Η
γυναίκα: πνευματικό όργανο της ανθρώπινης φύσεως
Η θεολογία των Πατέρων
της Εκκλησίας επικεντρώνεται στη φιλανθρωπία του Πατρός. Το ίδιο ομολογούμε και
εμείς: «Πιστεύω εις ένα Θεόν, Πατέρα παντοκράτορα». Το Άγιο Πνεύμα μορφώνει
μέσα μας το όνομα του Θεού: «Αββά, ο Πατήρ», και η θεία υιοθεσία βρίσκεται στο
κέντρο της θεολογίας του αποστόλου Παύλου.
Η πατρότητα του Θεού καθορίζει τη θεμελιώδη σχέση Του με τον άνθρωπο, τον υιό
Του.
Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού, όμως στην πραγματικότητα ο άνδρας
δεν κατέχει το πατρικό ένστικτο με τον ίδιο τρόπο που η γυναίκα κατέχει το
μητρικό ένστικτο.
Ο άνδρας, ως αρσενικό, δεν έχει μέσα στη φύση του τίποτε το άμεσο που να
αναπαράγει αυθόρμητα τη θρησκευτική κατηγορία της πατρότητας.
Όμως ένα αρχαίο λειτουργικό κείμενο δογματικού περιεχομένου (Θεοτοκίον) ορίζει τη
μητρότητα της Παρθένου υπό το φως της πατρότητας του Θεού:
«Χωρίς πατέρα εγέννησες τον Υιό, Αυτόν που προ πάντων των αιώνων εγεννήθη από
τον Πατέρα χωρίς μητέρα.»
Η αναλογία περιγράφεται καθαρά: η μητρότητα της Παρθένου παρουσιάζεται ως η
ανθρώπινη εικόνα της πατρότητας του Θεού.
Εάν η πατρότητα αποτελεί την κατηγορία της θείας ζωής, η μητρότητα αποτελεί τη
θρησκευτική κατηγορία της ανθρώπινης ζωής.
Κατακτητής, εξερευνητής, δημιουργός, ο άνδρας δεν είναι κατά την ουσία του
πατέρας. Η αλήθεια αυτή έχει ευρύτατες συνέπειες. Εξηγεί γιατί η θρησκευτική
αρχή της εξαρτήσεως, της δεκτικότητας και της κοινωνίας εκφράζεται αμεσότερα
μέσω της γυναίκας· η ιδιαίτερη ευαισθησία προς το αληθινά πνευματικό είναι
μεγαλύτερη στην anima («το θηλυκό στοιχείο») απ' ό,τι στον animus («το αρσενικό
στοιχείο»). Είναι η γυναικεία ψυχή εκείνη που απέχει λιγότερο από την πηγή,
δηλαδή τη δημιουργία.
Η Αγία Γραφή εξυψώνει τη γυναίκα ως το όργανο της πνευματικής δεκτικότητας μέσα
στην ανθρώπινη φύση. Πράγματι, στη γυναίκα δόθηκε η υπόσχεση της σωτηρίας.
Εκείνη δέχεται τον Ευαγγελισμό· σε εκείνη εμφανίζεται πρώτη ο Αναστημένος
Χριστός· η γυναίκα περιβεβλημένη τον ήλιο στην Αποκάλυψη συμβολίζει την
Εκκλησία και την επουράνια Πόλη.
Ομοίως, η εικόνα της Νύμφης και της Μνηστής είναι εκείνη που ο Θεός επέλεξε
περισσότερο από κάθε άλλη για να εκφράσει την αγάπη Του προς τον άνθρωπο και τη
νυμφική φύση της κοινωνίας Του μαζί του. Και, τέλος, το αποφασιστικότερο από
όλα είναι ότι η Ενανθρώπηση πραγματοποιείται μέσα στη θηλυκή ύπαρξη της Παρθένου,
η οποία προσφέρει στον Λόγο τη σάρκα και το αίμα της.
Στη θεία πατρότητα, ως γνώρισμα της υπάρξεως του Θεού, αντιστοιχεί άμεσα η
μητρότητα της γυναίκας ως η ιδιαίτερη θρησκευτική ιδιότητα της ανθρώπινης
φύσεως, δηλαδή η ικανότητά της να δέχεται το θείο.
Σκοπός της χριστιανικής ζωής είναι να καταστήσει κάθε άνθρωπο μητέρα,
προορισμένη για το μυστήριο της γεννήσεως, «μέχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν».
Ο αγιασμός είναι η ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, το οποίο πραγματοποιεί τη
θαυμαστή γέννηση του Χριστού στα βάθη της ψυχής. Έτσι, η Γέννηση του Χριστού
εκφράζει το χάρισμα κάθε γυναίκας να γεννά τον Θεό μέσα στις κατεστραμμένες
ψυχές.
«Ὁ Λόγος γεννᾶται πάντοτε εκ νέου στις καρδιές των αγίων» (Πρὸς Διόγνητον).
Κατά τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, μυστικός είναι εκείνος μέσα στον οποίο
φανερώνεται η γέννηση του Κυρίου.
Και πόσο χαρακτηριστικό είναι ότι ο απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί την εικόνα
της μητρότητας όταν θέλει να εκφράσει την πνευματική του πατρότητα: «Υποφέρω
πάλι τις ωδίνες του τοκετού.»
Μία πλευρά της μοναχικής πνευματικότητας τονίζει ιδιαίτερα αυτήν την
πραγματικότητα.
Εάν σε ορισμένους τομείς η γυναίκα δεν είναι τόσο ισχυρή όσο ο άνδρας, στο
χαρισματικό επίπεδο είναι, αντίθετα, απολύτως ισότιμή του.
Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς λέγει:
«Η αρετή του άνδρα και της γυναίκας είναι μία και η αυτή αρετή... η διαγωγή
τους είναι της ίδιας φύσεως.»
Ο Θεοδώρητος Κύρου τιμά τις γυναίκες «των οποίων οι αγώνες δεν ήταν μικρότεροι
αλλά μεγαλύτεροι από εκείνους των ανδρών. Είναι άξιες μεγαλύτερου επαίνου·
διότι, ενώ είχαν ασθενέστερη φύση, επέδειξαν την ίδια ανδρεία με τους άνδρες
και απάλλαξαν το γένος τους από την ancestral ατίμωση.»
Πρώτο τους χάρισμα είναι η «θεία αγάπη» και μια ιδιαίτερη χάρη να παραδίδονται
ολοκληρωτικά στην αγάπη του Χριστού. Κανείς δεν τις θεωρεί εδώ πνευματικά
κατώτερες. Θεωρούνται ικανές να ασκούν πνευματική καθοδήγηση στους μοναχούς με
τους ίδιους όρους όπως και οι άνδρες. Μία χαρισματική γυναίκα, φωτισμένη από
τον Θεό (Θεοφώτιστος), λαμβάνει τον τίτλο της πνευματικής μητέρας (ἀμμάς).
Συνήθως αποτελούν τις μητέρες της μονής τους, όπως ο Παχώμιος ήταν ο πατέρας
της δικής του. Άνθρωποι από τον έξω κόσμο προσέρχονταν για να ζητήσουν τη
συμβουλή τους (όπως στην περίπτωση της αγίας Ευφρασίας και της αγίας Ειρήνης).
Περί το έτος 1200 ο αββάς Ησαΐας συνέταξε ένα βιβλίο αποφθεγμάτων των Μητέρων,
το οποίο ονόμασε Μητερικόν, αντίστοιχο προς το Πατερικόν.
Εκτός από την εξουσία τελέσεως των μυστηρίων και της διδασκαλίας μέσα στην
Εκκλησία —που ήταν επιφυλαγμένη στην επισκοπή— οι Μητέρες είχαν τα ίδια
προνόμια και τις ίδιες υποχρεώσεις απέναντι στις μοναχές όπως οι Πατέρες
απέναντι στους μοναχούς.
Δεν ήταν «Μητέρες της Εκκλησίας» —τίτλος που ανήκε αποκλειστικά στους
επισκόπους-Πατέρες— ήταν όμως αναμφίβολα πνευματικές μητέρες, οι οποίες
συμμετείχαν στη διάδοση της διδασκαλίας.
Τα λειτουργικά κείμενα επαινούν όσες αναδείχθηκαν «ἰσαπόστολοι», όπως η αγία
Ελένη και η αγία Νίνα. Το Συμπόσιον του Μεθοδίου Ολύμπου αποτελεί απόδειξη
αυτού του γεγονότος. Ο Βίος της Συγκλητικής είναι ανάλογος προς τον Βίο του
Αντωνίου, ενώ τα αποφθέγματα των Μητέρων παρατίθενται αλφαβητικά μαζί με εκείνα
των Πατέρων.
Ο άγιος Παχώμιος απέστειλε τον Κανονισμό της μονής του στην αδελφή του, ώστε
και οι αδελφές να εκπαιδεύονται «σύμφωνα με τις ίδιες αρχές». Κατά τον ίδιο
τρόπο, οι Κανόνες του Μεγάλου Βασιλείου προϋποθέτουν ότι οι αρετές των μοναχών
δεν λείπουν από τη φύση των γυναικών.
Μιλώντας για την ιερωσύνη, η Διδασκαλία των Αποστόλων (Didascalia) καθορίζει
την αμοιβαία σχέση των δύο φύσεων:
«Ο διάκονος κατέχει τη θέση του Χριστού και πρέπει να τον αγαπάτε. Τιμάτε δε
τις διακόνισσες, οι οποίες κατέχουν τη θέση του Αγίου Πνεύματος.»
Η διατύπωση είναι σαφής.
Στην πνευματική του ύπαρξη ο άνδρας συνδέεται οντολογικά με τον Χριστό, ενώ η
γυναίκα συνδέεται οντολογικά με το Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, μέσα στον συμβολισμό
της λειτουργικής συνάξεως, οι γυναίκες ονομάζονται «θυσιαστήριο» και εκφράζουν
την προσευχή. Η γυναίκα είναι η Οράνς (Orant), η εικόνα της ψυχής που λατρεύει,
ο άνθρωπος που έχει γίνει προσευχή.
Στη γνωστή τοιχογραφία των κατακομβών του αγίου Καλλίστου, ο άνδρας εκτείνει το
χέρι του επάνω στον άρτο της προσφοράς· είναι ο προσφέρων τη θυσία, ο
επίσκοπος, εκείνος που ενεργεί και τελεί. Πίσω του στέκεται η Οράνς, ο άνθρωπος
που έχει γίνει θρησκευτική ύπαρξη, προσευχή στην ίδια του την ύπαρξη, καθαρή
προσφορά και ολοκληρωτική δωρεά. Η γυναίκα, με την ύπαρξή της ως προσευχή,
σκεπάζει τη ζωή με τη μητρική της προστασία· παίρνει τη ζωή στα χέρια της και
την υψώνει προς τον Θεό.
0 Σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου