Πώς να διατηρούμε την ευχή του Ιησού μέσα στην καρδιά μας | Γερόντισσα Μακρίνα της Πορταριάς

 

Προτού ακόμη ολοκληρωθούν από τα χείλη τα λόγια «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με», ο νους μπορεί ήδη να έχει ταξιδέψει εκατό μίλια μακριά. Έχει επιστρέψει στον χθεσινό καβγά, έχει απαντήσει σε μια προσβολή που ποτέ δεν ειπώθηκε, έχει ανησυχήσει για το αύριο και έχει αναπαραγάγει τις ίδιες προσωπικές αντιλογίες που τον απασχολούν εδώ και χρόνια. Το στόμα προσεύχεται, αλλά η καρδιά έχει απομακρυνθεί.
Επιστρέφουμε στο κομποσχοίνι και αρχίζουμε ξανά. Περνούν λίγες στιγμές και ο ίδιος αγώνας επαναλαμβάνεται. Έπειτα έρχεται άλλη μία διακοπή, άλλος ένας περισπασμός, άλλη μία δικαιολογία για να αναβάλουμε αυτό που είχαμε σκοπό να κάνουμε.
Τελικά, μια σιωπηλή αποθάρρυνση εγκαθίσταται μέσα μας. Αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε αν σημειώνουμε πράγματι κάποια πρόοδο. Η Γερόντισσα Μακρίνα της Πορταριάς κατανοούσε τη σοβαρότητα αυτού του αγώνα.
Η συμβουλή της ήταν άμεση. Πρέπει να επιδιώκουμε την προσευχή. Δεν πρέπει να περιμένουμε παθητικά να εμφανιστεί η επιθυμία για προσευχή, να αποκτήσουμε γαλήνιο νου ή να παρουσιαστεί μια πιο κατάλληλη στιγμή.
Πρέπει να αρχίζουμε, να συνεχίζουμε και να επιστρέφουμε στην προσευχή, ακόμη κι όταν η προσοχή μας είναι αδύναμη και η καρδιά μας αισθάνεται ψυχρή. Στη διδασκαλία της, η προσευχή δεν είναι ένα στολίδι που προστίθεται σε μια κατά τα άλλα συνηθισμένη ζωή. Είναι ένα από τα κύρια μέσα με τα οποία ολόκληρος ο άνθρωπος στρέφεται προς τον Θεό.
Γι’ αυτό τα λόγια της έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα και επείγοντα χαρακτήρα. Η πνευματική ζωή δεν μπορεί να οικοδομηθεί αποκλειστικά πάνω στις προθέσεις. Μπορεί να επιθυμούμε να γίνουμε πιο υπομονετικοί, λιγότερο οργίλοι, πιο ταπεινοί και πιο αγαπητικοί, αλλά τα ίδια πάθη εξακολουθούν να μας ταλαιπωρούν.
Η διαφορά ανάμεσα στην επιθυμία να αποκτήσουμε αυτές τις αρετές και στην καλλιέργειά τους βρίσκεται συχνά στον καθημερινό αγώνα που είμαστε διατεθειμένοι να αναλάβουμε. Πρέπει να αφοσιωνόμαστε στην προσευχή και όχι απλώς να θαυμάζουμε τη γλυκύτητά της από απόσταση. Η Γερόντισσα Μακρίνα παρότρυνε επανειλημμένα τα πνευματικά της παιδιά να επιμένουν στην ευχή του Ιησού.
Στις οδηγίες της εξέφραζε αυτή τη συμβουλή με εντυπωσιακή απλότητα: «Τρέξτε πίσω από την προσευχή». Μιλούσε μέσα στο απαιτητικό πλαίσιο της ορθόδοξης μοναχικής ζωής, αλλά η αρχή που βρίσκεται πίσω από τη συμβουλή της αφορά κάθε Χριστιανό που επιθυμεί ειλικρινά να πλησιάσει περισσότερο τον Χριστό.
Δεν μπορούμε να περιμένουμε η καρδιά μας να γίνει προσεκτική απέναντι στον Θεό, εάν παραδίδουμε διαρκώς την προσοχή μας σε καθετί άλλο. Η ευχή του Ιησού είναι γνωστή σε πολλούς Ορθοδόξους Χριστιανούς: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλό».
Τα λόγια της είναι λίγα, αλλά ο πνευματικός αγώνας που τα συνοδεύει μπορεί να είναι μεγάλος. Στεκόμαστε ενώπιον του Χριστού όπως ακριβώς είμαστε, χωρίς να προσποιούμαστε ότι διαθέτουμε μια καθαρότητα την οποία δεν έχουμε ακόμη αποκτήσει. Ομολογούμε την ανάγκη μας για το έλεός Του, αναγνωρίζουμε την αδυναμία μας και εναποθέτουμε την ελπίδα μας όχι στα δικά μας κατορθώματα, αλλά σε Εκείνον.
Ωστόσο, η εξοικείωση με τα λόγια της προσευχής μπορεί μερικές φορές να αποκρύπτει το πόσο εύκολα γινόμαστε απρόσεκτοι. Μπορεί να επαναλαμβάνουμε την ευχή, ενώ εσωτερικά τρέφουμε τη μνησικακία, φανταζόμαστε την επιτυχία μας, συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τους άλλους ή αφήνουμε τους λογισμούς μας να ακολουθούν κάθε περαστικό περισπασμό. Τα χείλη συνεχίζουν το έργο τους, αλλά η προσοχή μας είναι διασπασμένη.
Γι’ αυτό η Γερόντισσα Μακρίνα τόνιζε την ανάγκη της νήψεως και της επιμονής. Πρέπει να αντιλαμβανόμαστε πότε έχουμε ξεφύγει και να επαναφέρουμε απαλά τον νου στην επίκληση του Χριστού. Αυτή η επιστροφή δεν αποτελεί λόγο απελπισίας.
Το γεγονός ότι πρέπει να αρχίζουμε ξανά δεν σημαίνει ότι η προσπάθειά μας πήγε χαμένη. Σημαίνει ότι ανακαλύψαμε πού χρειάζεται ακόμη να εκπαιδευτεί η προσοχή μας. Ένας άνθρωπος που αντιλαμβάνεται ότι ο νους του έχει περιπλανηθεί και στρέφεται ξανά προς τον Θεό συμμετέχει ήδη στον αγώνα, αντί να παραδίδεται στον περισπασμό.
Ούτε πρέπει να μετράμε την προσευχή μας αποκλειστικά με βάση όσα αισθανόμαστε. Μπορεί να έλθει παρηγοριά, αλλά δεν είναι πάντοτε παρούσα. Ορισμένες περίοδοι προσευχής φαίνονται θερμές και γεμάτες προσοχή, ενώ άλλες μοιάζουν ξηρές, γεμάτες περισπασμούς και δύσκολες.
Η συμβουλή της Γερόντισσας Μακρίνας είναι να επιμένουμε. Στις συντομότερες οδηγίες της που περιλαμβάνονται στο έγγραφό σας, αναφέρει ότι η προσευχή μπορεί να φαίνεται πως έρχεται και παρέρχεται και ενθαρρύνει τον αναγνώστη να συνεχίζει ακόμη κι όταν ο Θεός φαίνεται κρυμμένος. Το σημαντικό είναι να μην εγκαταλείπουμε την προσπάθεια απλώς και μόνο επειδή δεν μπορούμε να αντιληφθούμε αμέσως τους καρπούς της.
Πρέπει να δείχνουμε υπομονή απέναντι στην αδυναμία μας, χωρίς όμως να συμβιβαζόμαστε με την αμέλεια. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να αναγνωρίζουμε ταπεινά ότι αποσπάται η προσοχή μας και στο να χρησιμοποιούμε τον περισπασμό ως δικαιολογία για να σταματήσουμε να προσευχόμαστε. Η πρώτη στάση μάς κρατά στην πόρτα, ενώ η δεύτερη μάς απομακρύνει από αυτήν.
Μπορεί να μην είμαστε σε θέση να επιβάλουμε στον εαυτό μας ένα αίσθημα ευλάβειας, μπορούμε όμως να επιλέξουμε να στραφούμε για άλλη μία φορά προς τον Χριστό και να ζητήσουμε τη βοήθειά Του. Η εντολή του Αποστόλου Παύλου να προσευχόμαστε αδιαλείπτως μπορεί να φαίνεται ότι απέχει υπερβολικά από τον συνηθισμένο ρυθμό των ημερών μας. Η εργασία απαιτεί συγκέντρωση, οι οικογενειακές ευθύνες χρειάζονται προσοχή και οι απρόβλεπτες δυσκολίες διακόπτουν τα σχέδιά μας.
Ακόμη κι όταν το σώμα παραμένει ακίνητο, ο νους μπορεί να εξακολουθεί να είναι ανήσυχος. Η Γερόντισσα Μακρίνα δεν παρουσίαζε την επιδίωξη της προσευχής ως υποκατάστατο των καθημερινών ευθυνών. Στη διδασκαλία της, ο πνευματικός αγώνας συνοδεύει την εργασία μας.
Ο Χριστιανός πρέπει να μάθει να θυμάται τον Θεό κατά την εκπλήρωση των συνηθισμένων καθηκόντων του, αντί να αντιμετωπίζει την προσευχή ως κάτι που ανήκει αποκλειστικά σε μια ακολουθία της Εκκλησίας, σε μια γωνιά προσευχής ή σε μια συγκεκριμένη ώρα. Η ευχή του Ιησού μπορεί να γίνει ένας ταπεινός συνοδοιπόρος μας σε όλη τη διάρκεια της ημέρας. Πριν αρχίσουμε μια εργασία, μπορούμε να κάνουμε τον σταυρό μας και να ζητήσουμε από τον Χριστό να μας βοηθήσει να την εκτελέσουμε χωρίς να Τον λυπήσουμε.
Κατά τη διάρκεια μιας σύντομης παύσεως, μπορούμε να επιστρέφουμε στο άγιο όνομά Του. Όταν η ανησυχία αρχίζει να κυριαρχεί στον νου, μπορούμε να αρνηθούμε να περάσουμε την επόμενη μισή ώρα ακολουθώντας κάθε φοβερό ενδεχόμενο που μας περνά από τη σκέψη και, αντί γι’ αυτό, να στραφούμε προς Εκείνον στα χέρια του Οποίου βρίσκεται η ζωή μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμελούμε την εργασία που έχουμε μπροστά μας ή να επιχειρούμε να επαναλαμβάνουμε μηχανικά την ευχή, αγνοώντας τους ανθρώπους που εξαρτώνται από εμάς.
Η προσοχή στις ευθύνες μας είναι σημαντική. Το ζητούμενο είναι να θέτουμε την εργασία και τη συμπεριφορά μας κάτω από την ανάμνηση του Θεού, επιτρέποντας στην προσευχή να διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ενεργούμε. Τα προσωπικά παραδείγματα πνευματικής επιμέλειας της Γερόντισσας Μακρίνας τονίζουν ότι η προσπάθεια έχει σημασία.
Μιλά για τον αγώνα εναντίον της οκνηρίας, τον φόβο του κόπου και την τάση να αναβάλλουμε όσα γνωρίζουμε ότι οφείλουμε να κάνουμε. Αυτοί οι πειρασμοί δεν εμφανίζονται πάντοτε ως φανερές παραβάσεις. Μερικές φορές ακούγονται απολύτως λογικοί.
Άρχισε αργότερα. Προσευχήσου όταν θα είσαι λιγότερο κουρασμένος. Άφησε τη δύσκολη εργασία για κάποια άλλη ημέρα.
Κάνε μια εξαίρεση αυτή τη φορά. Όταν τέτοιες αναβολές επαναλαμβάνονται αρκετά συχνά, διαμορφώνουν τις συνήθειές μας. Συνηθίζουμε να επιτρέπουμε στην ευκολότερη παρόρμηση να αποφασίζει πώς θα διαθέσουμε τον χρόνο μας.
Η θεραπεία αρχίζει με μια μικρή, αλλά συνειδητή πράξη πιστότητας. Σηκωνόμαστε όταν πρέπει να σηκωθούμε. Τηρούμε τον κανόνα της προσευχής μας όσο καλύτερα μπορούμε.
Επιστρέφουμε στην προσευχή όταν ο νους περιπλανιέται. Εκπληρώνουμε τις ευθύνες μας αντί να περιμένουμε από τον ενθουσιασμό να κάνει τη δουλειά για εμάς. Η ορθόδοξη πνευματική ζωή δεν είναι ένας διαγωνισμός στον οποίο αποδεικνύουμε πόσα μπορούμε να υπομείνουμε.
Οι προσπάθειές μας πρέπει να γίνονται με διάκριση, ανάλογα με τις περιστάσεις μας και με την κατάλληλη πνευματική καθοδήγηση. Δεν πρέπει, όμως, να συγχέουμε την πνευματική μετριοπάθεια με την αδιαφορία. Η Γερόντισσα μάς καλεί να καταβάλουμε ειλικρινή προσπάθεια, να πάψουμε να διαπραγματευόμαστε διαρκώς με την απροθυμία μας και να προσφέρουμε τον χρόνο μας στον Θεό με μεγαλύτερη προσοχή.
Μία από τις πιο πρακτικές συνδέσεις στη διδασκαλία της Γερόντισσας Μακρίνας είναι η σχέση ανάμεσα στην προσευχή και την ομιλία. Προειδοποιεί επανειλημμένα εναντίον της αργολογίας, της γκρίνιας, της κατακρίσεως και των συζητήσεων που ταράζουν την καρδιά. Αυτά δεν είναι ασήμαντα ζητήματα, αποκομμένα από την πνευματική ζωή.
Αποκαλύπτουν τι απασχολεί τον εσωτερικό μας κόσμο και συχνά τρέφουν τα ίδια τα πάθη εναντίον των οποίων αγωνιζόμαστε.
Ας εξετάσουμε τι συμβαίνει όταν κάποιος μας προσβάλλει. Αναπαράγουμε το περιστατικό μέσα στον νου μας.
Έπειτα διηγούμαστε σε κάποιον τι συνέβη, τονίζοντας τα σφάλματα του άλλου και εξηγώντας γιατί η δική μας αντίδραση ήταν δικαιολογημένη. Η συζήτηση συνεχίζεται μέσα στη φαντασία μας πολύ μετά το τέλος της αρχικής συναντήσεως. Μπορεί μάλιστα να περιγράψουμε τη συζήτηση ως αναγκαία, επειδή απλώς προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι συνέβη.
Ωστόσο, η καρδιά μας απασχολείται όλο και περισσότερο με την προσβολή και η προσευχή παραμερίζεται. Η πληγή μπορεί να ήταν πραγματική. Δεν απαιτείται από έναν Χριστιανό να προσποιείται ότι δεν συνέβη ποτέ κάποια αδικία, ούτε η σιωπή σημαίνει ότι πρέπει να αποκρύπτουμε την κακοποίηση, να ανεχόμαστε τον κίνδυνο ή να αρνούμαστε να αναζητήσουμε νόμιμη και θεμιτή βοήθεια.
Η προειδοποίηση της Μακρίνας αφορά τη συστηματική καλλιέργεια της κατακρίσεως, της μνησικακίας και της περιττής ομιλίας, η οποία μας απομακρύνει από τη μετάνοια και την ειρήνη. Όταν αναμοχλεύουμε επανειλημμένα τα σφάλματα ενός άλλου ανθρώπου, τους παραχωρούμε μια μόνιμη θέση μέσα στην προσοχή μας. Γινόμαστε ειδικοί στο να εξηγούμε τις αδυναμίες τους, ενώ παραμένουμε απρόθυμοι να εξετάσουμε τις δικές μας.
Η προσευχή μάς στρέφει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Στεκόμενοι ενώπιον του Χριστού, αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε την ανάγκη μας για το έλεός Του και αυτή η αναγνώριση καθιστά δυσκολότερο να αντιμετωπίζουμε έναν άλλον άνθρωπο με περιφρόνηση. Γι’ αυτό η φύλαξη της γλώσσας αρχίζει προτού ακόμη ειπωθούν τα λόγια.
Χρειάζεται να αντιλαμβανόμαστε τον λογισμό που μας ωθεί να κάνουμε ακόμη ένα δηκτικό σχόλιο, να επαναλάβουμε ακόμη μία φήμη ή να εξηγήσουμε για άλλη μία φορά γιατί ευθύνεται αποκλειστικά ο άλλος άνθρωπος. Αντί να αποδεχόμαστε κάθε παρόρμηση σαν κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να εκφραστεί, μπορούμε να σταματήσουμε για λίγο. Μπορούμε να αναρωτηθούμε αν αυτή η συζήτηση είναι αληθινή, αναγκαία και γεμάτη αγάπη.
Μπορούμε να προσευχηθούμε για τον άνθρωπο που μας στενοχώρησε, αντί να διογκώνουμε το παράπονο μέσω επανειλημμένων συζητήσεων. Αυτή η εγκράτεια δεν είναι απλώς μια τεχνική για να φαινόμαστε ήρεμοι· αποτελεί μέρος του εσωτερικού αγώνα για να πάψουμε να κυριαρχούμαστε τόσο πολύ από τα πάθη μας. Όταν συγκρατούμαστε και δεν λέμε έναν περιττό λόγο, δημιουργούμε χώρο για να θυμηθούμε τον Θεό.
Όταν αρνούμαστε να τρέφουμε τη μνησικακία, δίνουμε στην καρδιά την ευκαιρία να ησυχάσει. Και όταν μιλάμε, μπορούμε να προσπαθούμε να μιλάμε με πραότητα, αντί να χρησιμοποιούμε τη γλώσσα μας για να μεταδίδουμε την ταραχή που έχουμε επιτρέψει να συσσωρευτεί μέσα μας. Η προσευχή πρέπει σταδιακά να γίνεται ορατή στη συμπεριφορά μας.
Εάν επικαλούμαστε τον ελεήμονα Χριστό, ενώ συνηθίζουμε να φερόμαστε σκληρά στους άλλους ανθρώπους, πρέπει να αντιμετωπίσουμε σοβαρά αυτή την αντίφαση. Δεν πρέπει να αντιδρούμε απελπιζόμενοι για τον εαυτό μας, αλλά επιστρέφοντας στον Χριστό, ζητώντας συγχώρηση και καταβάλλοντας νέα προσπάθεια ώστε να εναρμονίσουμε την ομιλία μας με την προσευχή που βγαίνει από τα χείλη μας. Η διδασκαλία της Γερόντισσας Μακρίνας για την προσευχή είναι αχώριστη από την ταπείνωση.
Η προσευχή δεν είναι ένα μέσο για να πείθουμε τον εαυτό μας ότι έχουμε προχωρήσει πνευματικά. Μας φέρνει ενώπιον του Θεού, όπου δεν μπορούμε πλέον να οικοδομούμε ολόκληρη την αντίληψή μας για τον εαυτό μας πάνω στις συγκρίσεις με τους άλλους ανθρώπους. Ο πειρασμός της συγκρίσεως είναι λεπτός και δυσδιάκριτος.
Παρατηρούμε κάποιον που φαίνεται λιγότερο πειθαρχημένος, λιγότερο προσεκτικός ή πιο επιρρεπής σε λάθη και σιωπηλά τοποθετούμε τον εαυτό μας πάνω από αυτόν. Ή στενοχωριόμαστε επειδή ένας άλλος άνθρωπος λαμβάνει τον έπαινο, την αγάπη ή μια ευκαιρία που επιθυμούσαμε εμείς. Ο φθόνος εισέρχεται στην καρδιά και σύντομα η καλή τύχη του άλλου ανθρώπου αρχίζει να μας φαίνεται σαν προσωπική προσβολή.
Η Γερόντισσα Μακρίνα προειδοποιεί για την καταστροφική πορεία από τη ζήλια προς το μίσος. Ο άνθρωπος που απασχολείται υπερβολικά με όσα λαμβάνουν οι άλλοι χάνει από τα μάτια του το έργο που του έχει ανατεθεί. Αντί να αναρωτιόμαστε πώς μπορούμε να γίνουμε πιο πιστοί, αρχίζουμε να καταγράφουμε ποιος τα έχει καταφέρει καλύτερα, ποιος έχει αδικηθεί και ποιος φαίνεται να κατέχει όσα μας λείπουν.
Η προσευχή διακόπτει αυτή την ενασχόληση με τις συγκρίσεις, επαναφέροντάς μας στη δική μας ευθύνη ενώπιον του Θεού. Δεν γνωρίζουμε τα πάντα για τον αγώνα ενός άλλου ανθρώπου και δεν μπορούμε να μετρήσουμε με ακρίβεια την κατάσταση της ψυχής του από την εξωτερική του εμφάνιση. Έχουμε, όμως, τη δυνατότητα να εξετάζουμε τους δικούς μας λογισμούς, να μετανοούμε για τις δικές μας αμαρτίες και να ζητούμε από τον Χριστό να μας βοηθήσει να αυξηθούμε στην ταπείνωση και την αγάπη.
Αυτή η αυτοεξέταση πρέπει να είναι ειλικρινής και όχι καταστροφική για τον εαυτό μας. Η ταπείνωση δεν απαιτεί να αρνούμαστε ότι έχουμε χαρίσματα, ούτε η μετάνοια σημαίνει να χαρακτηρίζουμε τον εαυτό μας εντελώς ανάξιο, χωρίς καμία ελπίδα στο έλεος του Θεού. Η επιμονή της Μακρίνας στην αναγνώριση των αδυναμιών μας πρέπει να μας οδηγεί προς τον Χριστό και όχι σε έναν κλειστό κύκλο αυτοκαταδίκης.
Εξετάζουμε καθαρά τα σφάλματά μας ακριβώς επειδή χρειαζόμαστε θεραπεία. Η ευχή του Ιησού εκφράζει αυτή την κίνηση με απλά λόγια: «Ελέησόν με τον αμαρτωλό».
Δεν ζητούμε από τον Χριστό να επιβεβαιώσει την ανωτερότητά μας ή να επιβραβεύσει τη σύγκρισή μας με κάποιον άλλον. Του ζητούμε να μας ελεήσει. Όσο πιο ειλικρινά εισερχόμαστε σε αυτή την προσευχή, τόσο λιγότερο άνετα πρέπει να αισθανόμαστε με την επιθυμία να καταδικάζουμε τους άλλους, ενώ δικαιολογούμε τον εαυτό μας.
Όταν ανακαλύπτουμε ότι κάποιο πάθος ενεργεί μέσα μας, πρέπει να το φέρνουμε ενώπιον του Θεού χωρίς καθυστέρηση. Εάν μας έχει κυριεύσει ο θυμός, ας ζητήσουμε βοήθεια προτού ο θυμός μετατραπεί σε σκληρά λόγια. Εάν έχει εμφανιστεί ζήλια, ας αρνηθούμε να την τρέφουμε και ας προσευχηθούμε για τον άνθρωπο που ζηλεύουμε.
Εάν έχουμε κρίνει κάποιον άδικα, ας μετανοήσουμε αντί να συνεχίζουμε να υπερασπιζόμαστε τον εαυτό μας. Και όταν πέφτουμε ξανά, ας μη χρησιμοποιούμε την πτώση ως δικαιολογία για να εγκαταλείψουμε την προσευχή. Επιστρέφουμε στον Χριστό επειδή χρειαζόμαστε το έλεός Του και συνεχίζουμε τον αγώνα επειδή το έλεός Του μάς προσφέρει ελπίδα.
Ο αγώνας δεν θα εξελίσσεται πάντοτε σε ευθεία γραμμή. Ένας άνθρωπος μπορεί να κάνει μια σοβαρή αρχή, να καθιερώσει έναν κανόνα προσευχής και στη συνέχεια να διαπιστώσει ότι οι ίδιοι περισπασμοί επιστρέφουν. Οι παλαιές συνήθειες επανεμφανίζονται.
Η καρδιά γίνεται ανυπόμονη. Ο νους αρχίζει να επιχειρηματολογεί ότι οι προσπάθειές του έχουν επιφέρει ελάχιστη αλλαγή. Η απάντηση της Γερόντισσας Μακρίνας δεν είναι να παραδοθούμε στην αποθάρρυνση.
Κατευθύνει την προσοχή μας ξανά στην επιμονή, την προσευχή και την καλλιέργεια της εσωτερικής ζωής. Πρέπει να συνεχίζουμε, ακόμη κι όταν δεν μπορούμε να δούμε αμέσως το αποτέλεσμα. Σκεφθείτε έναν αμπελώνα του οποίου το έδαφος είναι γεμάτο πέτρες και αγριόχορτα.
Ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να τον προετοιμάσει στεκόμενος στην άκρη και θαυμάζοντας τη συγκομιδή που ελπίζει να αποκτήσει. Το έδαφος πρέπει να καλλιεργηθεί. Οι πέτρες πρέπει να απομακρυνθούν.
Τα αγριόχορτα πρέπει να ξεριζώνονται επανειλημμένα και το χωράφι πρέπει να φροντίζεται ακόμη και προτού αρχίσει να αποδίδει καρπούς. Η Μακρίνα χρησιμοποιεί μια τέτοια εικόνα για να περιγράψει το έργο που απαιτείται μέσα στην ανθρώπινη καρδιά. Ο Θεός μάς χαρίζει τη ζωή και μας καλεί προς τον Εαυτό Του, αλλά εμείς πρέπει να συνεργαζόμαστε με τη χάρη Του, αντί να αφήνουμε το έδαφος της ψυχής μας ακαλλιέργητο.
Μπορεί να μη βλέπουμε πόσο συμβάλλουν οι μικρές πράξεις πιστότητας. Μια σύντομη προσευχή που προσφέρεται την ώρα του πειρασμού μπορεί να φαίνεται ασήμαντη. Ένας σκληρός λόγος που δεν ειπώθηκε μπορεί να περάσει απαρατήρητος από όλους εκτός από τον Θεό.
Μια ειλικρινής συγγνώμη μπορεί να φαίνεται λιγότερο εντυπωσιακή από μια μακροσκελή εξήγηση για το γιατί είχαμε δίκιο. Ωστόσο, ακριβώς μέσα από τέτοιου είδους επιλογές αρχίζουν οι προθέσεις μας να παίρνουν πρακτική μορφή. Δεν πρέπει να φανταζόμαστε ότι κάθε επανάληψη της ευχής του Ιησού θα προκαλέσει αμέσως ένα αίσθημα ειρήνης ή ότι η επίμονη προσευχή υποχρεώνει τον Θεό να μας χαρίσει μια συγκεκριμένη εμπειρία.
Η προσευχή δεν είναι μια συναλλαγή. Αναζητούμε τον ίδιο τον Χριστό και όχι απλώς την παρηγοριά που ελπίζουμε να λάβουμε από Εκείνον. Ζητούμε το έλεός Του, παραμένουμε πιστοί στις πνευματικές ευθύνες που μας έχουν ανατεθεί και εμπιστευόμαστε στον Θεό τον καρπό των προσπαθειών μας.
Όταν έρχεται ο περισπασμός, επιστρέψτε στην προσευχή. Όταν γίνεται φανερή η αμέλεια, αρχίστε ξανά με μεγαλύτερη προσοχή. Όταν αποκαλύπτεται κάποιο πάθος, φέρτε το στον Χριστό με μετάνοια.
Όταν έχετε πληγώσει έναν άλλον άνθρωπο, κάντε ό,τι είναι απαραίτητο για να ζητήσετε συγχώρηση και να αποκαταστήσετε τα πράγματα. Και όταν δεν μπορείτε να δείτε την πρόοδό σας, αντισταθείτε στην παρόρμηση να εγκαταλείψετε ακριβώς το έργο μέσω του οποίου επιδιώκετε να αναπτυχθείτε. Η πρακτική εφαρμογή της διδασκαλίας της Γερόντισσας Μακρίνας δεν χρειάζεται να αρχίσει με κάποιο εξαιρετικό εγχείρημα.
Αρχίστε με τον κανόνα προσευχής που αρμόζει στις περιστάσεις σας και τηρείτε τον με πιστότητα, αναζητώντας όπου χρειάζεται την καθοδήγηση του ιερέα ή του πνευματικού σας πατέρα. Μην επιβάλλετε στον εαυτό σας αυστηρές ασκήσεις απλώς και μόνο επειδή συγκινηθήκατε από ένα εμπνευσμένο κείμενο. Αρχίστε με ταπείνωση, συνέπεια και διάκριση.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας, δημιουργήστε χώρο για την ευχή του Ιησού. Πριν από την εργασία σας, ζητήστε από τον Χριστό να σας βοηθήσει να την εκτελέσετε σωστά. Όταν ο νους σας καταλαμβάνεται από έναν φανταστικό διάλογο ή μια αντιλογία, επιστρέψτε στο όνομά Του.
Όταν αισθάνεστε την παρόρμηση να κατακρίνετε κάποιον, σταματήστε προτού μιλήσετε. Όταν αναδύεται η μνησικακία, προσευχηθείτε αντί να αναμοχλεύετε την προσβολή. Όταν αναγνωρίζετε ένα σφάλμα στον εαυτό σας, ομολογήστε το με ειλικρίνεια και κάντε το επόμενο βήμα προς τη μετάνοια.
Δώστε επίσης προσοχή στις στιγμές κατά τις οποίες η προσευχή φαίνεται λιγότερο ελκυστική. Η κόπωση, η ανία, η ανυπομονησία και η επιθυμία να αναβάλουμε τις ευθύνες μας μπορούν αθόρυβα να διαμορφώνουν τις ημέρες μας. Χρειαζόμαστε διάκριση ως προς τα πραγματικά μας όρια, αλλά πρέπει επίσης να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τη διαφορά ανάμεσα στην αναγκαία ανάπαυση και τη συστηματική αποφυγή των υποχρεώσεών μας.
Η πιστότητα αναπτύσσεται μέσα από τις μικρές επιλογές που κάνουμε όταν κανείς δεν μας βλέπει και δεν διακρίνεται καμία άμεση ανταμοιβή. Πάνω απ’ όλα, μην μετατρέπετε την προσευχή σε ένα ακόμη όργανο υπερηφάνειας. Ο άνθρωπος που προσεύχεται περισσότερο δεν πρέπει να χρησιμοποιεί αυτή την προσπάθεια για να περιφρονεί εκείνον που αγωνίζεται.
Ο άνθρωπος που έμαθε να σιωπά δεν πρέπει να συγχαίρει τον εαυτό του καταδικάζοντας όλους όσοι μιλούν. Οποιαδήποτε πρόοδο κι αν σημειώνουμε πρέπει να βαθαίνει την ευγνωμοσύνη μας για το έλεος του Θεού και να διευρύνει τη συμπόνια μας προς τους άλλους. Αυτή είναι η κατεύθυνση προς την οποία μας οδηγεί η συμβουλή της Γερόντισσας Μακρίνας.
Μακριά από μια ζωή που κυβερνάται από κάθε περαστικό λογισμό και παρόρμηση, προς μια ζωή που στρέφεται όλο και περισσότερο με προσοχή προς τον Χριστό. Η προσευχή αρχίζει από τα χείλη, απαιτεί την προσοχή του νου και πρέπει σταδιακά να διαμορφώνει την καρδιά. Ο καρπός της δεν πρέπει να μετριέται απλώς από το πόσες προσευχές έχουμε ολοκληρώσει, αλλά και από το αν γινόμαστε περισσότερο μετανοημένοι, περισσότερο υπομονετικοί, περισσότερο ταπεινοί και περισσότερο ικανοί να αγαπούμε τον πλησίον μας.
Το κομποσχοίνι μπορεί να επιστρέψει στο χέρι σας εκατό φορές. Η προσοχή σας μπορεί να περιπλανηθεί ξανά αύριο. Ο αγώνας μπορεί να συνεχιστεί για χρόνια.
Μην επιτρέψετε σε αυτό να σας κάνει αδιάφορους, αλλά ούτε και να σας οδηγήσει στην απόγνωση. Επιστρέψτε στον Χριστό με ειλικρίνεια. Ζητήστε το έλεός Του, αναλάβετε το έργο που σας έχει ανατεθεί και αρχίστε ξανά.
Ο σκοπός δεν είναι να γίνουμε άνθρωποι που δεν βιώνουν ποτέ περισπασμό ή πειρασμό. Είναι να μάθουμε, με τη βοήθεια της χάριτος του Θεού, να μην παραδίδουμε σε αυτούς την καρδιά μας. Κάθε επιστροφή στην προσευχή μπορεί να γίνει μια ακόμη πράξη στροφής προς τον Χριστό.
Κάθε πράξη μετανοίας μπορεί να γίνει ένα ακόμη βήμα απομακρύνσεως από το ίδιον θέλημα. Κάθε προσπάθεια να συγκρατήσουμε έναν άστοργο λόγο μπορεί να γίνει μια ευκαιρία να επιτρέψουμε στο έλεός Του να καθοδηγήσει τη συμπεριφορά μας. Είθε ο Κύριος Ιησούς Χριστός να μας διδάξει να Τον αναζητούμε με επιμονή, να φυλάσσουμε τις καρδιές μας με ταπείνωση και να θυμόμαστε το άγιο όνομά Του σε όλη τη διάρκεια του έργου που μας έχει ανατεθεί.
Και είθε η προσευχή, η οποία τόσο συχνά κλονίζεται στα χείλη μας, να κατέλθει, διά της χάριτός Του, στα βάθη της καρδιάς, μέχρις ότου οι σκέψεις, τα λόγια και οι πράξεις μας αρχίσουν να μαρτυρούν Εκείνον τον Οποίο επικαλούμαστε. Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησον ημάς και δίδαξέ μας να παραμένουμε πιστοί στην προσευχή. Αμήν.

 

Πηγή: Ηγουμένη Μακρίνα Βασσοπούλου: Λόγοι από την καρδιά. Έκδοση της Ιεράς Γυναικείας Μονής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Το βιβλίο περιλαμβάνει ομιλίες και τον βίο της Ηγουμένης Μακρίνας.