«Ἡ ἰσχὺς δὲν βρίσκεται στους τύπους, ἀλλὰ στὸ προσευχητικὸ πνεῦμα. Αὐτὸ ποὺ προσπαθεῖτε νὰ βιώσετε συναισθηματικὰ κατὰ τὴν προσευχή εἶναι τὸ πιὸ ὠφέλιμο γιὰ τὴν προσευχή. Τὸ νὰ νιώθεις σαν κατάδικος τὴν ὥρα τῆς προσευχῆς, κάποιος ἀπὸ τοὺς Πατέρες τὸ εἶχε ἀναγάγει στὸ οὐσιωδέστερο στοιχεῖο τῆς προσευχῆς. Κάπου, δὲν θυμᾶμαι ποῦ, εἶναι γραμμένο τὸ ἐρώτημα: «Πῶς εἶναι καλύτερο νὰ στεκόμαστε κατὰ τὴν προσευχή;». Καὶ ἡ ἀπάντηση: «Στάσου ὅπως κατὰ τὴν Κρίση, προσηλώνοντας τὸ βλέμμα στα χείλη τοῦ Κυρίου, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἶναι ἕτοιμη νὰ ἐξέλθει ἡ τελευταία κρίση για σένα: “Ἐλθέ” ἤ “Ἄπελθε”. Καὶ ἀναφώνησε: “Κύριε, ἐλέησον!”». Πράγμα τὸ ὁποῖο συμβαίνει καὶ μ ̓ ἐσᾶς. Μοῦ φαίνεται ἐπιπλέον ὅτι ὁποιονδήποτε κανόνα μπορεῖτε νὰ τὸν τελέσετε με μία μόνο προσευχή τοῦ Ἰησοῦ, ἀρκεῖ αὐτὴ νὰ μὴ βρίσκεται μόνο στὰ λόγια, ἀλλὰ καὶ στὴν πράξη (στὸν νοῦ καὶ τὴν καρδιά).»
(Επιστολή 1, τόμος 1, σελ. 7)
Το συγκεκριμένο απόσπασμα του Οσίου Θεοφάνους είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί περιέχει μια πολύ δυνατή εικόνα: «Τὸ νὰ νιώθεις σαν κατάδικος τὴν ὥρα τῆς προσευχῆς». Ο «κατάδικος» εδώ δεν είναι απλώς ένας άνθρωπος που αισθάνεται άσχημα για τον εαυτό του. Είναι ο άνθρωπος που στέκεται ενώπιον του Θεού με συνείδηση της ενοχής, της αναξιότητας και της απόλυτης ανάγκης για το έλεος του Θεού. Δεν παρουσιάζεται ενώπιον του Θεού σαν να έχει δικαιώματα και απαιτήσεις, αλλά σαν άνθρωπος που περιμένει την κρίση και γνωρίζει ότι η σωτηρία του δεν μπορεί να προέλθει από τον ίδιο.
Ο Όσιος παραπέμπει στην εικόνα της Τελικής Κρίσεως: «Στάσου ὅπως κατὰ τὴν Κρίση». Δηλαδή, όταν προσεύχεσαι τώρα, στάσου ενώπιον του Θεού με την ίδια επίγνωση με την οποία θα στεκόσουν όταν θα βρισκόσουν πραγματικά ενώπιον της τελικής κρίσεως. Το βλέμμα του ανθρώπου στρέφεται «στα χείλη τοῦ Κυρίου», επειδή από αυτά πρόκειται να ακουστεί η τελική απόφαση: «Ἐλθέ» ή «Ἄπελθε».
Η εικόνα είναι συγκλονιστική. Ο άνθρωπος που προσεύχεται δεν στέκεται απλώς για να «ολοκληρώσει τον κανόνα του». Στέκεται ενώπιον Εκείνου από τον οποίο εξαρτάται ολόκληρη η ύπαρξή του. Η προσευχή αποκτά έτσι και εσχατολογικό χαρακτήρα: ο άνθρωπος τοποθετεί τον εαυτό του νοερά ενώπιον της Κρίσεως και από αυτή την επίγνωση γεννιέται η κραυγή: «Κύριε, ἐλέησον!»
Ο άνθρωπος δεν πρέπει να σταθεί ενώπιον της Κρίσεως και να απελπιστεί. Αντίθετα, η εικόνα της Κρίσεως οδηγεί αμέσως στην προσευχή του ελέους. Δηλαδή η συναίσθηση της ενοχής δεν είναι ο τελικός σκοπός. Ο σκοπός είναι να οδηγηθεί ο άνθρωπος στην επίκληση του Χριστού. Όσο περισσότερο αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να στηριχθεί στον εαυτό του, τόσο περισσότερο στρέφεται προς το έλεος του Θεού. Γι' αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία το «Κύριε, ἐλέησον». Δεν είναι απλώς μια σύντομη ευχή. Συμπυκνώνει ολόκληρη την κατάσταση του ανθρώπου ενώπιον του Θεού. «Κύριε»: αναγνωρίζω ποιος είσαι Εσύ. «Ελέησον»: αναγνωρίζω ποιος είμαι εγώ και ότι έχω ανάγκη το έλεός Σου. Επομένως η δύναμη της προσευχής βρίσκεται στην αλήθεια με την οποία εκφέρεται.
Ο Όσιος Θεοφάνης ουσιαστικά μεταφέρει την Κρίση μέσα στην παρούσα προσευχή. Δεν περιμένει ο άνθρωπος να βρεθεί τότε για πρώτη φορά μπροστά στον Θεό. Τον καλεί να ζει από τώρα την αλήθεια αυτής της συναντήσεως. Να προσεύχεται σαν άνθρωπος που γνωρίζει ότι βρίσκεται ήδη ενώπιον του Θεού και ότι η αιώνια ζωή του εξαρτάται από το έλεος του Κυρίου. Έτσι το «Κύριε, ελέησον» παύει να είναι ένας τυπικός επαναλαμβανόμενος τύπος και γίνεται κραυγή ολόκληρης της υπάρξεως.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Πρέπει νὰ ἐνισχύσετε μέσα σας τὴν ἔννοια τῆς ἁμαρτωλότητάς σας. (Όσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου)
Ἀγωνιστεῖτε νὰ σχηματιστεί στην καρδιά σας μία «πληγή» (Όσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου)
Περὶ τῆς προσευχῆς ποὺ τελεῖται μὲ τὸ συναίσθημα (Όσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου)
Τὸ σπουδαῖο στὴν προσευχὴ εἶναι ἡ γένεση συναισθημάτων εὐλάβειας. (Όσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου)
Περί της καρδιάς που φλέγεται για τον Κύριο. (Όσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου)
0 Σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου