Η σχέση ζώντων και κεκοιμημένων. (9ο μέρος)

Εάν παρατηρήσουμε τη σειρά τῶν λειτουργικών προσευχῶν, διαπιστώνουμε ὅτι ἡ Ἐκκλησία κατ' αρχήν προσεύχεται για τους δικαίους. Πράγματι, σέ μία ἀπό τίς ὑπέρ κεκοιμημένων προσευχές αναφέρεται ἐπί λέξει: «ὑπέρ τῶν ἐν πίστει ἀναπαυσαμένων προπατόρων, πατέρων, πατριαρχῶν, προφητῶν, ἀποστόλων, κηρύκων, εὐαγγελιστῶν, μαρτύρων, ὁμολογητών, ἐγκρατευτῶν καί παντός πνεύματος δικαίου ἐν πίστει τετελειωμένου». Πολλές ἦσαν οἱ ἀπαντήσεις που δόθηκαν προκειμένου νά ἐξηγηθεί το φαινομενικά παράδοξο γεγονός, οἱ εὑρισκόμενοι ἤδη στον Παράδεισο δίκαιοι νά ἔχουν ἀνάγκη από τις προσευχές μας. Ὁ λόγος ὑπάρξεως τέτοιων προσευχῶν ἐξηγήθηκε με διαφορετικό τρόπο ἀπό τούς Πατέρες. Ὁ Κύριλλος Ἱεροσολύμων θεωρεῖ ὅτι ὁ σκοπός τους εἶναι ὁ Θεός νά εἶσακούσει τις παρακλήσεις μας χάρις στις προσευχές καί τή μεσιτεία τῶν δικαίων[1]. Γιά τόν Ἐπιφάνιο Σαλαμῖνος, οἱ προσευχές γίνονται «ὑπέρ δικαίων... ἵνα τόν Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν ἀφορίσωμεν ἀπό τῆς τῶν ἀνθρώπων τάξεως διά τῆς πρός αὐτόν τιμῆς, καί σέβας αὐτῷ ἀποδῶμεν, ἐν ἐννοίᾳ ὄντες, ὅτι οὐκ ἐστιν ἐξισούμενος ὁ Κύριος τινι τῶν ἀνθρώπων, καν τε μυρία καί ἐπέκεινα ἐν δικαιοσύνῃ ὑπάρχῃ ἕκαστος ἀνθρώπων»[2]. Γιά τόν Νικήτα Στηθᾶτο αὐτό γίνεται για να τιμήσουμε τούς δικαίους καί νά ἐπικαλεστοῦμε τή μεσιτεία τους:
«...…μέσω της θεόπνευστης διδασκαλίας τους και καθώς συνομιλούν μαζί μας, τους εγκωμιάζουμε και τους υμνούμε κάθε χρόνο κατά τις μνήμες τους, σύμφωνα με το ιερό λόγιο «μνήμη δικαίου μετ’ εγκωμίων». Τους τιμούμε και προσφέρουμε στον Θεό και σε εκείνους μύρα και φωταψίες, ώστε να μας θυμούνται στις πρεσβείες τους υπέρ του κόσμου, καθώς στέκονται μπροστά στον θρόνο του Θεού με ανέκφραστη χαρά και παρρησία και αποδέχονται την ευχαριστία που με ευγνωμοσύνη προσφέρουμε στον Θεό κατά τις μνήμες τους, καθώς και τις αγαθοεργίες που κάνουμε για χάρη τους προς τους φτωχούς.». Ἄλλοι Πατέρες ὅμως προέβαλαν διαφορετικό λόγο, ότι δηλαδή καί οἱ δίκαιοι ἔχουν ἀνάγκη ἀπό τίς προσευχές τῶν ζώντων, ἀφοῦ, μολονότι παραμένουν στον Παράδεισο, δέν ἔχουν γευτεί ακόμη τήν πληρότητα τῆς μακαριότητάς, ὅπως ἄλλωστε τονίζεται και στην προς Εβραίους ἐπιστολή (11,40), ἀλλά καί στήν ἐπίσης ὀρθόδοξη άποψη, σύμφωνα μέ τήν ὁποία, ἡ κατάσταση τόσο όσων εὑρίσκονται στον Παράδεισο, ὅσο καί αὐτῶν πού εὑρίσκονται στὸν Ἅδη δέν εἶναι τελεία.
Ἐν τούτοις, ἡ Ἐκκλησία προσεύχεται καί γιά τούς ἁμαρτωλούς. Ἡ ἐκτενής δέηση πού γίνεται γιά τούς κεκοιμημένους καί συγκαταλέγεται στη θεία Λειτουργία, αναφέρει ὅτι γίνεται γιά ὅσους ἔχουν ἀνάγκη νά συγχωρηθοῦν γιά τά πλημμελήματά τους, ἀκούσια καί ἑκούσια, ἀφοῦ οὐδείς εἶναι ἀναμάρτητος, παρά μόνο ὁ Κύριος, ὁ ὁποῖος καί συγχωρεῖ τά ἁμαρτήματα τῶν λόγων, τῶν πράξεων, ἀλλά καί τῶν σκέψεων. Στήν ἑρμηνεία τῆς θείας Λειτουργίας, ὁ Κύριλλος Ἱεροσολύμων τονίζει: «Έπειτα μνημονεύουμε, πρώτα τους Πατριάρχες, τους Προφήτες, τους Αποστόλους και τους Μάρτυρες, ώστε ο Θεός, με τις προσευχές και τις πρεσβείες τους, να δεχθεί τη δέησή μας. Έπειτα προσευχόμαστε και για τους Αγίους Πατέρες και Επισκόπους, καθώς και γενικά για όλους όσους έχουν κοιμηθεί, πιστεύοντας ότι θα υπάρξει μεγάλη ωφέλεια για τις ψυχές εκείνων για τους οποίους αναπέμπεται η δέηση, με την αγία και φοβερότατη θυσία που τελείται ενώπιόν μας»[3].