3. Οι ανεπάρκειες του ιστορικού
χριστιανισμού
Οι θεολόγοι, υποστηρίζουν ότι η θεολογία των τελευταίων αιώνων έχασε
την αίσθηση του μυστηρίου, μεταβλήθηκε σε μια αφηρημένη θεωρητική ενασχόληση
περί Θεού και έπαψε να είναι ζωντανή σκέψη μέσα στον Θεό. Ο Μαρσέλ Μορέ το
εκφράζει με τον δικό του τρόπο: «Ο λόγος ανθρώπων που ξάπλωσαν, δεν ξέρω πώς,
αλλά πολύ άνετα πάνω στον Σταυρό, δεν μπορεί πλέον να έχει καμία απήχηση...»
Σύμφωνα με την Προσευχή στην Ακρόπολη του Ρενάν, οι θρησκείες είναι
θνητές. Θα μπορούσε κανείς να προσθέσει ότι και τα θεολογικά συστήματα είναι
θνητά, και ακριβώς αυτό είναι το νόημα της φράσης που διατρέχει τον σύγχρονο
κόσμο: «Ο Θεός πέθανε». Πέθανε ο Θεός μιας ορισμένης θεολογίας· πρόκειται για
τον θάνατο μιας συνηθισμένης αντίληψης περί Θεού, ο οποίος νοείται ως σχεδόν
φυσικό αντικείμενο τοποθετημένο στην περιφέρεια του κοσμικού χώρου, μέσα σε μια
καθαρή εξωτερικότητα που Τον μεταβάλλει σε φοβερό Κυρίαρχο.
Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας αντικατέστησε την ελληνική διαλεκτική
«κύριος/δούλος» με τη διαλεκτική του Ευαγγελίου: «πατέρας/υιός». Ωστόσο, σε μια
έρευνα για τα σύγχρονα ιεραποστολικά προβλήματα, ο F. Boulard παραθέτει τη
μαρτυρία ενός ιερέα:
«Οι χριστιανοί μου... θεωρούν τον Θεό ως έναν μακρινό Θεό, στον οποίο πρέπει να
υποτάσσεται κανείς όσο είναι δυνατόν, όχι τόσο από αγάπη προς Αυτόν όσο από
φόβο μήπως καταλήξει στην κόλαση. Ο Θεός δεν είναι ο Πατέρας... Όχι, ο Θεός
είναι εκείνος που έδωσε τις δέκα αρνητικές εντολές: Μην κάνεις. Συμπέρασμα: ο
Θεός είναι εκείνος που σε εμποδίζει να είσαι ευτυχισμένος».
Σε μια άλλη έρευνα, δημοσιευμένη στο περιοδικό Réalités, ένας μηχανικός
δηλώνει:
«Ο Θεός είναι θλιβερός· αντιπροσωπεύει όλα όσα δεν έχουμε το δικαίωμα να
κάνουμε. Κατοικεί σε εκείνα τα σκοτεινά μέρη όπου καίνε κεριά, όπου βλέπεις
ταλαιπωρημένες γυναίκες και ακούς τις απαγορεύσεις των Ιησουιτών...»
Η εντελώς εσφαλμένη ιδέα που η ίδια η χριστιανοσύνη διαμόρφωσε για τον Θεό
ενίσχυσε σημαντικά την εξέγερση εκείνων που βρίσκονται έξω από την Εκκλησία. Η
εικόνα του Θεού ταυτίστηκε με την εικόνα του επίγειου βασιλιά και με τα
γνωρίσματά της: αξιοπρέπεια, μεγαλοπρέπεια, εξουσία. Κατά τον Μεσαίωνα, οι λαοί
συχνά προσηλυτίζονταν μαζικά, ως πολιτικές κοινότητες που υπάκουαν στις εντολές
των ηγεμόνων και στην αιχμή του ξίφους. Η ιδέα του Θεού έγινε εγγύηση του
κοινωνικοπολιτικού οικοδομήματος. Η απιστία του 17ου αιώνα εμφανίσθηκε ως
αντίδραση στο σκάνδαλο ενός επιβεβλημένου Θεού και μιας εξαναγκασμένης
θρησκείας.
Στη σχολαστική θεολογία βλέπουμε πώς η απολιθωμένη θεία αιωνιότητα συνθλίβει το
μέλλον σαν ένα είδος υπερχρονικού γείσου. Οι φιλόσοφοι θέτουν ανησυχητικά
ερωτήματα: αν όλα είναι προορισμένα εκ των προτέρων, γιατί να προσεύχεται
κανείς και ποιο το νόημα να ζητά; Από τη στιγμή που η δωρεάν σωτηρία — αυτό το
θαυμαστό μυστήριο της Αγάπης του Θεού, το οποίο η Μεταρρύθμιση ανακαλύπτει στη
Βίβλο και στους Αγίους Πατέρες — εννοιολογήθηκε με όρους αιτιότητας,
μετατράπηκε δυστυχώς στην τρομερή διδασκαλία του διπλού προορισμού. Και αν
σήμερα επιχειρείται η διόρθωσή της, με τη θεωρία της σωτηρίας όλων και με την
ιδέα ότι ο ίδιος ο Θεός είναι ο μόνος υπεύθυνος, τότε δύσκολα μπορεί κανείς να
δει σε τι ακριβώς χρησιμεύει πλέον ο άνθρωπος...
Κάθε παραγνώριση της ελευθερίας της επιλογής — εκείνο το compelle intrare
(«ανάγκασέ τους να εισέλθουν») του αγίου Αυγουστίνου — δικαιολογεί μοιραία την
Ιερά Εξέταση και την πολιτική του ξίφους. Έτσι λησμονούμε τον λόγο του αγίου
Ιωάννου του Χρυσοστόμου: «Εκείνος που σκοτώνει (ή εξαναγκάζει) έναν αιρετικό
διαπράττει αμάρτημα ασυγχώρητο». Αυτό είναι ο «εφιάλτης του εξαναγκασμένου
Αγαθού», και κάθε εξαναγκασμένο Αγαθό μετατρέπεται σε Κακό.
Ο επίσημος χριστιανισμός εμφανίζεται ως θρησκεία του Νόμου και της Τιμωρίας,
που εκφράζεται μέσω απαγορεύσεων και κοινωνικών ταμπού. Οι κυριαρχικές του
εκφράσεις καταγγέλλονται από τον Φρόυντ με την ονομασία του «σαδιστικού
Πατέρα». Η ιουδαΐζουσα παλινδρόμηση λησμονεί την Αγία Τριάδα, δηλαδή τη
θυσιαστική πατρότητά της, η οποία δεν συνθλίβει αλλά γεννά την ελευθερία. Η
παλινδρόμηση αυτή συγχέει τον Θεό με τη μορφή ενός ζηλωτή Κριτή, ενός φοβερού
και τρομοκρατικού τιμωρού, που από την αιωνιότητα ετοιμάζει την κόλαση και τα
βασανιστήριά της. Δικαίως οι άνθρωποι φοβούνται μήπως αλλοτριωθούν· η
μετανοιολογική θεολογία, η θεολογία των απαγορεύσεων και της κολάσεως, δηλαδή η
«τρομοκρατική» θρησκεία, αποτελεί μία από τις αιτίες του σύγχρονου αθεϊσμού.
Από την άλλη πλευρά, και εξαιτίας των επιστημονικών αντιλήψεων, ο Θεός
εξορίζεται στον ουρανό ακόμη και από τους ίδιους τους πιστούς κύκλους. Τον
μετατρέψαμε, σύμφωνα με την εικόνα του συνηθισμένου ανθρώπου, σε κορυφή
ηθικολογικής ανίας. Η αναγέννηση μέσα στο φως του Αναστημένου, η κρυστάλλωση
της νέας κτίσης, αντικαταστάθηκαν στην πορεία της ιστορίας από τον ιεραρχικό
θεσμό της Εκκλησίας, οικοδομημένο πάνω στον άξονα της υπακοής και της υποταγής,
και συνεπώς απογυμνωμένο από κάθε «γεγονός». Η κατάσταση αυτή είναι ακόμη
χειρότερη από τον «κλειστό κόσμο» για τον οποίο μιλά ο Μπερξόν. Εδώ έχουμε να
κάνουμε με τον «κλειστό κύκλο» της χριστιανικής μετριότητας.
0 Σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου