Ο νέος άνθρωπος
Σήμερα δεν πρόκειται πλέον για μια απλή
μεταρρύθμιση των δομών και των θεσμών, αλλά, πολύ απλά, για τη γέννηση ενός
νέου ανθρώπου, παντοδύναμου κυρίου της μοίρας του και της ιστορίας, που
γνωρίζει το νόημα ή του παραλόγου και των δύο, αλλά αποφασισμένου να τα
αναλάβει. Μέσα σε μια τέτοια βαθιά ένταση, όταν ο άνθρωπος ωθεί την εξέγερσή
του έως την επιθυμία να ξαναδημιουργήσει τον εαυτό του, η αλήθεια του Θεού θα
μπορούσε ίσως να ακουσθεί καλύτερα από ποτέ. Η μετάδοση αυτής της αλήθειας
απαιτεί από τους μάρτυρές της δύο πράγματα: πρώτον, να δώσουν ατέλειωτη προσοχή
στον επαναστατημένο άνθρωπο και στην τραγική του μοναξιά (με σκοπό να αρχίσουν
μαζί του έναν αληθινό διάλογο)· έπειτα, να παρουσιάσουν την αλήθεια στη γλώσσα
και στο επίπεδο αυτού του ανθρώπου. Στην περίπτωση αυτή, ο Λόγος του Θεού, η εκ
νέου ανακάλυψη του ευαγγελικού κηρύγματος, θα είναι ασφαλώς αποτελεσματικότερος
από κάθε αφαίρεση, ιδίως όταν αυτή προέρχεται από κάποιο θεολογικό σύστημα.
Ο επιστημονικός θετικισμός, ο υπαρξισμός, ο μαρξιστικός υλισμός ή απλώς η κοινή
λογική του ανθρώπου του δρόμου αναζητούν με πάθος τον «νέο άνθρωπο», τον ηγέτη,
τον ελευθερωτή που θα μπορούσε να κρατά στα χέρια του τη μοίρα του κόσμου και
να απαντήσει στο τι και στο πώς της ανθρώπινης ζωής. Είναι γνωστό το ευαγγελικό
ρητό: «εάν ένας τυφλός οδηγεί άλλον τυφλό, και οι δύο θα πέσουν στον λάκκο»,
πέρα από τον άνθρωπο. Πρέπει να δούμε με ειλικρίνεια αν οι σημερινές φιλοδοξίες
οδηγούν σε κάποια πραγματική πρόοδο και, αν ναι, προς ποια κατεύθυνση.
Η αποτυχία του άθεου ουμανισμού
Περιορισμένη στα δικά της μέσα, η
ανθρώπινη φύση παραμένει ίδια μέσα στους αιώνες και αντιστέκεται σε κάθε
επιβεβλημένη πειθαρχία. «Όσο περισσότερο αλλάζουν τα πράγματα, τόσο περισσότερο
μένουν τα ίδια», λέει μια γαλλική παροιμία. Ακόμη χειρότερα, παρατηρούμε μια
φοβερή παλινδρόμηση προς τον simius sapiens — τον «σοφό πίθηκο» που κρατά στα
χέρια του την ατομική βόμβα· ένα είδος απρόβλεπτης ανθρωπολογικής μετάλλαξης
που εμφανίστηκε ξαφνικά. Ο «χορευτής θεός» του Νίτσε θα κινδύνευε να βαρεθεί
τρομερά βλέποντας αυτή την εκφυλιστική εξέλιξη προς τον homo stupidus που
θεωρητικολογούν οι δογματικοί. Με μεγάλη διαύγεια ο φιλόσοφος Μπερντιάεφ
διαπιστώνει αδιαμφισβήτητα ότι ο Θεός και το παιδί Του — ο άνθρωπος — είναι
αλληλένδετοι. «Εκεί όπου απουσιάζει ο Θεός, ούτε ο άνθρωπος υπάρχει»· αυτό θα
μπορούσε να είναι το σύνθημα της θρησκείας του ανθρώπου.
Ο άνθρωπος εμφανίζεται πάντοτε ως διχασμένο ον, πληγωμένο από τα πάθη του,
ασυμφιλίωτο με το ίδιο του το πεπρωμένο και επομένως ανίκανο να δώσει νόημα
στον θάνατο. Ο ψαλμωδός το γνωρίζει πολύ καλά και απορεί που Εκείνος
εξακολουθεί να θυμάται ένα τόσο άθλιο πλάσμα. Δεν υπάρχει τρίτος δρόμος. Έξω
από αυτό το θείο Πρόσωπο, ο Χάιντεγκερ διακρίνει σε όλο της το βάθος τη τραγική
μοναξιά του ανθρώπου που είναι συντριμμένος από τις μέριμνες και τον θάνατο:
Sein zum Tode, «είναι-προς-θάνατον». Γι’ αυτό, αφού ξεπεράσει τον εαυτό του, ο
άνθρωπος γίνεται ένας «ανίσχυρος θεός».
Παρά τις εγελιανές και μαρξιστικές προσπάθειες να καθοριστεί μια ιστορική
στιγμή για την εμφάνιση του «νέου ανθρώπου», η φαινομενολογία και ο υπαρξισμός
εξέφρασαν τις αμφιβολίες τους γι’ αυτόν τον άνθρωπο, περιγράφοντάς τον ως μια
συντριμμένη ύπαρξη που ζει μέσα σε ένα «κλειστό σύμπαν». Η τεράστια μάζα των
ανακαλύψεων τον καθιστά ανίκανο να οικοδομήσει μια ιεραρχία αξιών ή να βρει
κάποιο νόημα. Ένας πρωτοφανής πλούτος κατανάλωσης συνοδεύεται από μια
συντριπτική φτώχεια ηθικού και θρησκευτικού αισθήματος. Βρισκόμενος στην κορυφή
των πλούτων του, ο άνθρωπος δεν ξέρει πλέον προς τα πού να προσανατολιστεί και
πώς να συμπεριφερθεί. Όπως ένα κακομαθημένο παιδί, πνιγμένο στα δώρα και στα
αγαθά, γίνεται ιδιοκτήτης των ίδιων των πλούτων του. Όπως το αυτοκίνητο, κανένα
αντικείμενο δεν προορίζεται πλέον να διατηρηθεί, αλλά μόνο να αντικατασταθεί
από ένα καλύτερο. Τίποτε δεν διαρκεί. Τότε τίθεται το ερώτημα: γιατί έχω όλα
αυτά τα αγαθά και τι θα κάνω με αυτά; Ανήσυχος και ταραγμένος, ο άνθρωπος θέτει
ερωτήματα· ακόμη και για έναν άθεο, όπως ο Μερλώ-Ποντύ, «ο άνθρωπος είναι
καταδικασμένος στο νόημα» — πράγμα που σημαίνει ότι η ίδια του η αξιοπρέπεια
τον υποχρεώνει να βρει ένα νέο όραμα, δηλαδή ένα όραμα πλήρως στοχευμένο.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
0 Σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου