Παύλος Ευδοκίμωφ: ''Η τρελή αγάπη του Θεού'' (23)

Εκείνος που δημιουργεί την ιστορία την οδηγεί σταδιακά πέρα από τα ίδια της τα όρια. Το ιστορικό καθήκον προϋποθέτει την «τελείωση» του πολιτισμού και της ιστορίας, ως εικόνων της Βασιλείας του Θεού.
Αντιμέτωπος με την έσχατη ριζωμένη κατάσταση μέσα στην ιστορία και την ύλη, ένας ιερέας στη σοβιετική Ρωσία ερωτήθηκε: «Ποιο είναι το πρόβλημα της ορθόδοξης πνευματικότητας στη σημερινή Ρωσία;». Και ο πατέρας απάντησε: «Η Παρουσία». Η Εκκλησία δεν μπορεί να τελειωθεί ιστορικά παρά μόνο προετοιμάζοντας την Επιστροφή του Χριστού — τη μοναδική προοπτική μέσα στην οποία μπορεί να εγγραφεί ο ευαγγελισμός.
Εδώ διακρίνουμε μια λύση στο σοβαρό ζήτημα του χριστιανικού ύφους. Κάποτε, το ύφος εξέφραζε —μέσα από όλες τις λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής— την πνευματικότητα μιας εποχής. Εμείς ζούμε σε διαφορετική εποχή· πέρα από κάθε εμπειρική μορφή, έφθασε η ιστορική ώρα κατά την οποία δεν πρέπει πλέον να αντανακλούμε μια εποχή, αλλά να αντανακλούμε τον Άλλον, μέσω μιας χάριτος και μιας αποστασιοποιήσεως που μεταφράζουν την απέραντη ελευθερία να κατέχεις τα πάντα σαν να μην έχεις τίποτε. Αυτό είναι το αποκαλυπτικό ύφος, το ύφος που θέτει την αόρατη αλλά τόσο πιο έντονη σφραγίδα του επάνω σε όλα.
Ο βασιλιάς Μίδας μετέτρεπε σε χρυσό καθετί που άγγιζε. Με την εσωτερική του στάση, ένας χριστιανός μπορεί να κάνει ώστε όλα τα πράγματα να γίνουν ελαφρά — αληθινές εικόνες ή μορφές της αλήθειας που φέρει. Όταν κατανοηθεί ως αληθινή πνευματική κατηγορία, το ύφος θα είναι από μόνο του πιο αποτελεσματικό από οποιοδήποτε κήρυγμα. Αυτό είναι το αυστηρό κλίμα ελευθερίας μέσα στο οποίο θα μπορέσει να ασκηθεί το ιεραποστολικό αίσθημα των λαϊκών.
Η τεράστια σημασία των ιερέων και των ποιμένων που πηγαίνουν να εργασθούν στα εργοστάσια ή στα αγροκτήματα δεν προκύπτει από εγκατάλειψη της ιερωσύνης, αλλά από την έκφραση της ελευθερίας τους απέναντι σε κάθε καθορισμό, μύθο ή σύμπλεγμα. Μέσα στη δίνη ενός εμπειρικού αγώνα, βρίσκονται ταυτόχρονα μέσα και πάνω από αυτόν. Η πίστη γίνεται το θεμέλιο κάθε αποστολής και μετατρέπει κάθε εργασία σε προφητική διακονία. Αυτή η προφητεία της ζωής αποτελεί ίσως την πιο διαπεραστική μορφή της ευαγγελικής αποστολής. «Ιδού, έθεσα σήμερα ενώπιόν σου τη ζωή και τον θάνατο» (Δευτερονόμιο 30,15). Μόνο που ο δαιμονισμός αυτού του κόσμου έχει ήδη κάνει την επιλογή του. Πόσες φορές δεν συμβαίνει ο άνθρωπος, αβοήθητος μέσα στην απομόνωσή του, να χάνει το μήνυμα από φόβο μήπως αλλάξει τη ζωή του και τρομάζοντας μπροστά στις θείες απαιτήσεις;
Όταν δεν είναι ψεύτικη, μια χριστιανική κοινότητα καρφώνεται σαν αγκάθι στο σώμα του κόσμου, επιβάλλεται ως σημείο και σχετίζεται με τον κόσμο ως τόπο συναντήσεως ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό — τόπο διαλόγου ανάμεσα στο κτίσμα και το Ευαγγέλιο, τόπο όπου ο άνθρωπος φθάνει, κατανοεί και ζει· τέλος, τόπο όπου η χριστιανική παρουσία τίθεται στην υπηρεσία των άλλων.
Έχουν οι άνθρωποι της Εκκλησίας την αναγκαία γνώση του κοινωνικού περιβάλλοντος και των συγκεκριμένων ανθρώπινων συνθηκών; Έχουν την ανθρώπινη κατανόηση να πουν σε κάθε άνθρωπο ποιο είναι το ακριβές νόημα της ζωής, της εργασίας και της θέσεως που κατέχει στον κόσμο;
Δεν γίνεται κανείς κήρυκας από τη μια μέρα στην άλλη. Το να πλησιάσεις τον άνθρωπο, τον σύγχρονο άνθρωπο, είναι τέχνη. Ουσιαστική είναι εκείνη η θαυμαστή δύναμη να μπαίνεις στη θέση του, να βλέπεις τον κόσμο με τα μάτια του και να φέρνεις αργά στην επιφάνεια αυτό που κοιμάται μέσα του: την κοινωνία. Ουσιαστικό είναι να υποχωρείς εσύ ο ίδιος, για να αφήνεις τον Χριστό να μιλά.
Πόσες φορές δεν συμβαίνει ένα θεολογικό οικοδόμημα ή ένας αφηρημένος τύπος να καταρρέει μπροστά σε ένα έγκλημα, έναν θάνατο ή μια μοναξιά!
Έχω δει ανθρώπους γκρίζους, βρώμικους και άσχημους, οι οποίοι —όπως ένα παλιό διαμάντι που το καθαρίζεις από τη σκόνη και κατόπιν το ζεσταίνεις στην παλάμη σου— μεταμορφώνονταν ξαφνικά σε μια δέσμη φωτός.
Πέρα από την πρόσοψη των διανοητικών αντιρρήσεων, του κυνισμού ή της αδιαφορίας, κάθε άνθρωπος κρύβει στην πραγματικότητα τη μοναξιά του και την ανάγκη μιας παρουσίας.
Δέξου τον Χριστό ως «τροφή» και «ποτό» και κατόπιν βάδιζε μέσα στον κόσμο ως ζωντανό μυστήριο, ως ένας Μυστικός Δείπνος που κινείται εκ των έσω. Διότι μέσω ενός ανθρώπου —έστω και σιωπηλού— ο Χριστός θα μιλήσει ξανά στον κόσμο και θα προσφερθεί σε όλους ως τροφή.
Κινούμενοι από την πνοή μιας αυθεντικής καθολικότητας, οι Πατέρες της Εκκλησίας συμφιλίωναν την καθολική γνώση του κόσμου με τη ζωή εν Χριστώ, μέχρι του σημείου όπου όλα γίνονταν γι’ αυτούς «Χριστός»· ήξεραν να κάνουν μια θεολογία μέσα στην οποία μετέφεραν την άμεση εμπειρία της Εκκλησίας· αλλά, κυρίως, γνώριζαν το μυστικό να καταναλώνουν ολόκληρη τη ζωή τους με ευχαριστιακό τρόπο.
Αν είναι καλό να κάνεις τους αθέους λιγότερο βέβαιους για την ανυπαρξία του Θεού, είναι εξίσου καλό να κάνεις τους θεολόγους λιγότερο βέβαιους για τις θεωρητικές τους κατασκευές. Θα ήταν μάλιστα εξαιρετικά ενδιαφέρον να υπήρχε στις θεολογικές σχολές μια έδρα, η οποία θα μπορούσε να κάνει τους θεολόγους λιγότερο επιπόλαιους στις συνοπτικές τους διαβεβαιώσεις, πιο ευαίσθητους απέναντι στον συγκεκριμένο άνθρωπο που υποφέρει και του οποίου ο δρόμος προς τον Χριστό παρεμποδίζεται τόσο συχνά από ένα σύνολο συγκεχυμένων θεωριών. Δεν επισκευάζεις το σύστημα θέρμανσης την ώρα της πυρκαγιάς και δεν κάθεσαι να σκέφτεσαι όταν ο κόσμος καταρρέει.
Όλες οι δημιουργικές μας δυνάμεις πρέπει να συγκεντρωθούν για να ανυψώσουν μια ολόκληρη γενιά στη ανέκφραστη χαρά της ελευθερίας, στη χαρά της διακονίας, στη χαρά εκείνου που συγκαταλέγεται μεταξύ των φίλων του Νυμφίου. Και αν ερχόταν η στιγμή να δούμε τους εαυτούς μας απομακρυσμένους από την κοινωνική ζωή, θα ήταν καλό αυτή η γενιά να είναι αρκετά ώριμη ώστε να μπορέσει να γίνει η γενιά των «ομολογητών»· εκείνων που —όπως έλεγε τόσο όμορφα παλαιότερα η Επιστολή των Μαρτύρων της Λυώνος— θα είναι σε θέση να «συνομιλούν με τον Χριστό».
Το ιστορικό μας καθήκον δεν είναι να ανακτήσουμε τις μορφές του πρωτοχριστιανισμού, αλλά να ξαναβρούμε εκείνο το Maran atha —«Έρχου, Κύριε!»— των απαρχών και, από εκεί, την κοινωνία με την Εκκλησία της έσχατης ώρας. Αυτή είναι η ώρα που εξασφαλίζει την επικαιρότητα όλων των εποχών και, μέσω αυτής, την επικαιρότητα του χριστιανικού μηνύματος.