνηθίσαμε και την επαναλαμβάναμε για πολύ καιρό, έφτασε να φαίνεται σαν να
είναι μέρος της φύσης μας.[11]».
Ὁ Ἅγιος Μάξιμος πάλι γράφει: «Αυτά τα πάθη, όπως και τα άλλα, δεν
δημιουργήθηκαν εξαρχής μαζί με τη φύση των ανθρώπων· γιατί, αν είχαν
δημιουργηθεί μαζί της, θα ανήκαν στον ορισμό της ίδιας της φύσης. Όπως λέω,
έχοντας μάθει από τον μεγάλο Γρηγόριο Νύσσης, αυτά εισήχθησαν εξαιτίας της
πτώσης από την τελειότητα και προσκολλήθηκαν στο πιο άλογο μέρος της ανθρώπινης
φύσης. Έτσι, αντί για τη θεία και μακάρια εικόνα, αμέσως μετά την παράβαση
έγινε φανερή και εμφανής στον άνθρωπο η ομοίωση με τα άλογα ζώα.[12]».
Δηλαδή τά πάθη εἶναι τό ἀποτέλεσμα τῆς κακῆς χρήσης τοῦ αὐτεξουσίου ἀπό τόν ἄνθρωπο
καί ὁ καρπός τοῦ προσωπικοῦ θελήματος, αὐτοῦ πού χωρίστηκε ἀπό τό φυσικό
θέλημα, τό κατά Θεόν. Γι' αὐτό γράφει ὁ Ἅγιος Ἰσαάκ ὅτι «Τα πάθη λοιπόν είναι
μια προσθήκη στη φύση του ανθρώπου, που προέρχεται από ψυχική αιτία.[13]».
Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός προσδιορίζει ἀκριβέστερα: «Διότι όλα όσα δημιούργησε
ο Θεός είναι πολύ καλά, έτσι όπως έγιναν. Όταν λοιπόν μένουν όπως
δημιουργήθηκαν, είναι πολύ καλά· όταν όμως απομακρύνονται με τη θέλησή τους από
το κατά φύσιν και πηγαίνουν στο παρά φύσιν, τότε πέφτουν στο κακό. Κατά τη φύση
τους λοιπόν όλα είναι δούλα και υπάκουα στον Δημιουργό. Όταν όμως κάποιο από τα
δημιουργήματα, με τη θέλησή του, επαναστατήσει και γίνει ανυπάκουο σε Αυτόν που
το δημιούργησε, τότε εγκαθιστά μέσα του το κακό.[14]».
[1] Ἐκτός ἀπό τίς παραπομπές που δίνονται παρακάτω, βλέπε: ΔΩΡΟΘΕΟΣ ΓΑΖΗΣ, Διδασκαλία, 11, 134. ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ, Ἔκθεσις ἀκριβής, 4, 20. ΕΥΑΓΡΙΟΣ, Επιστολή, 18. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΕΓΑΣ, Επιστολή, 5. 5bis.
[2] ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, Ανθρώπου κατασκευή, 1, 8.
[3] ΜΑΞΙΜΟΣ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ, Πρός Θαλάσσιον, 1.
[4] ΝΙΚΗΤΑΣ ΣΤΗΘΑΤΟΣ, Περί ψυχῆς, 69.
[5] ΙΣΑΑΚ ΣΥΡΟΣ, Λόγος, 82.
[6] ΙΣΑΑΚ ΣΥΡΟΣ, Λόγος, 83.
[7] ΙΣΑΑΚ ΣΥΡΟΣ, Λόγος, 83.
[8] ΕΥΑΓΡΙΟΣ, Κεφάλαια γνωστικά, 1, 41.
[9] ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΙΝΑΪΤΗΣ, Κλίμαξ, 26Α, 41.
[10] ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΙΝΑΪΤΗΣ, Κλίμαξ, 26Β, 41.
[11] ΜΑΚΑΡΙΟΣ ΑΙΓΥΠΤΙΟΣ, Ὁμιλία (Συλλογή ΙΙ), 4, 8
[12] ΜΑΞΙΜΟΣ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ, Πρός Θαλάσσιον, 1.
[13] ΙΣΑΑΚ ΣΥΡΟΣ, Λόγος, 82.
[14] ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ, Ἔκθεσις ἀκριβής, 4, 20.
(συνεχίζεται)
0 Σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου