ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ // Γράμματα σε μια ψυχή [14]

18. Η ικανοποίηση των πνευματικών αναγκών είναι προϋπόθεση ισορροπημένης και ειρηνικής ζωής

Τώρα πια ας στρέψουμε, επιτέλους, τη σκέψη μας στη λύση του κύριου προβλήματός μας: “Πως πρέπει να ζει κανείς;”. Ας συνοψίσουμε, όμως, πρώτα ότι έχουμε πει ως τώρα.
Ένας άνθρωπος έχει τρία επίπεδα ζωής: το πνευματικό, το διανοητικό και το σωματικό. Καθένα απ’ αυτά έχει ορισμένες φυσικές ανάγκες, από τις οποίες άλλες είναι ανώτερες και άλλες κατώτερες. Η ισόρροπη ικανοποίηση των φυσικών αναγκών δίνει στον άνθρωπο ειρήνη. Κορυφαίες ανάγκες είναι οι πνευματικές.
Όταν αυτές ικανοποιούνται, έστω κι αν όλες οι άλλες όχι, υπάρχει ειρήνη. Όταν όμως, οι πνευματικές ανάγκες δεν ικανοποιούνται, τότε δεν υπάρχει ειρήνη, έστω κι αν οι άλλες ικανοποιούνται απόλυτα. Γι’ αυτό ακριβώς οι πνευματικές ανάγκες αποτελούν εκείνο το ένα και μοναδικό που χρειάζεται (Λουκ. 10:42).
Οι πνευματικές ανάγκες, όταν εκπληρώνονται, διδάσκουν τον άνθρωπο να εναρμονίζει μ’ αυτές την ικανοποίηση όλων των άλλων αναγκών, έτσι ώστε οι διανοητικές και οι σωματικές ανάγκες όχι μόνο να μην παρεμποδίζουν την πνευματική ζωή, αλλά και να την υποβοηθούν. Μ΄ αυτόν τον τρόπο επικρατεί πλήρης αρμονία σ’ όλες τις κινήσεις της ψυχής και τις εκδηλώσεις της ζωής του ανθρώπου, αρμονία σκέψεων, συναισθημάτων, επιθυμιών, ενασχολήσεων, σχέσεων, απολαύσεων. Να ο παράδεισος!
Απεναντίας, όταν δεν ικανοποιείται το πνεύμα, όταν λησμονείται αυτό το ένα και μοναδικό που χρειάζεται, τότε η αρμονία ανατρέπεται. Κάθε διανοητική και σωματική ανάγκη, αυτονομημένη πια, απαιτεί πιεστικά την ικανοποίηση της. Και όλες μαζί, με τις κραυγές τους και με την αναταραχή που προξενούν στην ψυχή – σαν την οχλοβοή μιας πολυσύχναστης αγοράς – ξεκουφαίνουν τον ταλαίπωρο άνθρωπο, που τρέχει εδώ κι εκεί σαν αλλοπαρμένος, προσπαθώντας να τις ικανοποιήσει.
Αλλά δεν έχει ποτέ ειρήνη, γιατί, όταν ικανοποιήσει μιαν ανάγκη, απαιτούν την ικανοποίηση τους και οι άλλες, ζηλεύοντας, θαρρείς, την ανάγκη που ικανοποιήθηκε. Είναι σαν τα μικρά παιδιά: Όταν μια μητέρα ταΐζει το ένα της παιδί, τα υπόλοιπα, ζηλεύοντας, ζητούν με κλάματα να τα ταΐσει κι αυτά. Να γιατί ένας τέτοιος άνθρωπος έχει μέσα του τόση ταραχή, τόση ανησυχία, τόση σύγχυση.
Να γιατί δεν ικανοποιείται ποτέ. Να γιατί έχει πάντα δυσκολίες. Ψάχνεται και θέλει να κάνει κάτι για τον εαυτό του, αλλά δεν ξέρει από που ν’ αρχίσει. Έτσι, μπερδεμένος και αμήχανος, τριγυρνάει πέρα-δώθε. Τι κενότητα, τι ξεπεσμός της ψυχής!
Το ερώτημα, λοιπόν, “Πώς πρέπει να ζει κανείς;”, πρέπει να διατυπωθεί αλλιώς: Τι πρέπει να γίνει, ώστε η πνευματική πλευρά να κυριαρχήσει μέσα μας και, κατευθύνοντας τα πάντα, να βάλει τη ζωή μας σε τάξη;
Το ερώτημα αυτό, βέβαια, θα ήταν άσκοπο, αν η ζωή μας εξελισσόταν φυσιολογικά. Γιατί τόσο οι σωματικές όσο και οι διανοητικές ανάγκες του ανθρώπου είναι φυσικές, όπως ακριβώς και οι πνευματικές. Αυτή καθ’ εαυτή η ικανοποίηση τους, επομένως, δεν μπορεί να δημιουργήσει αναστάτωση, ταραχή και σύγχυση στη ζωή μας, όπως δεν δημιουργεί και η ικανοποίηση των πνευματικών αναγκών. Όταν όλες αναπτύσσονται και ικανοποιούνται αρμονικά, σε μια φυσική αλληλοϋποταγή, τότε η ανθρώπινη ζωή εξελίσσεται ομαλά.
Φύτεψε ένα σπόρο, πότισε τον διατήρησε τον στη σωστή θερμοκρασία, και να! Θα πετάξει πρώτα ένα βλαστάρι, ύστερα φύλλα, και τελικά ένα ωραίο λουλούδι. Έτσι θα έπρεπε να συμβαίνει και με τον άνθρωπο. Αν αφήσει τον εαυτό του ανοιχτό στη φυσική τάξη, γίνεται ένα εξαίσιο πρόσωπο. Γιατί όμως, δεν βλέπουμε αυτή την εξαισιότητα σ’ εμάς ή στους άλλους; Πώς διαστρέφεται η ζωή μας;
Θυμήσου πως ένιωθες, όταν βυθίστηκες για λίγο μέσα σ’ εκείνη τη δίνη της γεμάτης ταραχή ζωής. Πραγματικά, δοκίμασες μεγάλη εσωτερική σύγχυση. Αν αυτό γινόταν κάμποσες φορές ακόμα, αν δεν έπαιρνες κάποιες προφυλάξεις, η δίνη εκείνη θα σε κατάπινε. Και τότε θα ζούσες μια ζωή μάταιη, τότε θα είχες χάσει τη ζωή του πνεύματος. Αν μάλιστα, είχες οικειοποιηθεί απόλυτα την κατάσταση της ταραχής και της συγχύσεως των κοσμικών ανθρώπων, δεν θα μπορούσες ν’ αντιληφθείς την πραγματικότητα, όπως την περιγράψαμε ως τώρα.
Καθοριστική για την αντιληπτική σου ικανότητα είναι η ανατροφή που έχεις πάρει από τους ευσεβείς γονείς σου. Άλλοι, μεγαλώνοντας μέσα σε οικογένειες δίχως ευσέβεια, σε οικογένειες όπου βασιλεύει η ταραχή και η σύγχυση, οικειοποιούνται αυτή την κατάσταση από τη νηπιακή τους ηλικία και τη θεωρούν φυσική, μολονότι δεν είναι.
Πώς επικράτησε, όμως, η σύγχυση, η ταραχή, η αναστάτωση ανάμεσα στους ανθρώπους; Γιατί υπάρχει στις οικογένειες και στην κοινωνία; Είναι απλό: Ότι υπάρχει έξω από τον άνθρωπο, είναι εκδήλωση εκείνου που υπάρχει μέσα του. Από τον άνθρωπο, κάθε άνθρωπο, η σύγχυση και η ταραχή περνούν στην οικογένεια και στην κοινωνία. Στη συνέχεια το εξωτερικό επιστρέφει στο εσωτερικό ότι έχει πάρει απ’ αυτό. Κι έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.
Τώρα, όμως, θα με ρωτήσεις: Πώς εισχώρησαν στον άνθρωπο η σύγχυση και ή ταραχή; Θα έλεγα πως η εξωτερική ταραχή επηρεάζει τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου και αναπαράγεται εκεί. Η ανθρώπινη ψυχή, βλέπεις, έχει ήδη μέσα της τα σπέρματα της ταραχής και τη σχετική προδιάθεση.
Κι εσύ, λοιπόν, καθώς ομολόγησες, ήσουν ταραγμένη και δεν μπορούσες να βρεις ειρήνη. Γιατί; Δεν σου το είπα τότε, γιατί δεν ήταν η κατάλληλη στιγμή. Θα σου το πω τώρα. Για δυο μέρες η ταραχώδης κοσμική ζωή σε είχε συνεπάρει. Η καρδιά σου ανταποκρινόταν θετικά, αν όχι σε όλα όσα έκανες, πάντως σε πολλά. Απ’ αυτή την ανταπόκριση, απ’ αυτή την εσωτερική αποδοχή της κοσμικής ζωής ήταν που γεννήθηκε στην ψυχή σου εκείνη η ταραχή.
Όταν συνήλθες, διαπίστωσες ότι κάτι είχε αλλάξει μέσα σου. Η συνείδησή σου σε πληροφόρησε πως η αλλαγή είχε προκληθεί από σένα την ίδια και πως ήταν άτοπη. Έτσι άρχισε να σε ελέγχει και να σε καταδικάζει. Ευτυχώς, αφουγκράστηκες τη φωνή της και την πήρες στα σοβαρά. Έτσι, εξέτασες προσεκτικά και αξιολόγησες σωστά την κοσμική ζωή.
Τώρα πια, λοιπόν, αν συμβεί να ξαναβρεθείς σε παρόμοιο περιβάλλον και αν, όπως σου έχω πει, φυλάξεις την καρδιά σου, ώστε να μην παρασυρθεί από τις εμπαθείς επιθυμίες της, τότε και αυτή θ’ αρχίσει ν’ απομακρύνεται από τα πράγματα που την ελκύουν, και εσύ δεν θα ξαναδοκιμάσεις την οδύνη που δοκίμασες.
Πώς όμως, παρουσιάστηκε ξαφνικά σ’ εσένα, που έζησες ως τώρα μέσα στην τάξη και την ηρεμία, μια αρέσκεια για την αταξία και την ταραχή; Συλλογίσου το, και θα διαπιστώσεις ότι αυτή η αρέσκεια υπήρχε από πριν μέσα σου, αλλά ήταν κρυμμένη. Τώρα εκδηλώθηκε. Οι εξωτερικές επιδράσεις δεν δημιουργούν κάτι νέο, απλά ενεργοποιούν και αποκαλύπτουν ότι ήδη υπάρχει μέσα μας.
Θα σου πω ένα παράδειγμα: Έχω δει λεπρούς. Τα παιδιά τους γεννιούνται υγιή και φαίνονται φυσιολογικά. Μεγαλώνουν και αναπτύσσονται ως υγιή. Έρχεται, όμως, κάποια μέρα που εκδηλώνεται και σ’ αυτά ή λέπρα. Και σιγά-σιγά γίνονται σαν τους γονείς τους και όλους τους άλλους λεπρούς. Από που προήλθε ή λέπρα; Από μέσα τους! Και πως μπήκε μέσα τους; Δεν μπήκε. Την είχαν από τη γέννηση τους.
Εύκολα τώρα μπορείς να καταλήξεις στο συμπέρασμα ότι, αν κυριευόμαστε από ταραχή και σύγχυση στους λογισμούς, στα συναισθήματα, στις επιθυμίες, στις υποχρεώσεις, στις ενέργειες και αν στροβιλιζόμαστε μέσα στη δίνη τους, είναι γιατί τα σπέρματά τους έχουν εισχωρήσει στη φύση μας. Όταν, λοιπόν, αφήνουμε ανεξέλεγκτες τις δυνάμεις και τις ανάγκες μας, τότε δρουν ανεξέλεγκτα και τα σπέρματα αυτά, μας προξενούν ταραχή και γεμίζουν τη ζωή μας σύγχυση.
Από που προέρχονται, όμως, τα σπέρματα της ταραχής και της συγχύσεως; Για σκέψου το! Και σου λέω να το σκεφτείς, γιατί αλλιώς δεν θα μπορέσουμε να βρούμε ικανοποιητική απάντηση στο αναπάντητο ακόμα ερώτημά μας: Πώς πρέπει να ζει κανείς;
Όποιος θέλει να θεραπεύσει με επιτυχία μιαν ασθένεια, πρέπει να βρει την αιτία της. Διαφορετικά, η όποια θεραπευτική αγωγή δεν θα έχει επιτυχή εξέλιξη και κατάληξη.
Να με τι θ’ ασχοληθούμε, λοιπόν, στη συνέχεια.