Κυριακή της Απόκρεω: Ἑρμηνεία εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον - Νικηφόρου Θεοτόκη (Απόδοση στην Νεοελληνική)

 

Καμία ευαγγελική δογματική διδασκαλία δεν είναι πιο καθαρή, ούτε πιο φοβερή, από την υπόθεση του Ευαγγελίου που διαβάστηκε σήμερα. Ο Μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού έρχεται πάλι στη γη όχι όπως την πρώτη φορά, αθέατος και χωρίς δόξα, αλλά με πολλή δόξα και με τη θεϊκή μεγαλοπρέπεια και λαμπρότητα. Και έρχεται όχι για να σώσει τον κόσμο, όπως προηγουμένως, αλλά για να κρίνει όλους τους ανθρώπους από καταβολής κόσμου, ζωντανούς και νεκρούς, και να αποδώσει στους μεν που έπραξαν τα καλά τη Βασιλεία, στους δε που έκαναν τα κακά την κόλαση. Και τόσο η Βασιλεία όσο και η κόλαση είναι αιώνιες και ατελεύτητες. Αυτήν τη διδασκαλία τη διδάσκει με κάθε σαφήνεια και καθαρότητα το σημερινό Ευαγγέλιο· από αυτήν συνίσταται και το άρθρο της Πίστεως που περιέχεται στο άγιο Σύμβολο και πιστεύεται και ομολογείται από όλους τους Ορθοδόξους Χριστιανούς, δηλαδή το «και πάλι ερχόμενο να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, του οποίου η Βασιλεία δεν θα έχει τέλος».
Άραγε λοιπόν ο φοβερός και δικαιότατος Κριτής εκείνη την ημέρα θα εξετάσει μόνο όσα αφορούν την ελεημοσύνη και θα δώσει στους ελεήμονες την αιώνια Βασιλεία και στους ανελεήμονες την ατελεύτητη κόλαση; Αν έτσι έχουν τα πράγματα, ο φόβος δεν είναι τόσο μεγάλος, γιατί ο καθένας εύκολα μπορεί να γίνει ελεήμων και να σωθεί. Ακούστε όμως πρώτα την ερμηνεία των ευαγγελικών λόγων που διαβάστηκαν σήμερα και έπειτα ακούστε και τη λύση της απορίας που τίθεται.

«Εἶπεν ὁ Κύριος· Ὅταν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὑτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἄγγελοι μετ’ αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ».

Δεν μας φανέρωσε ο Θεάνθρωπος ούτε σε ποιο μέρος της γης πρόκειται να έλθει ούτε πού θα στήσει τον θρόνο της δόξας, επάνω στον οποίο θα καθίσει για να κρίνει τον κόσμο. Μερικοί όμως, ακούγοντας τον Προφήτη Ιωήλ να λέει «καὶ θὰ συναθροίσω τότε δλα τὰ ἔθνη καὶ θὰ τὰ κατεβάσω εἰς τὴν κοιλάδα Ἰωσαφατ καὶ θὰ κριθῶ μαζὶ τοὺς ἐκεῖ διὰ τὸν λαόν μου  … Ἄς ἐγερθοῦν καὶ ἂς ἀναβοῦν ὅλα τὰ ἔθνη εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Ἰωσαφάτ, διότι ἐκεῖ ἐγὼ θὰ στήσω τὸ δικαστήριόν μου, διὰ νὰ κρίνῳ καὶ δικάσω ὅλα τὰ γύρω ἔθνη.», είπαν ότι ο τόπος στον οποίο πρόκειται να κατέβει ο Κύριος και να στήσει τον θρόνο της δόξας και της φοβερής Του κρίσεως είναι η κοιλάδα του Ιωσαφάτ, που είναι αυτός ο χείμαρρος ή το φαράγγι των Κεδρών, όπως ονομάζεται στα Ιεροσόλυμα.
Σε αυτό εύκολα πείθεται ο καθένας, αν διαβάσει τα προφητικά λόγια του τρίτου κεφαλαίου του Ιωήλ και κατανοήσει την αλληγορία που περιέχουν. Ο Θεάνθρωπος φανέρωσε τη δόξα με την οποία έρχεται πάλι, για να μη νομίσουμε ότι και η Δευτέρα Του Παρουσία θα είναι ταπεινή και άγνωρη, όπως η πρώτη. Στην πρώτη φάνηκε βρέφος σπαργανωμένο, τοποθετημένο σε φάτνη άλογων ζώων· στη δεύτερη θα εμφανιστεί ως Θεός υπερβολικά ένδοξος, καθισμένος «επάνω σε θρόνο» κρίσεως. Τη δόξα και τη λαμπρότητα της Δευτέρας Παρουσίας Του την περιγράφει εκτενέστερα ο άγιος προφήτης Δανιήλ, εμπνέοντας μεγάλο φόβο στην καρδιά κάθε πιστού ανθρώπου. «Έβλεπα», λέει, ««Παρατηροῦσα ὅλα αὐτὰ μὲ προσοχήν, μέχρις ὅτου ἐστήθησαν δικαστικοὶ θρόνοι καὶ ὁ Παλαιὸς τῶν ἡμερῶν, ὁ προαιώνιος καὶ ἄναρχος Θεὸς Πατήρ, ἐκάθησεν εἰς τὸν θρόνον του. Τὸ ἔνδυμά του ἦταν κατάλευκον ὡσὰν τὸ χιόνι καὶ οἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς του ἦσαν ὡσὰν καθαρὸν ἄσπρο μαλλί· ὁ θρόνος του ἦταν ἀπὸ φλόγες φωτιᾶς, καὶ οἱ τροχοὶ τοῦ θρόνου ἦσαν ἀναμμένη φωτιά, ποὺ ἔβγαζε φλόγες. · Πύρινος ποταμὸς ἔτρεχεν ἐνώπιόν του. Χιλιάδες χιλιάδων ἀγγέλων τὸν ὑπηρετοῦσαν καὶ μυριάδες μυριάδων (ἄπειρα πλήθη, ἀνυπολόγιστος ἀριθμός) ἀγγέλων ἐστέκοντο πλησίον του. Κριτήριον ἐστήθη καὶ βιβλία, ποὺ κατέγραφαν τὶς πράξεις τῶν κρινομένων, ἀνοίχθηκαν». (Δαν.ζ΄ 9-10)

«Καὶ συναχθήσονται ἔμπροσθεν αὐτοῦ πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ἀφοριεῖ αὐτοὺς ἀπ’ ἀλλήλων, ὥσπερ ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων. Καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν αὑτοῦ, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων.»

«Όλα τα έθνη», δηλαδή όλοι οι άνθρωποι από καταβολής κόσμου, όσοι γεννήθηκαν από τον Αδάμ μέχρι εκείνη την ώρα, αφού συγκεντρωθούν, θα σταθούν μπροστά στο φοβερό βήμα του Δικαίου Κριτή, περιμένοντας τη δίκαιη απόφασή Του. Αυτό ακριβώς κήρυττε και ο θεοκήρυκας Απόστολος Παύλος, λέγοντας: «Όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας σύμφωνα με όσα έπραξε διά του σώματος, είτε αγαθό είτε κακό». Τότε ο Κριτής χωρίζει τους Δικαίους από τους αμαρτωλούς, όπως ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα, εξαιτίας του πράου και ήμερου χαρακτήρα τους, στα δεξιά, ενώ τους αμαρτωλούς, τους οποίους ονόμασε «ερίφια» εξαιτίας του άγριου και ατάκτου χαρακτήρα τους, στα αριστερά Του. Έπειτα ανακοινώνει και την απόφαση, διακηρύσσοντας και τον λόγο της αποφάσεώς Του.

«Τότε ἐρεῖ ὁ Βασιλεὺς τοῖς ἐκ δεξιῶν αὑτοῦ· Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. Ἐπείνασα γάρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με· ξένος ἤμην, καὶ συνηγάγετέ με· γυμνός, καὶ περιεβάλετέ με· ἠσθένησα, καὶ ἐπεσκέψασθέ με· ἐν φυλακῇ ἤμην, καὶ ἤλθετε πρός με».

Και η ονομασία των Δικαίων είναι γεμάτη χαρά και δόξα· «ευλογημένοι» ονομάζονται από τον Θεό και Πατέρα του Κυρίου Ιησού Χριστού. Και η λέξη «κληρονομήσατε» είναι θαυμαστή και εξαιρετικά τιμητική, γιατί φανερώνει τη συγγένεια και την οικειότητα του Θεού με τους Δικαίους. Δεν είπε «λάβετε», διότι και οι ξένοι λαμβάνουν ως δωρεά, αλλά είπε «κληρονομήσατε», επειδή οι συγγενείς και οι οικείοι κληρονομούν τα αγαθά των συγγενών τους. Αλλά και η φράση «τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου» φανερώνει πολλή αγαθότητα και μεγαλοπρέπεια, διότι δείχνει όχι μόνο την απέραντη φιλανθρωπία του Θεού, αλλά και την τιμή και το μεγαλείο του ανθρώπου. Διότι αυτή η ετοιμασία της Βασιλείας για τον άνθρωπο από την πρώτη δημιουργία του κόσμου τι άλλο σημαίνει, παρά τη βασιλική αξία του ανθρώπου και την υπεροχή του πάνω σε όλα τα άλλα επίγεια κτίσματα; «Ελάτε», λέει προς τους Δικαίους ο Κριτής που κάθεται με δόξα, «κληρονομήστε τη Βασιλεία που ετοιμάστηκε για σας από την αρχή του κόσμου».
Αφού διατύπωσε αυτή την απόφαση για τους Δικαίους, προσθέτει και τον λόγο για τον οποίο εξέδωσε τέτοια απόφαση υπέρ τους. Διότι, λέει, με θρέψατε όταν πεινούσα, με ποτίσατε όταν διψούσα, με φιλοξενήσατε όταν ήμουν ξένος, με ντύσατε όταν ήμουν γυμνός, με επισκεφθήκατε όταν ήμουν άρρωστος και ήρθατε σε μένα όταν βρισκόμουν στη φυλακή. Σημείωσε ότι αυτά τα έξι είδη φιλανθρωπίας και ελέους οι Δίκαιοι τα ασκούν όχι μόνο υλικά αλλά και πνευματικά, ευεργετώντας με τον λόγο τις ψυχές των ανθρώπων. Διότι με την ηθική διδασκαλία τρέφουν τις ψυχές όσων πεινούν όχι για ψωμί, αλλά για να ακούσουν τον λόγο του Θεού, και με τη δογματική κατήχηση ποτίζουν όσους διψούν με τα λόγια της ζωής και με το ζωντανό και σωτήριο νερό. Με το κήρυγμα της Πίστης συγκεντρώνουν στην Εκκλησία του Θεού τους ξένους και απομακρυσμένους από αυτήν, και με την υπόσχεση των μελλοντικών αγαθών ντύνουν με το ένδυμα της χαράς και τον χιτώνα της σωτηρίας όσους είναι γυμνοί από καλά έργα. Με τις συμβουλές τους στηρίζουν και ενδυναμώνουν τους αδύναμους, σηκώνοντας τις αδυναμίες τους, και φωτίζουν όσους βρίσκονται στο σκοτάδι της αμαρτίας με το φως της νουθεσίας τους. Τι απαντούν όμως σε αυτά οι Δίκαιοι προς τον Κριτή;

«Τότε ἀποκριθήσονται αὐτῷ οἱ δίκαιοι, λέγοντες· Κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα, καὶ ἐθρέψαμεν, ἢ διψῶντα, καὶ ἐποτίσαμεν; πότε δέ σε εἴδομεν ξένον, καὶ συνηγάγομεν, ἢ γυμνόν, καὶ περιεβάλομεν; πότε δέ σε εἴδομεν ἀσθενῆ, ἢ ἐν φυλακῇ, καὶ ἤλθομεν πρὸς σέ; Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Βασιλεύς, ἐρεῖ αὐτοῖς· Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐφ’ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε».

Η αρετή της ταπεινοφροσύνης παραμένει ανεξάλειπτη και μετά τον θάνατο· γι’ αυτό οι Δίκαιοι, όπως έκρυβαν τις αρετές τους από τους ανθρώπους, έτσι και ενώπιον του Θεού ταπεινώνονται και δεν θέλουν να πουν ότι υπήρξαν ελεήμονες. Και ακόμη κι αν γνώριζαν ότι η ευεργεσία προς τους φτωχούς αναφέρεται στον Θεό, ωστόσο αποποιούνται λέγοντας ότι ποτέ δεν θρέψαμε, ούτε ποτίσαμε, ούτε δείξαμε κάποια άλλη φροντίδα προς εσένα, τον Βασιλιά της δόξας και Κύριο. Ο δε Θεάνθρωπος, με θεία οικονομία, έβαλε στο στόμα των Δικαίων αυτά τα λόγια ταπεινοφροσύνης, για να μάθουμε από τη δική του απάντηση ότι ο φτωχός παριστά το θείο του πρόσωπο· και ό,τι κάνουμε στον φτωχό, το κάνουμε στον ίδιο τον Χριστό. «Αλήθεια σας λέω· εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε μένα το κάνατε».
Άκουσε μάλιστα με πόση έμφαση το επιβεβαιώνει αυτό· «Αλήθεια σας λέω», δηλαδή σας το λέω ως βέβαιο και αναμφισβήτητο, ότι ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε μένα το κάνατε. Και αδελφούς ονόμασε τους φτωχούς, επειδή «Ἐπειδὴ δὲ τὰ παιδιὰ τοῦ Θεοῦ, ἔχουν πάρει ὅλα τὴν ἀσθενῆ καὶ φθαρτὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, σάρκα καὶ αἷμα, διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς κατὰ παρόμοιον τρόπον ἐπῆρε σάρκα καὶ αἷμα» (Εβρ. 2,14), πράγμα που σημαίνει ότι επειδή έγινε άνθρωπος και αγίασε την ανθρώπινη φύση, γι’ αυτό «δεν ντρέπεται να τους ονομάζει αδελφούς, λέγοντας·  «Θὰ διακηρύξω τὸ ὄνομά σου στοὺς ἀδελφούς μου» (Εβρ. 2,12). Τους ονόμασε δε ελάχιστους, είτε για την ταπεινή τους σωματική κατάσταση είτε για το ταπεινό τους φρόνημα και τρόπο ζωής, καθώς και ο ίδιος «ταπείνωσε τὸν ἑαυτό του μὲ τὸ νὰ γίνῃ ὑπάκουος μέχρι θανάτου, μάλιστα θανάτου σταυρικοῦ» (Φιλ. 2,8). Αυτά λοιπόν αποφάσισε και είπε ο Κύριος για τους Δικαίους· ας ακούσουμε τώρα τι αποφασίζει και για τους αμαρτωλούς.

«Τότε ἐρεῖ καὶ τοῖς ἐξ εὐωνύμων· Πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ· ἐπείνασα γάρ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με· ξένος ἤμην, καὶ οὐ συνηγάγετέ με· γυμνός, καὶ οὐ περιεβάλετέ με· ἀσθενὴς καὶ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐκ ἐπισκέψασθέ με».

Τρεις μορφές τιμωρίας δείχνει η απόφαση του Θεού για τους αμαρτωλούς: τον χωρισμό από τον Θεό («Πηγαίνετε μακριά από μένα, εσείς οι καταραμένοι»), το ατελείωτο πυρ («στο αιώνιο πυρ») και τη συγκατοίκηση με τους πονηρούς δαίμονες («που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του»). Και οι τρεις αυτές τιμωρίες είναι αφόρητες λόγω της βαρύτητάς τους, βασανιστικές λόγω της έντασής τους, παρατεινόμενες στον χρόνο, και φοβερές, γι’ αυτό και ονομάζονται «καταραμένοι», ώστε ούτε ο νους να μπορέσει να τις κατανοήσει ούτε η γλώσσα να τις περιγράψει σωστά.
Δείτε πώς ο φιλάνθρωπος Θεός από την αρχή του κόσμου προετοίμασε για τους ανθρώπους τη Βασιλεία Του και όχι την κόλαση και την τιμωρία. Την κόλαση την ετοίμασε για τους δαίμονες. «Πηγαίνετε», είπε, «στο αιώνιο πυρ, που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Όταν οι άνθρωποι γίνονται άσπλαχνοι, όπως οι δαίμονες, και δεν ελεούν τους πτωχούς με κανέναν τρόπο, τότε καταδικάζονται και αυτοί μαζί με τους άσπλαχνους δαίμονες στο αιώνιο πυρ.
Γι’ αυτό λέει ο δίκαιος Κριτής προς τους ανελέητους: «Σας καταδικάζω, διότι πεινούσα και δεν μου δώσατε να φάω· διψούσα και δεν με ποτίσατε· ήμουν ξένος και δεν με φιλοξενήσατε· ήμουν άρρωστος και φυλακισμένος και δεν με επισκεφθήκατε». Τι απαντούν σ’ αυτά οι αμαρτωλοί;
Τότε κι αυτοί θα Του απαντήσουν λέγοντας: «Κύριε, πότε σε είδαμε πεινασμένο ή διψασμένο, ή ξένο, ή γυμνό, ή άρρωστο, ή φυλακισμένο, και δεν σε υπηρετήσαμε;» Τότε Εκείνος θα τους πει: «Αλήθεια σας λέω, όσο δεν το κάνατε σε έναν από τους μικρούς αυτούς, ούτε σε μένα το κάνατε».
Δεδομένου ότι οι άπιστοι κρίθηκαν εκ των προτέρων άξιοι της κόλασης λόγω της απιστίας τους σύμφωνα με το «ο δε μη πιστεύων ήδη κέκριται, ότι μη πέπιστευκεν εις το όνομα του μονογενούς Υιού του Θεού» (Ιωάννης γ’ 18), οι ασεβείς εκείνη τη μέρα ανασταίνονται όχι για να κριθούν, αλλά για να καταδικαστούν. Γι’ αυτό λέει ο Προφήτης: «Δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση» (Ψαλμός α’ 5).
Αυτοί λοιπόν, που απαντούν στον Κριτή, είναι παράνομοι και αμαρτωλοί, αλλά όχι άπιστοι, αφού παραμένουν πιστοί. Ποιος, όμως, είναι ο πιστός που δεν άκουσε ποτέ τα λόγια του σημερινού Ευαγγελίου; Ποιος από τους πιστούς αγνοεί ότι ο πτωχός απεικονίζει το πρόσωπο του Ιησού Χριστού και ότι όποιος ελεεί τον πτωχό, ελεεί τον ίδιο τον Χριστό; Κανείς.
Η απάντηση λοιπόν των αμαρτωλών είναι μια ψεύτικη και δόλια πρόφαση. Σ’ εκείνο όμως το φοβερό και αλάθητο κριτήριο δεν έχει καμία δύναμη ούτε το ψέμα ούτε ο δόλος· γι’ αυτό η πρόφαση των αμαρτωλών μένει ανενέργητη, ενώ η δίκαιη απόφαση του Θεού εκτελείται πλήρως.

«καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον.»

Με το «αυτοί θα πάνε», δηλαδή οι αμαρτωλοί, σφραγίζει το στόμα αυτών που λανθασμένα ισχυρίζονται ότι η κόλαση έχει τέλος, γιατί το «αιώνιο» σημαίνει ακριβώς το ατελεύτητο. Όπως η ευσπλαχνία του Θεού εισάγει τους δίκαιους στην αιώνια Βασιλεία για τον πρόσκαιρο μόχθο της αρετής τους, έτσι η δικαιοσύνη Του τιμωρεί αιώνια τους αμαρτωλούς για την πρόσκαιρη ηδονή της αμαρτίας τους.
Αιώνιο είναι το βραβείο της αρετής λόγω της ευσπλαχνίας του Θεού, αιώνια και η τιμωρία της αμαρτίας λόγω της δικαιοσύνης Του. Αν ο Θεός δόξαζε αιώνια και τιμωρούσε πρόσκαιρα, τότε ενεργούσε μόνο η ευσπλαχνία Του και η δικαιοσύνη Του παρέμενε αδρανής· κάτι που είναι αδύνατο, γιατί όσο ο Θεός είναι φιλάνθρωπος, τόσο είναι και δίκαιος. Η ευσπλαχνία Του είναι άπειρη και η δικαιοσύνη Του είναι άπειρη. Όταν λοιπόν και η Βασιλεία και η κόλαση είναι αιώνιες, τότε ενεργεί ταυτόχρονα και η ισότητα της ευσπλαχνίας με την κρίση και της δικαιοσύνης με το έλεος, όπως λέει ο ιεροψάλτης: «Τὴν εὐσπλαγχνίαν σου καὶ τὴν δικαιοκρισίαν σου θὰ ὑμνολογήσω πρὸς δόξαν σου, Κύριε. Θὰ σε δοξολογήσω. Κύριε, καὶ θὰ κατανοήσω ποιὸς εἶναι ὁ ἄμωμος τρόπος καὶ δρόμος τῆς ζωῆς μου» (Ψαλμός 100:1-2).

ΠΗΓΗ: Ο ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

ΑΠΟΔΟΣΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ''ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''