ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ // Γράμματα σε μια ψυχή [23]

27. Η ζωή της χάριτος. Η λαμπρότητα των ψυχών που έχουν χαριτωθεί

Mου δίνει πολλή χαρά η επιθυμία σου ν’ αναγεννηθείς. Σε κατακαίει, όπως λες, αυτή η επιθυμία. Ο Κύριος να σε ευλογήσει, μεταβάλλοντας την επιθυμία σε αποφασιστικότητα και την αποφασιστικότητα σε ενεργητικότητα. Αυτή η διαδικασία δεν είναι τόσο απλή, όσο φαίνεται, ούτε σύντομη. Απαιτεί αγώνα ισόβιο. Το πως αποκτά κανείς αποφασιστικότητα, θα το συζητήσουμε αργότερα. Τώρα θα σου μιλήσω για το στόχο. Στο ξεκίνημα κάθε προσπάθειας, ένας συνειδητός και ξεκάθαρος στόχος διατηρεί αμείωτη την ενεργητικότητα και ακμαίες τις δυνάμεις μας, ως την ολοκλήρωση της προσπάθειας αυτής και την κατάληξη της στα επιθυμητά αποτελέσματα.
Την προηγούμενη φορά σου έγραψα πως είναι απαραίτητο να δώσουμε με τη θέληση μας περιθώρια στη θεία χάρη, που πήραμε με το Βάπτισμα, να ενεργήσει, να ζυμώσει σαν το προζύμι σύνολη τη φύση μας. Και πρόσθεσα πως ή χάρη, αν βέβαια δεν συναντήσει κανένα εμπόδιο, αρχίζει να ενεργεί από την ώρα του Βαπτίσματος, προετοιμάζοντας την ψυχή μας κατάλληλα, ως τη στιγμή που, ώριμοι πια, θα επιλέξουμε και θα οικειωθούμε αυτοθέλητα τα στοιχεία της χριστιανικής και θεάρεστης ζωής, τα στοιχεία εκείνα των οποίων τα σπέρματα πήραμε ακριβώς από τη χάρη.
Όταν ένας ώριμος άνθρωπος επιλέγει συνειδητά και ελεύθερα να οικειωθεί τη χάρη, διδάσκεται απ’ αυτήν το πως θ’ αναμορφώσει τα πάντα μέσα του. Και αν δεν αρχίσει να της εναντιώνεται με το εμπαθές θέλημά του, θα πετύχει με τη βοήθειά της το στόχο του.
Τώρα, λοιπόν, βρίσκεσαι σε μιαν αποφασιστική καμπή της ζωής σου: Μπροστά στη βούληση και την ελευθερία σου ξανοίγονται δυο δρόμοι, ο δρόμος της χάριτος και ο δρόμος της ματαιότητας, από τους οποίους πρέπει να διαλέξεις τον ένα. Αν ακολουθήσεις τον πρώτο και, με πνευματικό αγώνα, καταλήξεις στη θεοχαρίτωτη ζωή, ξέρεις με τι θα μοιάζει τότε η ύπαρξή σου; Μ΄ ένα λαμπερό αστέρι, που ακτινοβολεί παντού!
Είπες ότι δεν μπορούσες να ελέγξεις τους λογισμούς σου. Ύστερα έγραψες ότι με τα λόγια μου σ’ έκανα να καταρρεύσεις, ότι πρωτύτερα όλα ήταν καλύτερα για σένα, καθώς, αφότου άρχισες να εξετάζεις προσεκτικά τον εαυτό σου υπό την καθοδήγηση μου, δεν έβλεπες μέσα σου παρά σύγχυση και ακαταστασία. Οι σκέψεις, οι επιθυμίες και τα συναισθήματα σου ήταν όλα μπερδεμένα, και δεν είχες τη δύναμη να τα βάλεις σε τάξη. Τι φταίει γι’ αυτή τη δυσάρεστη κατάσταση; Το ότι δεν έχεις άξονα, γύρω από τον οποίο να στρέφεσαι δεν έχεις κέντρο, στο οποίο να στοχεύεις. Και δεν έχεις, επειδή δεν αποφάσισες ακόμα, συνειδητά και ελεύθερα, ποιον δρόμο θ’ ακολουθήσεις. Μέσα σου υπάρχει μια δυνητική τάξη, βαλμένη από τη χάρη του Θεού. Από δω και πέρα, όμως, η χάρη δεν θα ενεργήσει μόνη της για την εφαρμογή και εμπέδωση της τάξεως. Θα περιμένει τη δική σου απόφαση.
Αν δεν τραβήξεις το δρόμο της χάριτος, αυτή θα σε εγκαταλείψει, όπως είναι φυσικό, και θα σε αφήσει στα χέρια του θελήματος σου. Τραβώντας, πάντως, τον άλλο δρόμο, τον οποίο ίσως προτιμά η καρδιά σου, μην περιμένεις ότι θα μειωθεί η εσωτερική σου σύγχυση. Απεναντίας, ακόμα μεγαλύτερη σύγχυση, ακόμα μεγαλύτερη ακαταστασία θα δημιουργηθεί μέσα σου. Η ψυχική ισορροπία και ευταξία θ’ αρχίσει να αποκαθίσταται μόνο αν επιλέξεις το δρόμο της χάριτος, μόνο αν αποφασίσεις να καταστήσεις κανόνες της ζωής σου τις αρχές της πνευματικής ζωής. Από τη στιγμή που θα λάβεις τέτοιαν απόφαση, θα σχηματιστεί μέσα σου ο άξονας ή το κέντρο, για το οποίο μίλησα πιο πάνω, ένα κέντρο με μεγάλη ελκτική δύναμη, που θ’ αρχίσει να σε έλκει προς το μέρος του όλο και περισσότερο. Γιατί; Επειδή εκεί ακριβώς θα βρίσκεται η χάρη, που έχει σαγηνεύσει την αυτοσυνειδησία σου και την ελεύθερη βούληση σου. Η χάρη του Θεού, λοιπόν, θ’ αρχίσει να έλκει προς αυτό το κέντρο όλες τις δυνάμεις της φύσεως σου, διανοητικές και πνευματικές, και να κατευθύνει τη δράση τους, διατηρώντας ότι καλό και καταστρέφοντας ότι κακό έχουν.
Η εσωτερική αναγέννηση, που τόσο ποθείς, η αναγέννηση ή ανακαίνιση του πνεύματος, για την οποία σου μίλησα, δεν είναι παρά αυτή ακριβώς η έλξη όλων των δυνάμεων προς ένα κέντρο, η κατεύθυνση τους προς ένα στόχο. Όταν η αναγέννηση σου συντελεστεί, το καθετί, μεγάλο ή μικρό, θα απορρέει από το ένα και μοναδικό τούτο κέντρο. Έτσι θα εδραιωθεί μέσα σου ή πιο τέλεια αρμονία. Και τότε «η ειρήνη του Θεού, που είναι ασύλληπτη στον ανθρώπινο νου» (Φιλιπ. 4:7), θα επισκιάσει τον εσωτερικό ναό της φύσεως σου.
Μακάρι ο Θεός της ειρήνης να είναι μαζί σου! Τι πανευφρόσυνη και τρισμακάρια κατάσταση! Αν τη βιώσεις, θα διαπιστώσεις και θα ομολογήσεις ότι άξιζε απόλυτα αυτό που ποθούσες. Ο άνθρωπος της χάριτος λάμπει εσωτερικά σαν αστέρι. Συχνά, μάλιστα, η εσωτερική αυτή λαμπρότητα περνάει από την ψυχή στο σώμα και γίνεται ορατή στους άλλους.
Όταν έμενα στην Πετρούπολη, στη δεκαετία του 1840, ακούγοντας γι’ αυτό από κάποιους, θέλησα σώνει και καλά να το διαπιστώσω με τα ίδια μου τα μάτια. Ήμουν, βλέπεις, νεαρός τότε και δύσπιστος. Έτυχε, λοιπόν, να με επισκεφθεί ένας μοναχός, στον οποίο οι ενέργειες της χάριτος ήταν ήδη έκδηλες. Αρχίσαμε να μιλάμε για πνευματικά ζητήματα. Όσο πιο πολύ αυτοσυγκεντρωνόταν, όσο πιο πολύ η σκέψη του βάθαινε, τόσο πιο φωτεινό γινόταν το πρόσωπο του• ώσπου τελικά, έγινε λευκό σαν το χιόνι, με τα μάτια του ν’ αστράφτουν. Λένε ότι και ο στάρετς Σεραφείμ του Σάρωφ πολύ συχνά έλαμπε, ιδιαίτερα την ώρα της προσευχής, και όλοι τον έβλεπαν φωτόλουστο. Πολλές τέτοιες περιπτώσεις συναντάμε στις διηγήσεις των αγίων πατέρων. Αναφέρεται, π.χ., στο Γεροντικό, ότι ο αββάς Ιωσήφ της Πανεφώ, όταν προσευχόταν με τα χέρια υψωμένα στον ουρανό, τα δάχτυλα του γίνονταν σαν δέκα λαμπάδες αναμμένες. Το αποκάλυψε ο αββάς Λωτ που τον είδε.
Για τον αββά Αρσένιο, πάλι, είναι γραμμένο το ακόλουθο περιστατικό: Πήγε κάποτε στο κελλί του, στη Σκήτη της Αιγύπτου, ένας αδελφός. Χτύπησε την πόρτα, μα δεν πήρε απάντηση. Σκύβοντας τότε, κοίταξε μέσα από τη θυρίδα. Και τι να δει! Ο αββάς Αρσένιος ήταν όλος σαν φωτιά!
Ένας από τους πατέρες, τέλος, όταν συνάντησε τον αββά Σιλουανό, είδε το πρόσωπο του και το σώμα του να λάμπουν σαν αγγέλου. Και μην μπορώντας ν’ ατενίσει εκείνη την τόση λαμπρότητα, έπεσε με το πρόσωπο στη γη.
Σε κάθε εποχή υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι, άνθρωποι της χάριτος. Ήμουν μικρό παιδί ακόμα, όταν άκουσα κάτι παρόμοιο για τον άγιο Τύχωνα του Ζαντόνσκ, ότι δηλαδή τον έβλεπαν συχνά λουσμένο στο φως.
Όλοι οι φωτεινοί άνθρωποι του Θεού μετέχουν χαρισματικά στο άκτιστο φως -δηλαδή στην άκτιστη ενέργεια – του Κυρίου, στο φως που αξιώθηκαν να δουν οι άγιοι απόστολοι Πέτρος, Ιάκωβος και Ιωάννης στο όρος Θαβώρ, όταν Εκείνος μεταμορφώθηκε, όταν «το πρόσωπο του έλαμψε σαν τον ήλιο» (Ματθ. 7:2) και «τα ρούχα του έγιναν αστραφτερά, κατάλευκα σαν το χιόνι» (Μάρκ. 9:3).
Κατά το πέρασμα του ανθρώπου στην άλλη ζωή, η άκτιστη θεία ακτινοβολία της ψυχής του αποκαλύπτεται φυσικά και γίνεται θεατή, καθώς το παχυλό σώμα, πεθαίνοντας, δεν την κρύβει πια από τα μάτια των άλλων.
Σου έγραψα ήδη για τον άγιο Αντώνιο, που, καθώς συνομιλούσε κάποτε με τους μαθητές του, είδε ξάφνου μια φωτεινή χορεία ν’ ανεβαίνει στα ύψη. Ήταν η ολόφωτη ψυχή του οσίου Αμμούν, που λίγο πρωτύτερα είχε κοιμηθεί και τη στιγμή εκείνη ανέβαινε στους ουρανούς με τη συνοδεία αγγέλων.
Πολλές τέτοιες δράσεις έχουν καταγραφεί από τους αγίους πατέρες και τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην ουράνια βασιλεία θα μπουν και θ’ αξιωθούν τη θέα του ακτίστου φωτός μόνο εκείνοι στους οποίους κατοικεί η άκτιστη ενέργεια του Θεού, η χάρη του Θεού, ακόμα κι αν αυτή δεν έχει ακόμα διαποτίσει σύνολη την ύπαρξή τους φτάνει να έχει γίνει ολόθυμα δεκτή και να ενεργεί ήδη μέσα τους σε κάποιο βαθμό.
Θυμήσου την παραβολή των δέκα παρθένων. Οι πέντε άμυαλες δεν μπήκαν στη γιορτή του γάμου, επειδή δεν είχαν λάδι για να κρατήσουν αναμμένα τα λυχνάρια τους. Αυτό σημαίνει ότι, αφού έλαβαν τη χάρη, όπως τη λαβαίνουμε όλοι, δεν φρόντισαν να κρατήσουν αναμμένη τη φλόγα της, δεν της έδωσαν την ευκαιρία να ενεργήσει μέσα τους. Την άφησαν να σβήσει. Φαντάσου τώρα πόση λύπη δοκίμασαν, όταν στάθηκαν έξω από την κλεισμένη πόρτα αποδοκιμασμένες. Άκουγαν τη φωνή του γαμπρού, του Νυμφίου Χριστού, όχι όμως να τις καλεί, αλλά να τις διώχνει: «Αλήθεια σας λέω, δεν σας ξέρω!» (Ματθ. 25:12). Κύριε, ελέησον! Τι πικρή μοίρα! Να συλλογίζεσαι συχνά αυτή την παραβολή. Και να προσέχεις, για να μην πάθεις ότι οι πέντε άμυαλες εκείνες κοπέλες.