ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ ☦

«Διὰ νὰ μὴ περιπλανώνται αἱ σκέψεις σας, πρέπει νὰ εὑρίσκεσθε εἰς συχνὴν παρουσίαν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἐν τῇ καρδίᾳ σας...» (Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου)

<div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjCtxUa6rmztk3fD5W9PJOCooXfi_2ibueuFX38m-Fs1yR9Z7N3oCCdFMOEVK9JIRLJMSWsczYpFzP9tmHC9bGUfoZC2jgA0lvfSEopOM7fMCKPPr2l2zedKRjBBJOQKvSHb3dezeX08zxqrGf3M2ft77JsFgvj2hpQzN6TGC7biguFG5gCf9FGBDO6/s331/image1785963758.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="331" data-original-width="250" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjCtxUa6rmztk3fD5W9PJOCooXfi_2ibueuFX38m-Fs1yR9Z7N3oCCdFMOEVK9JIRLJMSWsczYpFzP9tmHC9bGUfoZC2jgA0lvfSEopOM7fMCKPPr2l2zedKRjBBJOQKvSHb3dezeX08zxqrGf3M2ft77JsFgvj2hpQzN6TGC7biguFG5gCf9FGBDO6/w303-h400/image1785963758.jpg" width="303" /></a></div>  «Διὰ νὰ μὴ περιπλανώνται αἱ σκέψεις σας, πρέπει νὰ εὑρίσκεσθε εἰς συχνὴν παρουσίαν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἐν τῇ καρδίᾳ σας. Ὅταν σᾶς ἐπιτίθενται οἱ κακοὶ διαλογισμοί, οφείλετε νὰ ἀποστρέψητε τὸ βλέμμα του νοός σας ἀπὸ αὐτοὺς καὶ νὰ τρέξετε πρὸς τὸν Κύριον, διὰ νὰ ἐκδιώξῃ αὐτούς. Οταν δὲ οἱ διαλογισμοὶ ἐπηρεάζουν τὴν καρδίαν καὶ ὑποβάλλουν εἰς αὐτὴν τὴν θανατηφόρον ἡδονήν, τότε πρέπει νὰ μέμφεσθε (κατηγορῆτε) τὸν ἑαυτόν σας ὡς φιλαμαρτήμονα, καὶ παρακαλέσατε τον Κύριον νὰ σᾶς συγχωρήσῃ δι' αὐτό, Ἐφ ̓ ὅσον δὲν ἔχουν ἀκόμη νεκρωθῆ ἐντελῶς τὰ πάθη μας, αἱ κακαὶ σκέψεις, αἱ κακαὶ ἐπιθυμίαι, αἱ κινήσεις καὶ προθέσεις τῶν παθῶν τούτων δὲν θὰ παύσουν να ταράττουν ὑμᾶς. Ελαττώνονται αὗται μόνον κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐλαττώσεως τῶν παθῶν μας. Ρίζα καὶ δύναμις ὅλων αὐτῶν εἶναι τὸ «ἐμπαθές» τοῦ ἑαυτοῦ μας. Ἐδῶ πρέπει να στραφῇ ὅλη ἡ προσοχή μας. Υπάρχει παιδευτικὸν καὶ ἀπαλλακτικὸν μέσον: ἡ ἀδιάλειπτος μνήμη τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ πρὸς Αὐτὸν ἀδιάλειπτος προσευχή. Οἱ ̔́Αγιοι τοῦ Θεοῦ ἐγνώριζον νὰ ἀποδιώκουν διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ πᾶν ἀποτρόπαιον καὶ νὰ συγκρατοῦν ἑαυτοὺς ἀτρώτους ἀπὸ τὰ πάθη καὶ καθαρούς. Ἡ προφορικὴ ἐπίκλησις τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ἀποτελεῖ μόνον τὴν ἐξωτερικὴν πλευρὰν τοῦ ὅπλου, ἡ δὲ καρδιακή και συνειδητὴ ἀποδιώκει πᾶν τὸ ἀποτρόπαιον. Αναγνώσατε περὶ τούτου καὶ τὸ τοῦ Ἡσυχίου εἰς τὸ περὶ ἐγρηγόρσεως. Όπως κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς προσευχῆς τοῦ Ἰησοῦ συρρέουν εἰς τὴν ψυχὴν πάντα τὰ τῆς μοχθηρίας πάθη, χωρὶς νὰ ἀφήσουν κἂν θέσιν εἰς κάτι ψυχωφελὲς καὶ καθαρόν, οὕτω καὶ κατὰ τὴν παρουσίαν αὐτῆς, διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἀπο διώκεται πᾶν ἀντίθετον τῆς ψυχῆς. Εἶναι ἴδιον τῆς νοερᾶς προσευχῆς νά ἀποκαλύπτῃ τὰ πάθη, τὰ κεκρυμμένα καὶ ἀφανῶς βιοῦντα ἐντὸς τῆς ἀνθρωπίνης καρδίας. Ἡ προσευχὴ αὕτη καὶ τὰ ἀποκαλύπτει καὶ τὰ ἐξαλείφει. Εἶναι ἴδιον τῆς προσευχῆς αὐτῆς νὰ φανερώνῃ τὴν αἰχμαλωσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἠχμαλωτίσθη ἀπὸ τὰ πεπτωκότα πονηρά πνεύματα. Ἡ προσευχὴ αὕτη ἀποκαλύπτει τὴν αἰχμαλωσίαν αὐτὴν καὶ ἐλευθερώνει τὴν ψυχὴν ἀπὸ αὐτήν. Δὲν πρέπει δὲ νὰ ἀπορῇ κανείς, ὅταν ἐξανίστανται τὰ πάθη εἰς τὴν πεπτωκυίαν ἡμῶν κατάστασιν ἢ ὅταν διεγείρωνται ὑπὸ τῶν σκοτεινῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας. Τὰ πάθη δαμάζονται διὰ τῆς προσευχῆς καὶ πρέπει, ὅταν ἐξανίστανται αὐτά, νὰ λαμβάνωμεν τὸ φοβερὸν, διὰ τοὺς δαίμονας, ὅπλον τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἠρέμως να προφέρωμεν εἰς τὴν καρδίαν τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλὸν» καὶ τότε αὐτὰ θὰ ἠρεμήσουν. Ενίοτε ἡ ἐξέγερσις τῶν παθῶν καὶ ἡ ἐπίθεσις τῶν ἐχθρικῶν διαλογισμῶν εἶναι τόσον ἰσχυρά, ὥστε μᾶς φέρουν εἰς μέγα ψυχικὸν ἀγῶνα τοῦ ἀοράτου μαρτυρίου. Τότε ὀφείλομεν νὰ προτάξωμεν (προβάλωμεν) τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ κατὰ τῶν παθῶν καὶ τῶν δαιμόνων διὰ θερμοτέρας ἐπικλήσεως, καὶ ὁπωσδήποτε ἡ νίκη ἡμῶν διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ θὰ εἶναι ἀσφαλὴς καὶ βεβαία».   (Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου)<o:p></o:p><div style="background-color: white; color: #333333; font-family: Verdana, Geneva, sans-serif; font-size: 12px; text-align: right;"> </div>Ο Άγιος Θεοφάνης ξεκινά από κάτι που φαίνεται απλό, αλλά αποτελεί θεμελιώδη αρχή ολόκληρης της πνευματικής ζωής: ο νους δεν πρέπει να μένει ακυβέρνητος.<o:p></o:p>«Διὰ νὰ μὴ περιπλανώνται αἱ σκέψεις σας, πρέπει νὰ εὑρίσκεσθε εἰς συχνὴν παρουσίαν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἐν τῇ καρδίᾳ σας».<o:p></o:p>Δεν προτείνει απλώς να «σκεφτόμαστε τον Θεό» κατά διαστήματα. Μιλά για μια συχνή παρουσία ενώπιον του Θεού, η οποία τοποθετεί τον άνθρωπο σε μια διαρκή εσωτερική αναφορά προς Αυτόν. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο ότι έρχονται κακές σκέψεις. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι ο νους έχει τη δυνατότητα να περιπλανηθεί. Να φύγει από το κέντρο του, να παρασυρθεί από εικόνες, επιθυμίες, φόβους, φαντασίες, αναμνήσεις και λογισμούς, και τελικά να αρχίσει να ζει μέσα σε έναν κόσμο που δημιουργείται και κινείται εσωτερικά χωρίς αναφορά στον Θεό. Γι' αυτό δεν λέει πρώτα «πολεμήστε τις σκέψεις» αλλά στρέψτε τον νου προς τον Θεό. Η πνευματική ζωή δεν παρουσιάζεται εδώ ως μια αδιάκοπη ψυχολογική πάλη με κάθε σκέψη ξεχωριστά. Ο άνθρωπος δεν καλείται να εξετάζει εξαντλητικά κάθε λογισμό που εμφανίζεται μέσα του, αλλά καλείται να έχει στραμμένο το εσωτερικό του βλέμμα προς τον Θεό. Όσο ο νους απομακρύνεται από την παρουσία του Θεού, τόσο γίνεται ευάλωτος στην περιπλάνηση και όσο επιστρέφει στον Θεό, τόσο αποκτά κέντρο και κατεύθυνση.<o:p></o:p>Στη συνέχεια γίνεται ακόμη πιο συγκεκριμένος:<o:p></o:p>«Ὅταν σᾶς ἐπιτίθενται οἱ κακοὶ διαλογισμοί, οφείλετε νὰ ἀποστρέψητε τὸ βλέμμα τοῦ νοός σας ἀπὸ αὐτούς καὶ νὰ τρέξετε πρὸς τὸν Κύριον».<o:p></o:p>Εδώ υπάρχει μία εξαιρετικά σημαντική πνευματική αρχή. Δεν μας λέει να καθίσουμε να συζητήσουμε με τον λογισμό, να εξετάσουμε γιατί ήρθε, από πού προήλθε, αν μπορούμε να τον αντικρούσουμε ή αν μπορούμε να τον νικήσουμε με τη δύναμη της σκέψης, αλλά «ἀποστρέψητε τὸ βλέμμα τοῦ νοός σας». Δηλαδή ο νους πρέπει να πάψει να κοιτάζει προς εκεί όπου βρίσκεται ο πειρασμός και να στραφεί προς τον Χριστό. Αυτό μας δείχνει ότι ο λογισμός αποκτά δύναμη όχι απλώς επειδή εμφανίζεται, αλλά επειδή ο άνθρωπος στρέφει την προσοχή του προς αυτόν και αρχίζει να τον φιλοξενεί εσωτερικά. Πλήρη αντιμετώπιση του λογισμού ήδη από την αρχή της πορείας του, γι' αυτό χρησιμοποιεί την εικόνα του βλέμματος του νοός. Το εσωτερικό βλέμμα πρέπει να αποσπασθεί από τον λογισμό και να στραφεί προς τον Κύριο.<o:p></o:p>«Ὅταν δὲ οἱ διαλογισμοὶ ἐπηρεάζουν τὴν καρδίαν καὶ ὑποβάλλουν εἰς αὐτὴν τὴν θανατηφόρον ἡδονήν...»<o:p></o:p>Δεν μιλά πλέον μόνο για έναν λογισμό που πέρασε από τον νου, αλλά για λογισμό ο οποίος επηρεάζει την καρδιά και εισάγει μέσα της την «θανατηφόρον ἡδονήν» και εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο σημαντικά σημεία του αποσπάσματος. Ο λογισμός μπορεί να ξεκινήσει ως μία απλή εσωτερική κίνηση, αλλά όταν ο άνθρωπος αρχίζει να τον δέχεται, να τον απολαμβάνει και να τον τρέφει, τότε η σκέψη παύει να είναι απλώς σκέψη. Αρχίζει να γίνεται εμπαθής κίνηση της καρδιάς. Γι' αυτό ο Άγιος αμέσως οδηγεί τον άνθρωπο στην αυτομεμψία:<o:p></o:p>«νὰ μέμφεσθε τὸν ἑαυτόν σας ὡς φιλαμαρτήμονα» και στην παράκληση προς τον Θεό: «παρακαλέσατε τὸν Κύριον νὰ σᾶς συγχωρήσῃ».<o:p></o:p>Δεν πρόκειται εδώ για μία νοσηρή αυτοκαταδίκη. Η αυτομεμψία του Αγίου είναι αναγνώριση της πραγματικής πνευματικής κατάστασης του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν δικαιολογεί το πάθος του, δεν λέει «έτσι είμαι», ούτε μεταφέρει την ευθύνη αποκλειστικά στον λογισμό ή στον διάβολο. Αναγνωρίζει ότι είναι φίλος της αμαρτίας και γι' αυτό χρειάζεται το έλεος του Θεού».<o:p></o:p>«Ἐφ' ὅσον δὲν ἔχουν ἀκόμη νεκρωθῆ ἐντελῶς τὰ πάθη μας, αἱ κακαὶ σκέψεις, αἱ κακαὶ ἐπιθυμίαι, αἱ κινήσεις καὶ προθέσεις τῶν παθῶν τούτων δὲν θὰ παύσουν νὰ ταράττουν ὑμᾶς».Οι κακές σκέψεις δεν εμφανίζονται πάντοτε ως κάτι εντελώς ξένο προς τον άνθρωπο. Συνδέονται με την κατάσταση της πτωτικής ανθρώπινης φύσεως και με πάθη που δεν έχουν ακόμη νεκρωθεί. Γι' αυτό λέει:<o:p></o:p>«Ελαττώνονται αὗται μόνον κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐλαττώσεως τῶν παθῶν μας».<o:p></o:p>Δηλαδή δεν πρέπει να περιμένουμε ότι θα εξαφανιστούν όλες οι κακές κινήσεις του νου απλώς επειδή προσπαθούμε να διώξουμε μία-μία τις σκέψεις. Η θεραπεία του λογισμού συνδέεται με τη θεραπεία του πάθους.<o:p></o:p> «Ρίζα καὶ δύναμις ὅλων αὐτῶν εἶναι τὸ “ἐμπαθές” τοῦ ἑαυτοῦ μας».<o:p></o:p>Εδώ βρίσκεται ουσιαστικά το κέντρο ολόκληρου του αποσπάσματος. Ο άνθρωπος πρέπει να προσέξει όχι μόνο τι σκέφτεται, αλλά τι υπάρχει μέσα του που κάνει αυτή τη σκέψη ελκυστική, επίμονη και δραστική.«Ἐδῶ πρέπει νὰ στραφῇ ὅλη ἡ προσοχή μας».<o:p></o:p>Η πνευματική εργασία δεν είναι απλώς μία προσπάθεια να ελέγξουμε εξωτερικά τη συμπεριφορά μας. Το ζήτημα βρίσκεται βαθύτερα. Ο άνθρωπος μπορεί να μη διαπράττει εξωτερικά μία πράξη και όμως να διατηρεί μέσα του την εμπαθή κίνηση που οδηγεί προς αυτήν. Μπορεί να αποφεύγει την πράξη αλλά να καλλιεργεί τη φαντασία, την εξωτερική αμαρτία αλλά να τρέφει εσωτερικά την επιθυμία, ακόμα να είναι ήρεμος εξωτερικά και μέσα του να διεξάγεται ένας ολόκληρος πόλεμος. «Ἡ προφορικὴ ἐπίκλησις τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ἀποτελεῖ μόνον τὴν ἐξωτερικὴν πλευρὰν τοῦ ὅπλου, ἡ δὲ καρδιακή και συνειδητὴ ἀποδιώκει πᾶν τὸ ἀποτρόπαιον».<o:p></o:p>Δεν υποτιμά την προφορική επίκληση του ονόματος του Ιησού, απλώς δεν την ταυτίζει με ολόκληρη την ουσία της προσευχής. Το να λέγει κάποιος: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με» με τα χείλη του είναι η εξωτερική έκφραση μιας βαθύτερης εσωτερικής πράξεως. Ουσιαστικά μας προειδοποιεί εναντίον μιας μηχανικής αντίληψης της ευχής. Ο Άγιος προσθέτει δύο χαρακτηρισμούς: καρδιακή και συνειδητή. Η προσευχή πρέπει να είναι καρδιακή, δηλαδή να μην παραμένει μία εξωτερική λεκτική πράξη, αλλά να γίνεται πραγματική στροφή της εσωτερικής υπάρξεως προς τον Χριστό και πρέπει να είναι συνειδητή. Ο άνθρωπος πρέπει να γνωρίζει σε Ποιον απευθύνεται και τι ζητά και όχι να επαναλαμβάνει απλώς μία φράση για να σταματήσει έναν ενοχλητικό λογισμό. Δεν χρησιμοποιείται το όνομα του Ιησού σαν ένα είδος «πνευματικού μηχανισμού» που θα εξαφανίσει αυτομάτως κάθε ανεπιθύμητη σκέψη. Χρησιμοποιεί τη λέξη «ὅπλον» και όχι τυχαία. Όταν ο λογισμός επιτίθεται τότε το πάθος εξεγείρεται και η ψυχή ταράσσεται. Απέναντι σε αυτή την επίθεση ο άνθρωπος δεν καλείται να εμπλακεί σε μία ατέρμονη εσωτερική συζήτηση αλλά προτάσσει το όνομα του Ιησού. Με λίγα λόγια το όπλο είναι η προσφυγή στον ίδιο τον Χριστό δια μέσω καρδιακής και συνειδητής στροφή προς Αυτόν. Δεν λέει ότι η καρδιακή προσευχή απλώς «βοηθά» τον άνθρωπο να απομακρύνει το κακό αλλά «ἀποδιώκει». Όταν ο νους επιστρέφει πραγματικά στον Χριστό, ο λογισμός δεν βρίσκει πλέον στην ίδια εσωτερική υποδοχή και μπορούμε να συνδέσουμε αυτή τη φράση με όσα είπε προηγουμένως ο ίδιος: «ἀποστρέψητε τὸ βλέμμα τοῦ νοός σας ἀπὸ αὐτούς καὶ νὰ τρέξετε πρὸς τὸν Κύριον». Η ευχή δεν είναι απλώς μία φράση που διώχνει κάτι αλλά μία πράξη με την οποία αλλάζω το σημείο στο οποίο είναι στραμμένη η εσωτερική μου προσοχή. Επίσης το πιο σημαντικό: δεν πολεμάμε τον λογισμό μόνοι μας. Αν ο άνθρωπος προσπαθήσει να νικήσει έναν λογισμό αποκλειστικά με τη δική του δύναμη, υπάρχει κίνδυνος να συνεχίσει να ασχολείται μαζί του, να τον αναλύει, να τον αντικρούει, να τον φοβάται, να τον εξετάζει, και έτσι, ενώ νομίζει ότι τον πολεμά, να συνεχίζει να του δίνει την προσοχή του. Το: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησόν με», είναι στροφή του ανθρώπου προς το Πρόσωπο του Χριστού και αναγνώριση ότι ο άνθρωπος δεν εμπιστεύεται τη δική του δύναμη, αλλά ζητά το έλεος του Θεού. Γι' αυτό και η ευχή γίνεται πραγματικό όπλο. Το επόμενο σημείο είναι ακόμη βαθύτερο:<o:p></o:p>«Εἶναι ἴδιον τῆς νοερᾶς προσευχῆς νὰ ἀποκαλύπτῃ τὰ πάθη, τὰ κεκρυμμένα καὶ ἀφανῶς βιοῦντα ἐντὸς τῆς ἀνθρωπίνης καρδίας».<o:p></o:p>Μας παρουσιάζει κάτι που εύκολα μπορεί να παρεξηγηθεί. Με τη προσευχή δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος θα αισθάνεται πάντοτε μεγαλύτερη εσωτερική ηρεμία. Όταν ο άνθρωπος αρχίζει πραγματικά να στρέφεται προς τον Θεό, μπορεί να αρχίσει να βλέπει πράγματα μέσα του που προηγουμένως δεν έβλεπε. Τα πάθη υπήρχαν ήδη, δεν τα δημιούργησε η προσευχή, απλώς τα αποκάλυψε. Όπως ένα δυνατό φως δεν δημιουργεί τη σκόνη μέσα σε ένα δωμάτιο αλλά την κάνει ορατή, έτσι και η νοερά προσευχή φέρνει στην επιφάνεια κινήσεις της καρδιάς που προηγουμένως μπορούσαν να παραμένουν κρυμμένες. Δια τούτο η αποκάλυψη των παθών δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως αποτυχία της προσευχής αλλά  ως η αρχή της θεραπείας. Το λέει ξεκάθαρα:<o:p></o:p>«Ἡ προσευχὴ αὕτη καὶ τὰ ἀποκαλύπτει καὶ τὰ ἐξαλείφει».<o:p></o:p>Πρώτα τα αποκαλύπτει και κατόπιν τα εξαλείφει. Ο άνθρωπος πρέπει πρώτα να δει την πληγή για να αρχίσει να ζητά πραγματικά τη θεραπεία της.<o:p></o:p>Ακόμη πιο βαριά είναι η επόμενη διατύπωση:<o:p></o:p>«Εἶναι ἴδιον τῆς προσευχῆς αὐτῆς νὰ φανερώνῃ τὴν αἰχμαλωσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἠχμαλωτίσθη ἀπὸ τὰ πεπτωκότα πονηρὰ πνεύματα».<o:p></o:p>Σύμφωνα με την ασκητική παράδοση,  στον πνευματικό αγώνα διεξάγεται πνευματικός πόλεμος και πρέπει να προσέξουμε τη σειρά. Ο άνθρωπος δεν πρέπει να αποδίδει κάθε λογισμό αυτομάτως στον διάβολο. Ο ίδιος έχει ήδη μιλήσει για τα πάθη που υπάρχουν μέσα μας, για το «ἐμπαθές» και για τις κινήσεις της καρδιάς. Υπάρχει λοιπόν τόσο η εσωτερική κατάσταση του ανθρώπου όσο και η επίθεση των πονηρών πνευμάτων. Η προσευχή φανερώνει αυτή την πραγματικότητα και ταυτόχρονα γίνεται το μέσο της ελευθερίας:<o:p></o:p>«Ἡ προσευχὴ αὕτη ἀποκαλύπτει τὴν αἰχμαλωσίαν αὐτὴν καὶ ἐλευθερώνει τὴν ψυχὴν ἀπὸ αὐτήν».<o:p></o:p>Επομένως, η προσευχή δεν είναι μόνο άμυνα αλλά και ελευθερία.<o:p></o:p>Ο Άγιος προλαβαίνει μία πολύ συνηθισμένη απορία:<o:p></o:p>«Δὲν πρέπει δὲ νὰ ἀπορῇ κανείς, ὅταν ἐξανίστανται τὰ πάθη...»<o:p></o:p>Ο άνθρωπος πολλές φορές, όταν αρχίζει να αγωνίζεται πνευματικά και βλέπει ότι οι λογισμοί ή τα πάθη γίνονται εντονότερα, μπορεί να αναρωτηθεί: «Αφού προσεύχομαι, γιατί συμβαίνει αυτό; Μήπως η προσευχή μου δεν έχει αποτέλεσμα;» Ο Άγιος Θεοφάνης λέει να μην απορείς. Τα πάθη υπάρχουν στην πτωτική κατάσταση του ανθρώπου και μπορούν επίσης να διεγείρονται από τα πονηρά πνεύματα. Η παρουσία τους, λοιπόν, δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι ο άνθρωπος εγκαταλείφθηκε τον Θεό αλλά το τι πρέπει να κάνει όταν εμφανίζονται:<o:p></o:p>«νὰ λαμβάνωμεν τὸ φοβερὸν, διὰ τοὺς δαίμονας, ὅπλον τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ»<o:p></o:p>και:<o:p></o:p>«ἠρέμως νὰ προφέρωμεν εἰς τὴν καρδίαν τὸ “Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλόν”».<o:p></o:p>Εδώ χρειάζεται προσοχή, διότι ο ίδιος, όπως είπαμε, έχει ήδη διευκρινίσει ότι η προφορική επίκληση είναι η εξωτερική πλευρά του όπλου. Η ουσία βρίσκεται στην καρδιακή και συνειδητή στροφή προς τον Χριστό: «ἡ δὲ καρδιακὴ καὶ συνειδητὴ ἀποδιώκει πᾶν τὸ ἀποτρόπαιον».Δεν πρόκειται για μία μαγική χρήση ενός ιερού ονόματος αλλά για την επιστροφή ολόκληρου του ανθρώπου προς το πρόσωπο του Χριστού και ο άνθρωπος που δέχεται την επίθεση του λογισμού δεν μένει μόνος απέναντί του και δεν προσπαθεί να νικήσει τον λογισμό με τον λογισμό, επικαλείται τον Χριστό.<o:p></o:p> «Ἐνίοτε ἡ ἐξέγερσις τῶν παθῶν καὶ ἡ ἐπίθεσις τῶν ἐχθρικῶν διαλογισμῶν εἶναι τόσον ἰσχυρά, ὥστε μᾶς φέρουν εἰς μέγα ψυχικὸν ἀγῶνα τοῦ ἀοράτου μαρτυρίου».<o:p></o:p>Η πνευματική ζωή δεν είναι πάντα ήρεμη. Όπως είπαμε υπάρχουν στιγμές όπου ο άνθρωπος βρίσκεται σε πραγματικό εσωτερικό πόλεμο, σε «ἀόρατον μαρτύριον» και το μαρτύριο αυτό δεν φαίνεται στους ανθρώπους. Ο εξωτερικός άνθρωπος μπορεί να μην παρουσιάζει τίποτε το ιδιαίτερο, ενώ εσωτερικά να διεξάγεται ένας αγώνας ανάμεσα στη συγκατάθεση και στην απόρριψη, ανάμεσα στην επιθυμία και στην προσευχή, ανάμεσα στην έλξη του πάθους και στη στροφή προς τον Χριστό. Και ακριβώς τότε δεν λέει να φοβηθούμε αλλά:<o:p></o:p>«νὰ προτάξωμεν τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ».<o:p></o:p>Δηλαδή, όταν αυξάνεται η επίθεση, να αυξάνεται και η προσφυγή στον Χριστό.<o:p></o:p>Και η τελευταία φράση είναι και το αποκορύφωμα ολόκληρου του λόγου:<o:p></o:p>«ἡ νίκη ἡμῶν διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ θὰ εἶναι ἀσφαλὴς καὶ βεβαία».<o:p></o:p>Η νίκη δεν αποδίδεται τελικά στην ανθρώπινη ψυχική αντοχή. Μόνον «Διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ» επιτύγχανεται.<o:p> </o:p>

«Διὰ νὰ μὴ περιπλανώνται αἱ σκέψεις σας, πρέπει νὰ εὑρίσκεσθε εἰς συχνὴν παρουσίαν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἐν τῇ καρδίᾳ σας...» (Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου)

«Διὰ νὰ μὴ περιπλανώνται αἱ σκέψεις σας, πρέπει νὰ εὑρίσκεσθε εἰς συχνὴν παρουσίαν, ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἐν τῇ καρδίᾳ σας. Ὅταν σᾶς ἐπιτίθεντ...

Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία (μέρος 3ο) - Δημητρίου Αβντέεφ (+2022)

<div style="font-family: Arial, Tahoma, Helvetica, FreeSans, sans-serif; font-size: 14.85px; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiBIVm1hjQCoO9LQ65O89DefH2mNpRlqW3hNhZVGDzEKfzV8jQnzVvw6-RyIhVHrdN5URyhxLUfzT7wh-AD5C70EMy1Ecy3Ejb4D-f9jOnlx57jpdWFBMOKOvAuxr12bNUUVnQhLkmQc9DOSEc0_vNNcsAd4GGN41uyJqXc7fE9ebqC6s3uPNWkHCzoMGgN" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em; text-decoration-line: none;"><img alt="" data-original-height="450" data-original-width="600" height="355" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEiBIVm1hjQCoO9LQ65O89DefH2mNpRlqW3hNhZVGDzEKfzV8jQnzVvw6-RyIhVHrdN5URyhxLUfzT7wh-AD5C70EMy1Ecy3Ejb4D-f9jOnlx57jpdWFBMOKOvAuxr12bNUUVnQhLkmQc9DOSEc0_vNNcsAd4GGN41uyJqXc7fE9ebqC6s3uPNWkHCzoMGgN=w473-h355" style="border: none; position: relative;" width="473" /></a></div><div style="font-family: Arial, Tahoma, Helvetica, FreeSans, sans-serif; font-size: 14.85px; text-align: center;">Ο μακαριστός Δημήτριος Αντβέεφ στην Ιερά Μονή Ιβήρων Αγίου Όρους</div><div style="font-family: Arial, Tahoma, Helvetica, FreeSans, sans-serif; font-size: 14.85px; text-align: center;"> </div><div style="font-family: Arial, Tahoma, Helvetica, FreeSans, sans-serif; font-size: 14.85px; text-align: center;">(συνέχεια από <a href="https://krufo-sxoleio.blogspot.com/2026/08/2-2022.html" style="text-decoration-line: none;" target="_blank">εδώ</a>)</div><div class="n6owBd awi2gc" data-complete="true" data-copy-service-computed-style="font-family: "Google Sans", Arial, sans-serif; font-size: 16px; font-weight: 400; margin: 12px 0px 16px; text-decoration: none; border-bottom: 0px rgb(10, 10, 10);" data-hveid="CAAIBhAA" data-processed="true" data-sfc-cp="" data-sfc-root="ep" jsaction="" jscontroller="TDBkbc#Ml18Xb" jsuid="thBnl_r" style="border-bottom: 0px rgb(10, 10, 10); margin: 12px 0px 16px;"><div style="text-align: center;"> Τα γεγονότα βοούν<o:p></o:p>

Οι
δοκιμασίες για τα παιδιά ξεκινούν ήδη από τη βρεφική ηλικία. Να μερικές γραμμές
από το γράμμα μιας νεαρής μητέρας: "Έκλεψαν την παιδική ηλικία από τα
παιδιά. «Χάρη» στην τηλεόραση και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα μικρά παιδιά
ξέρουν ήδη τι είναι το σεξ και πώς και με ποιον μπορούν να το κάνουν. Όταν
μεγαλώσουν, θα μπορέσουν άραγε να εκτιμήσουν την αγνή αγάπη; Δείτε τι κινούμενα
σχέδια δείχνουν στα παιδιά. Και μόνο ο τίτλος τι λέει — «Ο Τρελάρας», «Ο
Πόλεμος των Άστρων» και άλλα τέτοια. Ταινίες ανήθικες και αμαθείς. Πρόσφατα
έδειξαν το κινούμενο σχέδιο «Όλα τα σκυλιά πάνε στον παράδεισο». Η ουσία αυτής
της ταινίας: δεν χρειάζεται να δουλεύεις, πρέπει να παίζεις τυχερά παιχνίδια
μέχρι να κερδίσεις, και πολιτισμένη αναψυχή σημαίνει κορίτσια από καμπαρέ. Και
τι παιχνίδια προσφέρουν στα παιδιά: νίντζα, εξωγήινους από το διάστημα,
ρομπότ-δολοφόνους κ.λπ. Για ποιο σκοπό; Τι μπορούν να δώσουν αυτά τα παιχνίδια
στα παιδιά;". Αλίμονο, ο συγγραφέας αυτών των γραμμών λαμβάνει πολλά
τέτοια γράμματα, και σε κάθε ένα υπάρχει ο πόνος και η θλίψη των γονέων για όσα
συμβαίνουν γύρω.<o:p></o:p>

Παρουσιάζει ενδιαφέρον μια έρευνα που διεξήχθη από τα
τμήματα αστυνομίας και εκπαίδευσης στο Φούλερτον της Καλιφόρνια (ΗΠΑ) το 1988,
συγκρίνοντας τις σχολικές προκλήσεις:<o:p></o:p>

• Τα κύρια προβλήματα στο σχολείο το 1940: ομιλία την
ώρα του μαθήματος, μάσημα τσίχλας, φασαρία, τρέξιμο στους διαδρόμους,
ακαταστασία.<o:p></o:p>

Βασικές μορφές νευρώσεων<o:p></o:p>

Νευρασθένεια. Θεωρείται
η πιο συχνή μορφή νεύρωσης. Ως αυτόνομη νοσολογική οντότητα απομονώθηκε στη
δεκαετία του 1880. Αυτή η νεύρωση περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1869,
ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο, από τους Αμερικανούς γιατρούς Beard και Van
Deusen. Από τότε, η διάγνωση της νευρασθένειας διαδόθηκε ευρέως. Ο καθηγητής
Μπ. Ντ. Καρβασάρσκι αναφέρει ένα αξιοπερίεργο παράδειγμα: στον βρετανικό στρατό
κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου δημιουργήθηκε ένα ειδικό
πρόγραμμα εκπαίδευσης, μετά την ολοκλήρωση του οποίου ο γιατρός λάμβανε τον
τίτλο του "εμπειρογνώμονα στη νευρασθένεια".<o:p></o:p>

Το
πορτρέτο του νευρασθενικού είναι τυπικό — πρόκειται για έναν άνθρωπο
ευερέθιστο, οξύθυμο, που αρπάζεται εύκολα, όπως λέγεται "με τη μία",
του οποίου τα νεύρα εμφανώς τον εγκαταλείπουν (υπερσθενική μορφή
νευρασθένειας), ή, αντίθετα, νωθρό, κλαψιάρη, που αισθάνεται κόπωση και
εξάντληση όλων των ζωτικών του δυνάμεων (υποσθενική μορφή). Αλλά νά τι είναι
ενδιαφέρον: η αυξημένη ερεθιστικότητα και η οξυθυμία του νευρασθενικού δεν
κατευθύνονται προς τον εαυτό του, αλλά προς τους γύρω του! Όλοι και όλα τον
εκνευρίζουν, συχνά είναι ιδιότροπος, πέφτει εύκολα σε θυμό και οργή, αλλά
σχεδόν ποτέ δεν ανυψώνεται στο πνευματικό ύψος της συνειδητοποίησης των δικών
του ατελειών, λαθών και αμαρτιών. Έτσι, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, η
νευρασθένεια είναι μια εγωιστική νεύρωση, η οποία τρέφεται από το πάθος που
στην πατερική βιβλιογραφία ονομάζεται υπερηφάνεια ή οίηση.<o:p></o:p>

Νεύρωση των
ψυχαναγκαστικών καταστάσεων (ψυχαναγκαστική νεύρωση). Ψυχαναγκαστικές,
δηλαδή υπάρχουσες ανεξάρτητα από τη θέληση και την επιθυμία του ανθρώπου,
μπορούν να είναι τόσο ορισμένες σκέψεις, αναμνήσεις, ιδέες, αμφιβολίες, όσο και
πράξεις. Στη νεύρωση των ψυχαναγκαστικών καταστάσεων κατατάσσονται συνήθως και
οι ψυχαναγκαστικοί φόβοι. Εάν ένας άνθρωπος βιώνει έναν ανεξήγητο φόβο για κάτι
άγνωστο, τότε γίνεται λόγος για σύνδρομο φόβου· εάν φοβάται συγκεκριμένα το
σκοτάδι, το ύψος, τα αιχμηρά αντικείμενα, τους κλειστούς χώρους, τέτοιες
ψυχαναγκαστικές καταστάσεις ορίζονται ως φοβίες, διευκρινίζοντας στο όνομά τους
το είδος ή την κατεύθυνσή τους. Για παράδειγμα, καρκινοφοβία — ο φόβος να
αρρωστήσει κανείς από καρκίνο, κλειστοφοβία — ο φόβος των κλειστών χώρων,
υψοφοβία — ο φόβος του ύψους, μυσοφοβία — ο φόβος της ακαθαρσίας, παντοφοβία —
ο φόβος για όλα όσα τον περιβάλλουν.<o:p></o:p>

Ο φόβος
είναι συμφυής με τη φύση του πεπτωκότος ανθρώπου ("Ο φόβος είναι η απουσία
της ελπίδας", λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός) και είναι βαθιά
βιολογικός, διότι ο άνθρωπος φέρει μέσα του και τη ζωώδη αρχή, η οποία
ενστικτωδώς φοβάται την απειλή από έξω: το σκοτάδι, τις επιθέσεις κ.λπ. Σε
πολλές περιπτώσεις, είναι αυτός ακριβώς που εκτελεί τον ρόλο ενός είδους
προστατευτικού μηχανισμού, προφυλάσσοντάς μας από καθετί που απειλεί την
ευημερία μας. Φοβούμενος, ο άνθρωπος γίνεται πιο άγρυπνος, ικανός να προστατεύσει
τον εαυτό του, να σωθεί από την επερχόμενη απειλή. Ο φόβος είναι εδραιωμένος
από τη φύση στη μνήμη των προηγούμενων γενεών, στο "συλλογικό
ασυνείδητο" (Καρλ Γιουνγκ), όπως λένε οι ψυχαναλυτές.<o:p></o:p>

Ωστόσο,
οι νευρωτικοί φόβοι χαρακτηρίζονται ακριβώς από το ότι δεν προκύπτουν από καμία
πραγματική απειλή, ή η απειλή αυτή είναι ψευδαισθητική και απίθανη. Για
παράδειγμα, ένας άνθρωπος υποφέρει από καρδιοφοβική νεύρωση, δηλαδή φοβάται ότι
η καρδιά του μπορεί να σταματήσει σε μια απροσδόκητη στιγμή. Από τη μία πλευρά,
θεωρητικά αυτό είναι εφικτό, αφού συμβαίνει ξαφνικός θάνατος και σε νέους
ανθρώπους, που μέχρι τότε θεωρούνταν υγιείς, αλλά η αντικειμενική πιθανότητα
μιας τέτοιας ξαφνικής ανακοπής της καρδιάς ειδικά σε αυτόν τον άνθρωπο είναι
μηδαμινή, και αντίθετα υπάρχει ένας επινοημένος, φανταστικός κίνδυνος για τη
ζωή, ο οποίος οφείλεται σε λανθασμένες σκέψεις και αβάσιμους φόβους.<o:p></o:p>

Ο
Επίσκοπος Βαρνάβας Μπελιάεφ γράφει: "Το λάθος των σημερινών ανθρώπων
έγκειται στο ότι νομίζουν πως υποφέρουν μόνο "από σκέψεις", ενώ στην
πραγματικότητα υποφέρουν ακόμη περισσότερο από τους δαίμονες... Έτσι, όταν
προσπαθούν να νικήσουν τη σκέψη με τη σκέψη, βλέπουν ότι οι αντίθετες σκέψεις
δεν είναι απλώς σκέψεις, αλλά σκέψεις "ψυχαναγκαστικές", δηλαδή
σκέψεις με τις οποίες δεν μπορείς να βγάλεις άκρη και μπροστά στις οποίες ο
άνθρωπος είναι ανίσχυρος, οι οποίες δεν συνδέονται με καμία λογική και είναι
για αυτόν ξένες, εξωτερικές και μισητές... Αλλά αν ο άνθρωπος δεν αναγνωρίζει
την Εκκλησία, τη χάρη, τα ιερά μυστήρια και την πολυτιμότητα των αρετών, τότε
με τι να αμυνθεί; Φυσικά, με τίποτα. Και τότε, εφόσον η καρδιά είναι άδεια από
ταπείνωση και άλλες αρετές, έρχονται οι δαίμονες και κάνουν με τον νου και το
σώμα του ανθρώπου ό,τι θέλουν" (Ματθ. 12:43-45).<o:p></o:p>

Αυτά τα
λόγια του δεσπότη Βαρνάβα επιβεβαιώνονται με ακρίβεια κλινικά. Οι νευρώσεις των
ψυχαναγκαστικών καταστάσεων θεραπεύονται πολύ πιο δύσκολα από όλες τις άλλες
μορφές νευρώσεων. Συχνά δεν ανταποκρίνονται καθόλου σε καμία θεραπεία,
εξαντλώντας όσους υποφέρουν από αυτές με βαρύτατα βάσανα. Σε περίπτωση επίμονων
ψυχαναγκασμών, ο άνθρωπος χάνει μόνιμα την ικανότητα προς εργασία και απλώς
καθίσταται ανάπηρος. "Ο φόβος προξενεί μεγάλη ζημιά", γράφει ο
στάρετς Μακάριος της Όπτινα, "το σώμα εξασθενεί από την κατάπτωση του
πνεύματος και την απώλεια της ηρεμίας, και έτσι, χωρίς να υπάρχει ασθένεια,
έρχεται η ασθένεια". Η εμπειρία δείχνει ότι η πραγματική ίαση μπορεί να
επέλθει μόνο με τη χάρη του Θεού.<o:p></o:p>

Τώρα ας
μιλήσουμε εν συντομία για τις ψυχαναγκαστικές (καταναγκαστικές) πράξεις. Ο
χαρακτήρας τους μπορεί να είναι εξαιρετικά ποικίλος. Συχνά παίρνουν τη μορφή
κάποιου συνηθισμένου τελετουργικού και επαναλαμβάνονται αντίθετα προς τη λογική
και την αναγκαιότητα. Για παράδειγμα, το ψυχαναγκαστικό πλύσιμο των χεριών·
τελετουργικά κατά το γδύσιμο και το ντύσιμο· άσκοπες μετακινήσεις επίπλων·
συχνό μέτρημα χρημάτων· χτυπηματάκια, λικνίσματα· αποφυγή συγκεκριμένων
αντικειμένων· επανάληψη ορισμένων λέξεων και πράξεων κατά τη συνάντηση με ένα
φαινομενικό κακό. Χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι το αίσθημα ανακούφισης μετά την
εκτέλεση της ψυχαναγκαστικής πράξης. Ωστόσο, αυτή η ανακούφιση είναι προσωρινή
και σύντομα εμφανίζεται και πάλι η ανάγκη επανάληψης του εν λόγω τελετουργικού.<o:p></o:p>

Ένα
σημαντικό στοιχείο για την κατανόηση της φύσης των ψυχαναγκαστικών πράξεων
είναι η προαναφερθείσα ξένη προέλευσή τους και ο εξαναγκαστικός τους χαρακτήρας
προς τη διάπραξη μιας παράλογης πράξης. Νά τι γράφει σχετικά με αυτό ο
επίσκοπος Βαρνάβας (Μπελιάεφ): "Από πού προέρχεται λοιπόν ο εξαναγκασμός,
εάν ο άνθρωπος με όλες τις δυνάμεις της ψυχής του αποδιώχνει και δεν τον θέλει,
θεωρώντας τον στοιχείο ξένο και νοσηρό; Είναι ξεκάθαρο, από μια άλλη πνευματική
οντότητα — πονηρή και ακάθαρτη. Είναι κατανοητός αυτός ο παραλογισμός στις
σκέψεις, κατανοητή αυτή η τυραννία, για την οποία μιλούν και οι ίδιοι οι
επιστήμονες, κατανοητή αυτή η ανακούφιση μετά το πεπραγμένο... (δηλαδή ο
διάβολος απομακρύνεται για λίγο, ικανοποιημένος που ανάγκασε τον άνθρωπο να
κάνει κάτι ενάντια στην επιθυμία του), κατανοητή και η βασανιστική δυσαρέσκεια
με τον εαυτό του, διότι η συνείδηση βασανίζει τον άνθρωπο επειδή υπάκουσε στον
διάβολο".<o:p></o:p>

Σε
ιδιαίτερα βαριές περιπτώσεις, ο άνθρωπος δεν ελέγχει πλέον τον εαυτό του και
γίνεται ενός είδους "βιορομπότ". Θυμηθείτε, για παράδειγμα, <a href="https://gr.pravoslavie.ru/177013.html" target="_blank">την τελετουργική δολοφονία των τριών μοναχών της Όπτινα
Πούστιν</a>, η οποία διαπράχθηκε από έναν εγκληματία που ομολόγησε
αργότερα ότι μια ξένη δύναμη τον παρέσυρε σε αυτό το έγκλημα και δεν μπορούσε
να της αντισταθεί. Για μια τέτοια δύναμη, που κυριεύει τη θέληση και τη
συνείδηση, κάνουν συχνά λόγο και άλλοι εγκληματίες. Αυτό, πάντως, συνήθως δεν
οδηγεί στην απαλλαγή τους από τη δικαστική ευθύνη. Για μια εξαναγκαστική, ξένη
και ακαταμάχητη έλξη μιλούν επίσης οι ασθενείς με ναρκομανία και αλκοολισμό. Το
τι είδους δύναμη κρύβεται πίσω από όλα αυτά, νομίζω, είναι κατανοητό.<o:p></o:p>

(Συνεχίζεται)<o:p></o:p> ΠΗΓΗ:<a href="https://krufo-sxoleio.blogspot.com/2026/08/3-2022.html" target="_blank"> https://krufo-sxoleio.blogspot.com/2026/08/3-2022.html</a> ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ<a href="https://entoytwnika1.blogspot.com/2026/08/1-2022.html" itemprop="url">Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία (μέρος 1ο) - Δημητρίου Αβντέεφ (+2022)</a><a href="https://entoytwnika1.blogspot.com/2026/08/2-2022.html" itemprop="url">Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία (μέρος 2ο) - Δημητρίου Αβντέεφ (+2022)</a><a href="https://entoytwnika1.blogspot.com/2026/08/26.html" itemprop="url">ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ A [26]</a>

<o:p> </o:p></div></div>

Ορθόδοξη Ψυχοθεραπεία (μέρος 3ο) - Δημητρίου Αβντέεφ (+2022)

Ο μακαριστός Δημήτριος Αντβέεφ στην Ιερά Μονή Ιβήρων Αγίου Όρους (συνέχεια από εδώ ) Τα γεγονότα βοούν Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η σύγχ...

Ο Χειρόγραφος Γραπτός Λόγος Κυριολεκτικά Αναδομεί τον Εγκέφαλό σας.

Φανταστείτε δύο
εγκεφάλους. Ο ένας είναι ζωντανός, γεμάτος από συγχρονισμένες εκρήξεις
νευρωνικής δραστηριότητας· οι συνδέσεις ενεργοποιούνται σε όλες τις περιοχές
του σαν ένα άψογα συντονισμένο μπαλέτο. Ο άλλος παρουσιάζει μόνο αμυδρές
αναλαμπές δραστηριότητας, σαν απομονωμένα νησιά ηλεκτρικής διέγερσης. Υπάρχει
όμως μια ανατροπή. Και οι δύο εγκέφαλοι ανήκουν σε ευφυείς φοιτητές
πανεπιστημίου που παρακολουθούν ακριβώς την ίδια διάλεξη, με τον ίδιο καθηγητή,
το ίδιο διδακτικό υλικό, την ίδια νοημοσύνη και το ίδιο ενδιαφέρον για το
μάθημα. 
Γιατί λοιπόν αυτή η διαφορά στην εγκεφαλική δραστηριότητα; Ο ένας κρατά ένα
απλό στυλό πάνω από ένα φύλλο χαρτιού, ενώ τα δάχτυλα του άλλου αιωρούνται πάνω
από το πληκτρολόγιο ενός φορητού υπολογιστή. Αυτή η νευρωνική αντίθεση αποτελεί
μόνο ένα μέρος των ολοένα αυξανόμενων αποδείξεων ότι η βιασύνη μας προς την
ψηφιακή ευκολία ίσως συνοδεύεται από σημαντικό γνωστικό κόστος. Και αυτή δεν
είναι μια ιστορία νοσταλγίας· είναι μια ιστορία επιστήμης. 
Ζούμε στην εποχή της πλήρους ψηφιοποίησης, όπου μπορούμε να πληκτρολογούμε από
την άνεση του κρεβατιού μας και να αποθηκεύουμε τις σημειώσεις μας στο
υπολογιστικό νέφος. Τι θα συνέβαινε όμως αν το ισχυρότερο εργαλείο μάθησης
κόστιζε μόλις πενήντα λεπτά και χωρούσε στην τσέπη σας; Λένε ότι η πένα είναι
ισχυρότερη από το ξίφος. Σας έχει πει όμως ποτέ κανείς ότι ίσως είναι
ισχυρότερη ακόμη και από το πληκτρολόγιο; Ήδη από τη δεκαετία του 1980 είχε
τεκμηριωθεί ότι η λήψη σημειώσεων ήταν πολύ αποτελεσματικότερη για τη μάθηση
από την απλή παθητική παρακολούθηση μιας διάλεξης. Αναμφίβολα, το στυλό ήταν
ένα πανίσχυρο εργαλείο. Αλλά σε έναν κόσμο γεμάτο εφαρμογές και τεχνολογίες που
υπόσχονται να μας κάνουν ταχύτερους και εξυπνότερους, εξακολουθεί άραγε αυτό το
φαινομενικά παρωχημένο εργαλείο να διατηρεί τη δύναμή του; 
Το 2014, οι ερευνητές Paul Mueller και Daniel Oppenheimer σχεδίασαν ένα κομψό
πείραμα για να εξετάσουν την ποιότητα της μάθησης όταν κάποιος κρατά σημειώσεις
με το χέρι σε σύγκριση με τη λήψη σημειώσεων σε φορητό υπολογιστή. Φοιτητές του
Πανεπιστημίου Princeton παρακολούθησαν ομιλίες TED, κρατώντας οι μισοί
σημειώσεις με το χέρι και οι άλλοι μισοί σε φορητό υπολογιστή. Εκείνοι που
έγραφαν χειρόγραφα πέτυχαν κατά 20% υψηλότερες επιδόσεις στις ερωτήσεις που
αξιολογούσαν την εννοιολογική κατανόηση. Όχι απλώς λίγο καλύτερες επιδόσεις,
αλλά θεαματικά καλύτερες. Και δεν συνέβαινε επειδή οι χρήστες φορητών
υπολογιστών ήταν τεμπέληδες. Αντιθέτως, έγραψαν πολύ περισσότερα. Οι σημειώσεις
τους ήταν μεγαλύτερες, πιο λεπτομερείς και πιο πλήρεις. Παρ' όλα αυτά, έμαθαν
λιγότερα. Γιατί; Ουσιαστικά επειδή η πληκτρολόγηση είναι υπερβολικά εύκολη. 
Αυτό γίνεται εύκολα κατανοητό. Όταν πληκτρολογείτε, οι λέξεις μεταφέρονται από
το αυτί στα δάχτυλα, παρακάμπτοντας ουσιαστικά την ενεργό επεξεργασία από τον
εγκέφαλο. Οι άνθρωποι καταλήγουν να λειτουργούν σαν ανθρώπινες μηχανές
απομαγνητοφώνησης, καταγράφοντας κατά λέξη ό,τι ακούν. 
Με τη χειρόγραφη γραφή όμως τα χέρια δεν μπορούν να ακολουθήσουν τον ρυθμό της
ομιλίας. Αναγκάζεστε να επιβραδύνετε. Πρέπει να ακούσετε ενεργά, να
επεξεργαστείτε τις πληροφορίες και να τις συνοψίσετε χρησιμοποιώντας τα δικά
σας λόγια. 
Αργότερα οι ερευνητές δοκίμασαν κάτι ακόμη. Είπαν ρητά στους χρήστες των
φορητών υπολογιστών να μην αντιγράφουν λέξη προς λέξη. Δεν είχε καμία σημασία.
Ο πειρασμός του πληκτρολογίου ήταν τόσο ισχυρός ώστε κατέληγαν και πάλι να
απομαγνητοφωνούν σχεδόν αυτούσιο το περιεχόμενο. Αργότερα δόθηκε και στις δύο
ομάδες η δυνατότητα να μελετήσουν τις σημειώσεις τους πριν από την εξέταση.
Παρ' όλα αυτά, όσοι είχαν γράψει με το χέρι εξακολουθούσαν να υπερέχουν σταθερά
έναντι όσων είχαν χρησιμοποιήσει φορητό υπολογιστή. 
Τα επόμενα χρόνια, η έρευνα του Daniel Oppenheimer τράβηξε την προσοχή της
νευροεπιστήμονος Audrey Van der Meer. Είχε ένα βασικό ερώτημα: τι ακριβώς συμβαίνει
μέσα στον εγκέφαλο; Αρχικά ήταν επιφυλακτική. Ίσως, σκέφτηκε, η χειρόγραφη
γραφή να προσφέρει πλεονέκτημα απλώς επειδή οι φορητοί υπολογιστές αποσπούν την
προσοχή με ειδοποιήσεις, πολλαπλές καρτέλες ή μηνύματα κειμένου, δηλαδή με όλα
εκείνα τα στοιχεία της τεχνολογίας που τραβούν συνεχώς την προσοχή μας. Χρησιμοποιώντας
λοιπόν ειδικά σκουφάκια ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος (EEG) μπόρεσε να
παρακολουθήσει τη δραστηριότητα του εγκεφάλου καθώς οι φοιτητές εναλλάσσονταν ανάμεσα
στην πληκτρολόγηση και στη χειρόγραφη γραφή. Το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα υψηλής
πυκνότητας διαθέτει ηλεκτρόδια που επιτρέπουν στους επιστήμονες να παρατηρούν
ποιες νευρωνικές συνδέσεις ενεργοποιούνται στον εγκέφαλο. Διαπίστωσε ότι όταν
οι άνθρωποι έγραφαν με το χέρι, ο εγκέφαλός τους κυριολεκτικά πλημμύριζε από
δραστηριότητα. Τα νευρωνικά δίκτυα ενεργοποιούνταν συγχρονισμένα σε πολλές
διαφορετικές περιοχές. Αντίθετα, κατά την πληκτρολόγηση η εγκεφαλική
δραστηριότητα ήταν ελάχιστη. Όσοι έγραφαν χειρόγραφα παρουσίαζαν κάτι
πραγματικά αξιοσημείωτο: κύματα θήτα και άλφα που συνδέονταν μεταξύ τους σε
ολόκληρο τον εγκέφαλο. Αυτά δεν είναι απλώς τυχαία ηλεκτρικά σήματα. Είναι οι
ίδιες οι συχνότητες της μάθησης. Τα κύματα θήτα βοηθούν στην επεξεργασία νέων
πληροφοριών και ενισχύουν τη μνήμη εργασίας, ενώ τα κύματα άλφα ενισχύουν τον
σχηματισμό της μακροπρόθεσμης μνήμης. Η Van der Meer κατέληξε στο συμπέρασμα
ότι η χειρόγραφη γραφή απαιτεί λεπτό και ακριβή κινητικό συντονισμό, ο οποίος
ενεργοποιεί πολύπλοκες πολυαισθητηριακές διαδρομές στον εγκέφαλο, αφήνοντας
βαθιά ίχνη στη μνήμη. 
Αντίθετα, κατά την πληκτρολόγηση σχεδόν στα τυφλά, οι πληροφορίες φαίνεται να
περνούν από τα αυτιά κατευθείαν στις άκρες των δακτύλων. Ο εγκέφαλος ακολουθεί
έναν απλό κανόνα: «Χρησιμοποίησέ το ή θα το χάσεις.» «Αν σταματήσουμε να
γράφουμε με το χέρι, ίσως με τον καιρό χάσουμε πραγματικά μέρος της εγκεφαλικής
μας λειτουργίας», δήλωσε η Audrey Van der Meer. Και αυτό δεν αφορά μόνο τους
φοιτητές. 
Το πλεονέκτημα της χειρόγραφης γραφής εμφανίζεται σε όλες τις ηλικίες. 
Παιδιά προσχολικής ηλικίας που μάθαιναν γερμανικά γράμματα γράφοντάς τα με το
χέρι είχαν καλύτερες επιδόσεις από εκείνα που τα πληκτρολογούσαν. Πέτυχαν
υψηλότερες επιδόσεις στην ανάγνωση, στη γραφή και στην αναγνώριση των γραμμάτων. 
Ενήλικες που μάθαιναν αραβικά και εξασκούνταν χειρόγραφα όχι μόνο κατέκτησαν
τις λέξεις γρηγορότερα, αλλά έγιναν και καλύτεροι στην ανάγνωση και την
ορθογραφία, παρόλο που δεν είχαν εξασκηθεί ειδικά σε αυτές τις δεξιότητες. 
Ακόμη πιο εντυπωσιακά, ηλικιωμένοι με ήπια γνωστική, εξασκήθηκαν επί οκτώ
εβδομάδες στην κινεζική καλλιγραφία και παρουσίασαν βελτίωση άνω του 30% στη
μνήμη εργασίας. Εκείνοι που χρησιμοποιούσαν iPad βελτιώθηκαν μόλις κατά 11%. Αυτό
συμβαίνει επειδή η χειρόγραφη γραφή δεν είναι απλώς ένας τρόπος καταγραφής
λέξεων. Είναι μια πλήρης νοητική άσκηση. Δημιουργεί ένα προσωπικό νοητικό
αποτύπωμα. Είναι μνήμη. Είναι νόημα. Είναι κάτι βαθιά ανθρώπινο. 
Όταν γράφετε, μπορεί να σχεδιάζετε βέλη, να υπογραμμίζετε, να φτιάχνετε
πρόχειρα διαγράμματα ή να αλλάζετε το μέγεθος των γραμμάτων σας. Όλα αυτά
μετατρέπονται σε μνημονικά σημάδια. Αργότερα, όταν ξαναδιαβάζετε τις σημειώσεις
σας, αυτά τα στοιχεία μπορούν να επαναφέρουν στη μνήμη ολόκληρη τη διάλεξη. 
Σκεφτείτε μια φορά που δανειστήκατε τις χειρόγραφες σημειώσεις κάποιου άλλου.
Συχνά δεν βγάζουν κανένα νόημα. Ίσως επειδή δυσκολεύεστε να διαβάσετε τα
γράμματα, αλλά και επειδή η χειρόγραφη γραφή δημιουργεί μια βαθιά προσωπική
σύνδεση ανάμεσα στον εγκέφαλο και στην πληροφορία. Κάθε καμπύλη ενός γράμματος,
κάθε παύση ανάμεσα στις λέξεις, γίνεται μέρος της ίδιας της μνήμης. Αντίθετα,
οι πληκτρολογημένες σημειώσεις είναι συνήθως ομοιόμορφες και στερούνται αυτών
των ιδιαίτερων προσωπικών σημείων αναφοράς. 
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πληκτρολόγηση μπορεί να δίνει την αίσθηση της
παραγωγικότητας. Το ίδιο ισχύει και για τις ταμπλέτες, τα ηλεκτρονικά βιβλία
και φυσικά τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Όταν όμως πρόκειται για πραγματική
μάθηση, η ευκολία συχνά έχει το τίμημά της. 
Ο Daniel Oppenheimer προτείνει οι άνθρωποι να επιδιώκουν αυτό που ονομάζει
«ωφέλιμες δυσκολίες», δηλαδή καταστάσεις που τους αναγκάζουν να εμπλακούν
ουσιαστικά με το υλικό, όπως το να αναδιατυπώνουν τις πληροφορίες με δικά τους
λόγια ή να συζητούν όσα έμαθαν με άλλους ανθρώπους. Οι περισσότεροι άνθρωποι
δεν εφαρμόζουν φυσικά αυτές τις στρατηγικές, επειδή είναι πιο απαιτητικές και
συνήθως προτιμούμε την ευκολία από τη δυσκολία. Όμως το να σκέφτεται κανείς πιο
έντονα είναι ωφέλιμο για τη μάθηση. 
Ο Abraham Flanagan, ερευνητής στο ίδιο αντικείμενο, διηγείται την ιστορία μιας
επιμελούς φοιτήτριας. Ήταν εξαιρετικά εργατική. Ερχόταν πάντα νωρίς στο μάθημα,
καθόταν στην πρώτη σειρά και παρέδιδε όλες τις εργασίες της στην ώρα τους. Παρ'
όλα αυτά, κρατούσε πάντοτε σημειώσεις πληκτρολογώντας. Πληκτρολογούσε τόσο
γρήγορα, που θα μπορούσε να εργάζεται ως στενογράφος δικαστηρίου. Κι όμως,
δυσκολευόταν να συγκρατήσει τις διαλέξεις. Παρά τις εκτενέστατες σημειώσεις
της, οι πληροφορίες έμπαιναν από το ένα αυτί και έβγαιναν από το άλλο. Τότε ο
Flanagan της πρότεινε μία μόνο αλλαγή. Να πιάσει ένα στυλό. Μετά την αλλαγή,
ήταν σαν να έγινε κάτι μαγικό. Η προσοχή της βελτιώθηκε, η επεξεργασία των
πληροφοριών έγινε βαθύτερη και οι γνώσεις άρχισαν πραγματικά να αποτυπώνονται
στη μνήμη της. Ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης είπε: «Οι ρίζες της
παιδείας είναι πικρές, αλλά οι καρποί της είναι γλυκείς.» 
Παρότι τα νέα, εντυπωσιακά εργαλεία, όπως οι ψηφιακές εφαρμογές λήψης
σημειώσεων και η τεχνητή νοημοσύνη, φαίνεται ότι επιταχύνουν την εργασία και
αυξάνουν την παραγωγικότητα, η ευκολία δεν συνεπάγεται συνήθως καλύτερη μάθηση.
Σε έναν κόσμο που τρέχει ολοένα και πιο γρήγορα προς την ψηφιακή εποχή, ας μη
μείνει πίσω ο αναλογικός τρόπος. Ο εγκέφαλός σας περιμένει. Αυτές οι νευρωνικές
διαδρομές δεν υπάρχουν μόνο στα εργαστήρια. Υπάρχουν μέσα σας και είναι έτοιμες
να ενεργοποιηθούν μόλις πιάσετε ένα στυλό. Η επιστήμη δείχνει ότι η χειρόγραφη
γραφή σας βοηθά να σκέφτεστε βαθύτερα, να θυμάστε καθαρότερα και να κατανοείτε
πληρέστερα. 
Η Audrey Van der Meer εκφράζει τη λύπη της που σήμερα πολλοί εκπαιδευτικοί
συναντούν παιδιά τα οποία μετά βίας γνωρίζουν πώς να κρατούν ένα μολύβι. Ελπίζει
ότι οι άνθρωποι θα ανακαλύψουν ξανά την αξία της χειρόγραφης γραφής, είτε μέσα
από ποιήματα, ερωτικές επιστολές είτε ακόμη και από απλές λίστες για τα ψώνια. Γι'
αυτό να έχετε πάντα ένα στυλό στην τσέπη σας, να γράφετε τη λίστα των
υποχρεώσεών σας, να κρατάτε ημερολόγιο και να αφήνετε τα παιδιά σας να
ζωγραφίζουν με ξυλομπογιές ή κηρομπογιές. Κάθε γραμμή με το μελάνι συμβάλλει
στη δημιουργία ενός ισχυρότερου, οξύτερου και καλύτερα συνδεδεμένου εγκεφάλου. 
Η χειρόγραφη γραφή ήταν πάντοτε κάτι περισσότερο από μια απλή δεξιότητα. Είναι
αντανάκλαση της προσωπικότητας, της ατομικής και της πολιτισμικής ταυτότητας. Εδώ
και χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι αποτυπώνουν το νόημα επάνω σε επιφάνειες με
ίχνη γραφής. Οι σπηλαιογραφίες, οι αρχαίοι πάπυροι και τα χειρόγραφα αποτελούν
μαρτυρίες αυτής της παράδοσης. Κάθε γραμμή φέρει το μοναδικό αποτύπωμα του
ανθρώπου που τη δημιούργησε. 
Για ορισμένους ανθρώπους, η χειρόγραφη γραφή αποτελεί ακόμη και μορφή τέχνης,
που θαυμάζεται για την κομψότητα και την ομορφιά της. 
Πέρα όμως από όλα αυτά, η χειρόγραφη γραφή αποτελεί μέρος της πολιτιστικής μας
κληρονομιάς. Είναι μέρος αυτού που μας κάνει ανθρώπους. <div style="text-align: center;">ΠΗΓΗ: https://www.youtube.com/watch?v=zKi1KYhi0xg</div><div style="font-family: "Segoe UI", "sans-serif"; text-align: center;"> </div><div style="font-family: "Segoe UI", "sans-serif"; text-align: center;"> </div><o:p></o:p>

<o:p> </o:p>ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ,  ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ<div style="background-color: white; color: #333333; font-family: Verdana, Geneva, sans-serif; font-size: 12px; text-align: right;"></div><div style="background-color: white; color: #333333; font-family: Verdana, Geneva, sans-serif; font-size: 12px; text-align: right;"><o:p></o:p><p class="MsoNormal" style="background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial; text-align: center;">''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''</div>

Ο Χειρόγραφος Γραπτός Λόγος Κυριολεκτικά Αναδομεί τον Εγκέφαλό σας.

Φανταστείτε δύο εγκεφάλους. Ο ένας είναι ζωντανός, γεμάτος από συγχρονισμένες εκρήξεις νευρωνικής δραστηριότητας· οι συνδέσεις ενεργοποιού...

Η σιωπηλή επιδημία που διαβρώνει το μυαλό μας.

<div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg6tsOem2fjnKrDXujZ80X2wAQkOWVEEVj0XJGtGQR3XnM2pj5_GP_LACKRlK6V9eTf7DWKfo7A1wCXp9-8jhgh3LmtH5l6f6TvCm6MMZiPV0aau1p-plNWNKdeASDoShJtBbQXfPZ7qDjskkTVVOYkAdUrV4j2DIGOWapkLCB8JSksat48UFql8T8W/s1015/44.jpg" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" data-original-height="563" data-original-width="1015" height="354" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEg6tsOem2fjnKrDXujZ80X2wAQkOWVEEVj0XJGtGQR3XnM2pj5_GP_LACKRlK6V9eTf7DWKfo7A1wCXp9-8jhgh3LmtH5l6f6TvCm6MMZiPV0aau1p-plNWNKdeASDoShJtBbQXfPZ7qDjskkTVVOYkAdUrV4j2DIGOWapkLCB8JSksat48UFql8T8W/w640-h354/44.jpg" width="640" /></a></div>  Ας σας διηγηθώ την ιστορία του Μπίλι, ενός πανέξυπνου δεκάχρονου αγοριού, παιδιού δύο αποφοίτων πανεπιστημίων της Ivy League. Ήταν ο καλύτερος μαθητής της τάξης του και έπαιρνε άριστους βαθμούς. Είχε όμως ένα σοβαρό πρόβλημα: δεν άντεχε να χάνει. Αν δεν κέρδιζε σε κάποιο παιχνίδι, έλεγε ψέματα, έκλεβε ή πάθαινε πραγματική κρίση. Με τον καιρό ακόμη και οι φίλοι του άρχισαν να απομακρύνονται. Η κατάσταση έγινε τόσο σοβαρή, ώστε οι γονείς του τον πήγαν σε έναν ψυχίατρο, ο οποίος τους έδωσε μια κάπως ασυνήθιστη συμβουλή. Τους συνέστησε να απομακρύνουν εντελώς τον Μπίλι από κάθε οθόνη. Ναι, αυτό σήμαινε τηλεόραση, βιντεοπαιχνίδια, κινητά τηλέφωνα – όλα, χωρίς καμία εξαίρεση. Τέσσερις εβδομάδες αργότερα, οι εκρήξεις θυμού είχαν εξαφανιστεί εντελώς. Έξι μήνες μετά, ο Μπίλι ήταν υποψήφιος για πρόεδρος της τάξης του. Όσο απίστευτο κι αν ακούγεται, η ιστορία του δεν είναι μοναδική. Πρέπει να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε τι κάνουν οι οθόνες στα παιδιά μας. Διότι αυτό που συνέβη στον Μπίλι συμβαίνει παντού. Σε ολόκληρη τη χώρα, χιλιάδες παιδιά παρουσιάζουν ανησυχητικές αλλαγές στη συμπεριφορά τους. Άγχος, επιθετικότητα, απομόνωση – όχι εξαιτίας τραυμάτων ή γενετικών παραγόντων, αλλά εξαιτίας αυτού που σήμερα επηρεάζει περισσότερο τα παιδιά μας: των οθονών. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι ψυχολόγοι παρατήρησαν κάτι ανησυχητικό στα δημογραφικά δεδομένα. Η ψυχική υγεία των εφήβων, που συνήθως μεταβάλλεται αργά και σταδιακά, άρχισε να αλλάζει με ταχύ ρυθμό. Από το 2005 έως το 2012, τα ποσοστά εφηβικής κατάθλιψης παρέμεναν σχεδόν αμετάβλητα, γύρω στο 1%. Όμως από το 2012 έως το 2017 τετραπλασιάστηκαν, φτάνοντας σχεδόν στο 4%. Πρόκειται για τεράστια αύξηση. Τι συνέβη λοιπόν το 2012; Τότε ήταν που τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξαπλώθηκαν ραγδαία. Ξαφνικά, όλοι βρίσκονταν διαρκώς συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο. Ήδη από το 2012, μια έρευνα έδειχνε ότι το 60% των ανθρώπων αισθανόταν πως χρησιμοποιούσε υπερβολικά τις ηλεκτρονικές του συσκευές. Την ίδια περίπου περίοδο εμφανίστηκε και μια άλλη ανησυχητική τάση. Παρατηρήθηκε ότι μεγαλύτερα παιδιά, ηλικίας δώδεκα ετών και άνω, άρχισαν ξαφνικά να διαγιγνώσκονται με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Από κλινικής πλευράς, αυτό είναι παράδοξο. Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ εμφανίζονται συνήθως πολύ νωρίτερα. Δεν επρόκειτο για περιπτώσεις που είχαν παραβλεφθεί ή για καθυστερημένες διαγνώσεις. Ήταν εντελώς νέες εκδηλώσεις σε εφήβους, οι οποίοι – τι σύμπτωση – είχαν πλέον αποκτήσει έξυπνα κινητά τηλέφωνα. Τα παιδιά με smartphones άρχισαν να παρουσιάζουν επαναστατική συμπεριφορά, άγχος και συναισθηματική ευαλωτότητα. Γιατί; Όχι μόνο εξαιτίας της χρήσης των οθονών, αλλά κυρίως εξαιτίας όσων παραμελούνται εξαιτίας τους. Περισσότερος χρόνος μπροστά στις οθόνες σημαίνει λιγότερος χρόνος στην ύπαιθρο, λιγότερο παιχνίδι και λιγότερη κοινωνική μάθηση. Τα φωτεινά ορθογώνια των οθονών άρχισαν ουσιαστικά να αντικαθιστούν την ίδια την παιδική ηλικία. Ύστερα ήρθε το 2020. Η πανδημία ανάγκασε όλους να περάσουν στο διαδίκτυο και ο χρόνος μπροστά στις οθόνες διπλασιάστηκε. Αυτό αποδείχθηκε ιδιαίτερα επιβλαβές για όλους. Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν τότε σε ενήλικες έδειξαν ότι όσοι διέτρεχαν κίνδυνο εθισμού στο διαδίκτυο είχαν υπερδιπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν κατάθλιψη και άγχος. Οι βαρείς χρήστες οθονών, εκείνοι δηλαδή με σοβαρό εθισμό, είχαν δεκατρείς φορές περισσότερες πιθανότητες να πάσχουν ταυτόχρονα από άγχος και κατάθλιψη. Σήμερα οι εκπαιδευτικοί αναφέρουν ότι η νέα γενιά, η λεγόμενη Generation Alpha ή «τα παιδιά του iPad», που μεγάλωσε μέσα στον ψηφιακό κόσμο, παρουσιάζει μειωμένο συναισθηματικό έλεγχο και επιθετική συμπεριφορά. Η οθόνη δεν αποτελεί πλέον απλώς μέσο ψυχαγωγίας. Στην πραγματικότητα διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν αυτοί οι αναπτυσσόμενοι εγκέφαλοι. Τι είναι όμως αυτό που κάνει τις οθόνες τόσο εθιστικές; Η ντοπαμίνη. Κάθε ειδοποίηση, κάθε «μου αρέσει», κάθε μικρή νίκη σε ένα παιχνίδι προκαλεί απελευθέρωση ντοπαμίνης. Η ορμόνη αυτή προσφέρει στον εγκέφαλο μια στιγμιαία αίσθηση ευχαρίστησης. Όταν όμως αυτή η ευφορία υποχωρεί, αισθάνεστε εκνευρισμό, διάσπαση προσοχής ή ακόμη και εσωτερικό κενό, γεγονός που σας ωθεί να αναζητήσετε περισσότερη διέγερση. Τα βιντεοπαιχνίδια και οι εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης έχουν σχεδιαστεί ακριβώς με βάση αυτόν τον μηχανισμό. Χρησιμοποιούν μικρούς κύκλους ανατροφοδότησης, όπως ήχους ειδοποιήσεων, λάμψεις και συνεχείς ενημερώσεις, ώστε να σας κρατούν διαρκώς προσκολλημένους. Ο εθισμός είναι ενσωματωμένος στον σχεδιασμό τους. Ορισμένα παιχνίδια μάλιστα μιμούνται τους μηχανισμούς του τζόγου. Είναι σαν να έχετε μια κουλοχέρη στην τσέπη σας, που σας προσφέρει μικρές νίκες, έντονα φώτα και αδιάκοπες ανταμοιβές. Συνεχίζετε να παίζετε επειδή ποτέ δεν γνωρίζετε τι θα κερδίσετε. Και όλα αυτά δεν αποτελούν νέα επιστημονική γνώση. Ήδη από τη δεκαετία του 1940, ο ψυχολόγος Μπ. Φ. Σκίνερ τοποθέτησε περιστέρια μέσα σε ένα κουτί με ένα κουμπί και τα επιβράβευε με τροφή κάθε φορά που το πατούσαν. Διαπίστωσε ότι τα περιστέρια που λάμβαναν την τροφή σε τυχαία χρονικά διαστήματα πατούσαν το κουμπί πολύ συχνότερα από εκείνα που επιβραβεύονταν σταθερά. Τελικά, φαίνεται πως δεν διαφέρουμε και τόσο πολύ από αυτά. Φυσικά, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Σε αντίθεση με ένα βιβλίο ή μια ταινία που έχουν τέλος, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν τελειώνουν ποτέ. Δεν υπάρχει τέλος στη σελίδα και έτσι οδηγείστε στο ατελείωτο σκρολάρισμα. Συνεχίζετε να μετακινείτε αδιάκοπα την οθόνη, παρασυρόμενοι συνεχώς από τα «μου αρέσει», τις ειδοποιήσεις και την υπόσχεση ότι το επόμενο βίντεο θα είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον και πιο διεγερτικό. Μια έρευνα διαπίστωσε ότι το 83% των χρηστών έξυπνων κινητών τηλεφώνων έχουν τη συσκευή τους σε απόσταση που φτάνει το χέρι τους όλη την ημέρα. Δεν πρόκειται απλώς για λόγους ευκολίας. Σιγά σιγά έχουμε εκπαιδευτεί και έχουμε δεθεί με τα τηλέφωνά μας. Οι Αμερικανοί περνούν κατά μέσο όρο επτά ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες, χωρίς να υπολογίζεται η εργασία και το σχολείο. Αν υποθέσουμε ότι ο ύπνος διαρκεί οκτώ ώρες και η εργασία άλλες οκτώ, ενώ προσθέσουμε τα γεύματα, το μπάνιο, τις μετακινήσεις και τις καθημερινές υποχρεώσεις, τι απομένει; Πολύ λίγος ελεύθερος χρόνος. Σκεφθείτε τώρα το εξής: αν συνεχιστεί ο σημερινός ρυθμός και ζήσετε μέχρι τα ενενήντα σας χρόνια, το 93% του ελεύθερου χρόνου σας θα έχει περάσει μπροστά σε οθόνες, τις περισσότερες φορές σχεδόν ασυναίσθητα. Κι όμως, αυτός ο ελεύθερος χρόνος θα έπρεπε να αφιερώνεται στην ανάπτυξη και την καλλιέργεια του ανθρώπου. Ήδη βλέπουμε τις συνέπειες στην κοινωνία. Πολλοί νέοι άνθρωποι δεν γνωρίζουν να μαγειρεύουν, να δημιουργούν ουσιαστικές σχέσεις ή να διατηρούν μια εργασία. Και αυτό όχι επειδή είναι τεμπέληδες, αλλά επειδή δεν έμαθαν ποτέ πώς. Τους δόθηκαν οθόνες πολύ νωρίς και δεν σήκωσαν ποτέ το βλέμμα τους από αυτές. Ούτε οι ενήλικες όμως είναι άτρωτοι. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται όταν οι γονείς τους είναι διαρκώς απορροφημένοι στα κινητά τους τηλέφωνα και αισθάνονται ότι τα αγνοούν ή τα εγκαταλείπουν. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που τελικά μιμούνται την ίδια συμπεριφορά. Και όταν οι γονείς χρησιμοποιούν τις οθόνες ως ψηφιακές νταντάδες, μπορεί πράγματι να εξυπηρετούνται προσωρινά, αλλά το τίμημα είναι μεγάλο. Ίσως πείτε ότι όλα είναι καλά όταν γίνονται με μέτρο. Ναι, το μέτρο ακούγεται ωραίο, αλλά είναι σαν να προσπαθεί κανείς να πίνει μόνο νερό μέσα σε ένα μπαρ. Ολόκληρο το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να σας κρατά συνεχώς δεμένους μαζί του. Υπάρχουν τέσσερα βασικά προβλήματα ψυχικής υγείας που συνδέονται άμεσα με την υπερβολική χρήση των οθονών. Το πρώτο είναι η κατάθλιψη. Εμφανίζεται όταν το σύστημα της ντοπαμίνης καταρρέει. Ο εγκέφαλος συνηθίζει τη συνεχή διέγερση και τότε η πραγματική ζωή αρχίζει να φαίνεται άδεια και αδιάφορη. Ακόμη και πράγματα που κάποτε αγαπούσατε γίνονται βαρετά. Το δεύτερο είναι το άγχος. Οι οθόνες ενεργοποιούν συνεχώς την αντίδραση «μάχης ή φυγής». Αρχικά εκκρίνεται αδρεναλίνη και στη συνέχεια κορτιζόλη, ορμόνες που, όταν ενεργοποιούνται διαρκώς, επηρεάζουν αρνητικά την ψυχική υγεία. Το τρίτο είναι η εμφάνιση συμπτωμάτων που μοιάζουν με ΔΕΠΥ, επειδή η συγκέντρωση λειτουργεί όπως ένας μυς. Αν δεν την εξασκείτε, αποδυναμώνεται. Η ψυχαγωγία μέσω των οθονών είναι εξαιρετικά αποσπασματική, επομένως ο χρόνος που αφιερώνεται στο αδιάκοπο σκρολάρισμα είναι χρόνος που δεν αφιερώνεται στην εκμάθηση της συγκέντρωσης. Επιπλέον, ο προμετωπιαίος φλοιός, το τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τον έλεγχο των παρορμήσεων, μπορεί ακόμη και να συρρικνωθεί όσο αυξάνεται η χρήση των οθονών. Τέλος, εμφανίζονται συμπεριφορές που μοιάζουν με εκείνες του αυτισμού, επειδή οι οθόνες απομονώνουν τον άνθρωπο από την πραγματική ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Όταν τα παιδιά περνούν αμέτρητες ώρες στο διαδίκτυο, στην πραγματικότητα δεν κοινωνικοποιούνται ούτε μαθαίνουν να διαβάζουν τις εκφράσεις του προσώπου, να συμμετέχουν σε συζητήσεις ή να διαχειρίζονται τις κοινωνικές αμηχανίες. Όσο περισσότερο καταφεύγουν στις οθόνες για να ξεφύγουν, τόσο δυσκολότερη γίνεται η πραγματική ζωή. Όμως το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα κινητά τηλέφωνα ή τις ταμπλέτες. Πρόκειται για μια ευρύτερη ιστορία σχετικά με τον χρόνο, την παρουσία και την ανθρώπινη σύνδεση. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι φτιαγμένος για αδιάκοπη καινοτομία και συνεχή διέγερση. Χρειαζόμαστε τη βαρεμάρα. Χρειαζόμαστε την ηρεμία. Και χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον. Έτσι πραγματικά αναπτυσσόμαστε. Η λύση δεν είναι τόσο περίπλοκη. Αρχίζει με τη δημιουργία ισχυρών, γεμάτων αγάπη και προσοχή σχέσεων. Πραγματικών σχέσεων. Αυτές αποτελούν το μοναδικό πραγματικό αντίδοτο. Πρέπει να ενεργούμε με μεγαλύτερη πρόθεση, να είμαστε περισσότερο παρόντες και, τελικά, περισσότερο ανθρώπινοι. Η ιστορία του Μπίλι δεν είναι μαγεία. Είναι απλώς αυτό που συμβαίνει όταν αντικαθιστάς τα εικονοστοιχεία με τους ανθρώπους. Ίσως ήρθε η ώρα να αποσυνδεθούμε. Όχι εντελώς, ούτε για πάντα, αλλά αρκετά ώστε να θυμηθούμε πώς είναι η αληθινή ζωή. Αν θέλουμε τα παιδιά μας να μεγαλώσουν πραγματικά συνδεδεμένα με τους άλλους, με περιέργεια και με υγιή συναισθηματική ανάπτυξη, τότε πρέπει εμείς πρώτοι να δώσουμε το παράδειγμα. <div style="background-color: white; color: #333333; font-family: Verdana, Geneva, sans-serif; text-align: center;"> </div><div style="background-color: white; color: #333333; font-family: Verdana, Geneva, sans-serif; text-align: center;">ΠΗΓΗ: https://www.youtube.com/watch?v=cqrt-5JBP1c</div><o:p></o:p> <div class="WordSection1" style="background-color: white; color: #333333; font-family: Verdana, Geneva, sans-serif; font-size: 12px;">ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΑΡΧΕΙΟΥ,  ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ</div><div style="background-color: white; color: #333333; font-family: Verdana, Geneva, sans-serif; font-size: 12px; text-align: right;"></div><div style="background-color: white; color: #333333; font-family: Verdana, Geneva, sans-serif; font-size: 12px; text-align: right;"><o:p></o:p><p class="MsoNormal" style="background-attachment: initial; background-clip: initial; background-image: initial; background-origin: initial; background-position: initial; background-repeat: initial; background-size: initial; text-align: center;">''ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ''</div>

Η σιωπηλή επιδημία που διαβρώνει το μυαλό μας.

Ας σας διηγηθώ την ιστορία του Μπίλι, ενός πανέξυπνου δεκάχρονου αγοριού, παιδιού δύο αποφοίτων πανεπιστημίων της Ivy League. Ήταν ο καλύτ...