ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ // Γράμματα σε μια ψυχή [19]

23. Γνωρίσματα του αληθινού πνευματικού ζήλου

Σπεύδοντας να συνοψίσω όσα έγραψα στην προηγούμενη επιστολή μου, δεν επεκτάθηκα όσο θα έπρεπε στο πιο βασικό θέμα, που είναι, όπως σου είπα, ο ζήλος, ο ενεργός, ο ζωντανός, ο φλογερός, ο αδιάπτωτος ζήλος. Αυτός αποδεικνύει ότι το πνεύμα μας έχει ανακαινιστεί και έχει αποκτήσει την πρώτη του δύναμη, επιτυγχάνοντας την επανένωση του με τον Θεό μέσω της χάριτος και ενεργείας του Αγίου Πνεύματος.
Όλοι έχουμε, βέβαια, περιοδικά ξεσπάσματα ένθεου ζήλου. Μα, δυστυχώς, είναι μόνο ξεσπάσματα. Πολύ σύντομα σβήνουν. Ζήλος ζωηρός αλλά και σταθερός υπάρχει, μόνο όταν το πνεύμα μας αποκτά τη χάρη του Αγίου Πνεύματος.
Έχεις τέτοιο ζήλο; Αν ναι, το πνεύμα σου έχει ανακαινιστεί. Μην το καταπνίγεις. Άφησε το ν’ αναλάβει τον έλεγχο τόσο του νου όσο και του σώματος σου, και να τα καθοδηγήσει προς την ευαρέστηση του Θεού και τη σωτηρία. Λοιπόν; Έχεις τέτοιο ζήλο ή όχι;
Δυσκολεύεσαι, νομίζω, ν’ απαντήσεις, και όχι μόνο από μετριοφροσύνη. Θα σε βοηθήσω. Μη συγχέεις αυτό το είδος ζήλου με άλλα. Ο πνευματικός ζήλος αποβλέπει αποκλειστικά στην ευαρέστηση του Θεού και στη σωτηρία της ψυχής. Έχει έντονο τον θείο φόβο. Είναι σταθερά προσηλωμένος στον Κύριο. Δεν αφήνει το νου να δεχθεί λογισμούς, την καρδιά να γεννήσει συναισθήματα, τη γλώσσα να σχηματίσει λόγια και τα μέλη να πράξουν έργα που δεν είναι θεάρεστα.
Καθοδηγείται από τη συνείδηση, την οποία διατηρεί καθαρή σαν καθρέφτη. Δεν δένεται με τα γήινα πράγματα και δεν αιχμαλωτίζεται από τις βιοτικές μέριμνες, γιατί με την ελπίδα του κινείται μέσα σ’ έναν άλλο κόσμο. Κάνει, βέβαια, ότι απαιτείται για την πρόσκαιρη τούτη ζωή, ουσιαστικά όμως ένα μόνο πράγμα τον ενδιαφέρει, το πως θα ευαρεστήσει τον Θεό και πως θα σωθεί. Το καταλαβαίνεις; Σκέψου το καλά και, αν θέλεις, προσπάθησε να διαπιστώσεις αν έχεις τέτοιο ζήλο.
Πέρα από τον πνευματικό ζήλο, υπάρχει και ο διανοητικός. Αυτός είναι πολύ ισχυρός, αποβλέπει όμως ολοκληρωτικά στις υποθέσεις της πρόσκαιρης του της ζωής. Υπάρχουν άνθρωποι με τόσο ζήλο για την επιστήμη, που δεν κοιμούνται. Υπάρχουν άνθρωποι που γυρίζουν όλο τον κόσμο για την τέχνη. Υπάρχουν άνθρωποι που αφοσιώνονται στη βιομηχανία ή το εμπόριο. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν ασχολούνται παρά μόνο με την πολιτική. Υπάρχουν και άνθρωποι που δεν νοιάζονται παρά μόνο για την οικογένεια τους.
Ένα διακριτικό ενδιαφέρον, ένας μέτριος ζήλος για όλα αυτά δεν θα έβλαπτε σε τίποτα το πνεύμα. Μα το κακό είναι, πως, όταν ο ζήλος για οτιδήποτε επίγειο αιχμαλωτίζει και απορροφά ολοκληρωτικά, ή έστω υπερβολικά, την προσοχή και την ενεργητικότητα του ανθρώπου, τότε σβήνει τον πνευματικό ζήλο. Ακόμα και στις καλύτερες εκδηλώσεις του – εκδηλώσεις σαν αυτές που ανέφερα πιο πάνω -, είναι ψυχρός απέναντι στην πνευματική ζωή και απωθεί κάθε επιθυμία ενασχόλησης με ότι ικανοποιεί τον πνευματικό ζήλο.
Δεν θ’ αναφερθώ σε άλλα είδη ζήλου, που είναι ολοφάνερα και διαμετρικά ενάντια στον πνευματικό. Γιατί υπάρχει και ο ζήλος της ματαιοφροσύνης (για ωραία ρούχα, στολίδια κ.λπ.), καθώς και ο ζήλος του κακού, ζήλος ρυπαρός και εφάμαρτος, που ζητάει την ικανοποίηση των παθών. Αυτά τα είδη ζήλου δεν ψυχραίνουν μόνο τον πνευματικό ζήλο. Τον καταπολεμούν, τον καταδιώκουν, τον καταπνίγουν. Τα είδη του ζήλου, βέβαια, είναι πάρα πολλά, άλλα ποταπά και άλλα ευγενή. Κοίτα μέσα σου. Δεν έχεις κι εσύ ένα ζήλο, το ζήλο για τη μουσική;
Πρέπει να υπογραμμίσω ότι ο πνευματικός ζήλος δεν εκτοπίζει – δεν χρειάζεται και δεν πρέπει, άλλωστε – τον διανοητικό ζήλο για την επιστήμη, την τέχνη, τις επιχειρήσεις, την πολιτική, την οικογένεια. Απλά και μόνο τον συγκρατεί και τον μετριάζει, δίνοντας του μια πνευματική προοπτική, αποτρέποντας την εκτροπή του προς ενάντιες κατευθύνσεις. Εκτοπίζει μόνο το ενδιαφέρον για τα μάταια και τα εμπαθή, εμποδίζοντας την είσοδο τους στη ζωή του ανθρώπου.
Υπάρχει, πάντως, και μια περίπτωση εκτοπισμού του διανοητικού ζήλου από τον πνευματικό όταν ο δεύτερος διαπιστώνει ότι ο πρώτος, με τις επιδιώξεις και τις ενέργειες του, τον περιορίζει, τον καταστέλλει και, τελικά, τον σβήνει. Τότε ο πνευματικός ζήλος απομακρύνει εντελώς τον άνθρωπο από τη ζωή, που κυριαρχείται από τον διανοητικό ζήλο και τον οδηγεί σ’ ένα μέρος όπου μπορεί ν’ αφοσιωθεί ολοκληρωτικά σ’ ότι ποθεί την πνευματική ζωή. Μπορείς να εικάσεις τι υπονοώ;[1].
Σου παρουσιάζω τον γνήσιο πνευματικό ζήλο, απαλλαγμένο από κάθε ξένο στοιχείο, για να τον γνωρίσεις καθαρά και να τον επιζητήσεις. Δεν είναι παρά ή φωτιά εκείνη, που ήρθε να βάλει στη γη ο Κύριος (Λουκ. 12:49), φωτιά που καθετί ανώφελο το κατακαίει και καθετί ωφέλιμο το αναχωνεύει και το καθαρίζει. Αυτόν το ζήλο είχε στο νου του ο απόστολος Παύλος, όταν έγραφε στους Θεσσαλονικείς, «Μη σβήνετε το Πνεύμα» (Α΄ Θεσ. 5:19), μη σβήνετε δηλαδή τη φωτιά των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος, που έχετε μέσα σας. Γιατί η παρουσία του Αγίου Πνεύματος και των χαρισμάτων του ή, μ’ άλλα λόγια, η παρουσία της θείας χάριτος στην ψυχή πιστοποιείται από τη φλόγα του πνευματικού ζήλου. Όταν αυτός ο ζήλος σβηστεί, χάνεται και η χάρη του Αγίου Πνεύματος.
Τον ίδιο, επίσης, ζήλο είχε στο νου του ο απόστολος, όταν έγραφε στους Ρωμαίους: «Μην είστε οκνηροί σ’ ότι πρέπει να δείχνετε προθυμία (δηλ. στα θεάρεστα έργα). Να έχετε πνευματικό ενθουσιασμό. Να υπηρετείτε τον Κύριο» (Ρωμ. 12:11).
Ο πνευματικός ζήλος εμπεριέχει την προθυμία και τη σταθερότητα, την επιμονή και την καρτερικότητα, την επιμέλεια και την εργατικότητα. Ο πνευματικός ενθουσιασμός είναι η μαρτυρία της ενεργής παρουσίας του πνεύματος μέσα στον άνθρωπο. Και η υπηρεσία του Κυρίου είναι τόσο ο στόχος όσο και το περιεχόμενο του ζήλου τούτου.
Πώς, όμως, εκφράζεται ο πνευματικός ζήλος; Για να το μάθουμε, καταφεύγουμε και πάλι στον απόστολο Παύλο, που γράφει στους Φιλιππησίους: «Ότι είναι αληθινό, ότι είναι σεμνό, ότι είναι δίκαιο, ότι είναι καθαρό, ότι είναι αξιαγάπητο, ότι είναι καλόφημο, ότι έχει σχέση με την αρετή και ότι είναι άξιο επαίνου, αυτά να έχετε στο μυαλό σας. Όσα μάθατε, παραλάβατε και ακούσατε από μένα, όσα είδατε σ’ εμένα, αυτά να κάνετε κι εσείς. Έτσι ο Θεός, που δίνει την ειρήνη, θα είναι μαζί σας» (Φιλιπ. 4:8-9). Να που επικεντρώνεται ο ζήλος του αναγεννημένου πνεύματος! Το αποτέλεσμα του ζήλου του είναι η διατήρηση του συνδέσμου του με τον Κύριο. Ο Θεός της ειρήνης μένει ενωμένος με το πνεύμα του ανθρώπου και το πνεύμα μένει ενωμένο με τον Θεό – η ύψιστη μακαριότητα!
Ο απόστολος καθορίζει ακόμα την αναγκαία πορεία και εξέλιξη του ζήλου, γράφοντας στους Ρωμαίους: «Σας παρακαλώ, αδελφοί, να προσφέρετε στον Θεό, που μας έδειξε το έλεος του, όλο τον εαυτό σας θυσία ζωντανή, άγια, ευπρόσδεκτη στον Θεό. Αυτή είναι η πραγματική πνευματική λατρεία σας. Μην προσαρμόζεστε στη νοοτροπία του κόσμου τούτου, αλλά να μεταμορφώνεστε συνεχώς προς το καλό, αποκτώντας το νέο φρόνημα του πιστού. Έτσι θα μπορείτε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το καλό και ευάρεστο σ’ Αυτόν και τέλειο» (Ρωμ. 12:1-2). Το νέο φρόνημα του πιστού δεν είναι παρά το ανακαινισμένο από τη χάρη πνεύμα, που, μετά την ανακαίνιση του, απαρνιέται τις κοσμικές υποθέσεις και φλογίζεται από το ζήλο της ευαρεστήσεως του Θεού, προσφέροντας σ’ Αυτόν τον εαυτό του θυσία ζωντανή, άγια, θεάρεστη. Να λοιπόν, ποιος είναι ο πνευματικός ζήλος, ποια είναι η δύναμη του και ποια είναι η πορεία του! Αφού η σπουδαιότητά του είναι τόσο μεγάλη, αξίζει τον κόπο, νομίζω, να ερευνήσουμε αν τον έχουμε ή όχι. Δεν συμφωνείς;
Η γιορτή της Γεννήσεως του Κυρίου πλησιάζει. Σου στέλνω τις ευχές μου. Καλά Χριστούγεννα και ευτυχισμένο το νέο έτος. Δεν θα μπορέσω, ίσως, να σου γράψω πριν μπει.